Takimet pas moshës tridhjetë e pesë vjeç nuk janë më një lojë e lehtë romantike; më shumë i ngjajnë një prove më vete, gati ekstreme. Nuk të merret më mendja nga përshtypja e parë, hormonet nuk ia mbyllin më gojën arsyes, dhe çdo “princ” i mundshëm shihet përmes sitës së përvojave të tua. Megjithatë, sado ta mohosh, ne mbetemi gra: diku thellë ruajmë ende një copë besim te mrekullia. Kështu më ndodhi edhe mua, kur u njoha me Gentian Priftin, një burrë dyzetvjeçar.
Gentian Prifti punonte si inxhinier projektues. Tre takimet e para në kafene shkuan mjaft mirë. Ai fliste për udhëtimet e punës, komentonte politikën, më lavdëronte shijen në veshje dhe madje një herë ma pagoi kafenë — gjë që, në kohët e sotme, pothuajse mund të quhet arritje. Nga pamja ishte i rregullt: këmisha të hekurosura, këpucë të lustruara, asgjë e lënë pas dore. Me pak fjalë, krijonte përshtypjen e një burri normal, të këndshëm, të cilin jeta familjare, për ndonjë arsye, e kishte anashkaluar.
“Me siguri është thjesht shumë përzgjedhës,” mendova unë, me një naivitet që tani më duket qesharak. E frymëzuar nga kjo ide, vendosa ta ftoja për darkë të dielën në shtëpinë time.
Përgatitjet për ardhjen e tij i ngjanin një operacioni të mirëfilltë sekret. Vendosa të mos lija asgjë në dorë të fatit: rruga më e sigurt drejt zemrës së një burri, mendova, kalon nga stomaku. Dhe çfarë mund ta bindë më fort një burrë sesa një borshç i përkryer, i trashë, me ngjyrë rubini të thellë e aromë të pasur? Që në tetë të mëngjesit isha në treg, duke zgjedhur me kujdes një copë të mirë gjoksi viçi me kockë. Mora edhe ajkë shtëpie, aq të dendur sa luga qëndronte drejt në të. Për borshçin poqa kulaçka të buta me hudhër, të lehta si re, që thuajse shkriheshin në duar. Aroma kishte pushtuar gjithë apartamentin; me siguri edhe fqinjët në korridor përpinin pështymën.
Në sallon shtrova tryezën: mbulesë lini, pjata të thella të bukura, gjithçka e vendosur me kujdes. Veshi një fustan shtëpie elegant dhe u ula të prisja.
Fiks në orën gjashtë të mbrëmjes ra zilja.
Shkova te hyrja dhe hapa derën.
Në prag qëndronte Gentian Prifti. Duart i kishte bosh. As një tufë lulesh, as një kuti të vogël çokollatash, madje as bukë. Asgjë, qoftë edhe sa për sy e faqe, që të tregonte se kishte ardhur me pak kujdes. Një burrë dyzetvjeçar vinte për darkë te një grua sikur po hynte në mensën e lagjes.
— O, përshëndetje! — tha ai me një gjallëri të tepruar, ndërsa hiqte xhaketën. Pastaj nuhati ajrin. — Mmm, erë si në mensën e institutit tonë kërkimor. Hajde, më jep të ha, se gjithë ditën kam qenë me sanduiçe.
Në kokën time nuk ra thjesht një zile alarmi; sikur u përplas një kambanë e madhe. Pra, “si në mensë”. Mirë, i thashë vetes, ndoshta njeriu nuk di të zgjedhë fjalët. Në fund të fundit, inxhinier është, jo poet.
U ulëm në tryezë. Me një lloj solemniteti i vendosa përpara pjatën e thellë me borshç të nxehtë e aromatik. Përkrah vura shportën me kulaçkat me hudhër dhe tasin e vogël me ajkë të trashë. Gentian Prifti mori lugën. Unë mbeta pezull, duke pritur atë reagimin që e kisha përfytyruar: “Ua, Mimoza Dervishi, kjo qenka e jashtëzakonshme!”
Ai mori një lugë, i fryu pak, e provoi. Përtypi, rrudhi vetullat dhe mori pamjen e një gjykatësi të rreptë në konkurs gatimi.
Pastaj, në vend që të vazhdonte të hante, nisi të trazonte me kujdes përmbajtjen e pjatës, sikur po bënte ekspertizë laboratorike.
— Ç’të them, — u shpreh më në fund, duke shtyrë pak më tutje shportën me kulaçka. — Në përgjithësi hahet. I uritur nuk do të mbetem.
Unë kapsallita sytë, duke u përpjekur të kuptoja nëse ky duhej marrë si kompliment.
— Por ka disa hollësi, Mimoza Dervishi, — vazhdoi ai, duke ngritur me lugë një fije lakre. — Për shembull, lakrën e ke prerë disi trashë. Nëna ime e pret shumë më hollë. Si rrjetë merimange, që të shkrihet në lëng. Kurse këtu te ti notojnë copa si sholla këpucësh.
Rrija përballë tij dhe ndieja se buzëqeshja ime e sjellshme po shndërrohej ngadalë në diçka shumë më pak miqësore. Gentian Prifti, sikur të mos vinte re asgjë, përkundrazi, po merrte hov.
Pastaj kaloi te lëngu dhe tundi kokën me rëndësi.
— Ngjyra s’është e keqe, panxhar s’ke kursyer, — tha ai me ton gjykatësi. — Po lëngu vetë është i dobët, s’ka atë thellësinë. Nëna ime i hedh gjithmonë pak uthull dhe pak sheqer, që shija të rregullohet. Te jotja del ca e zbehtë. Meqë ra fjala, salca e kosit është dyqani?
— E mora në pazar. E bërë në shtëpi, — ia ktheva unë sa më ftohtë që munda.
— Vërtet? Çudi… Ka një thartirë që s’më bind. Në përgjithësi, Mimoza Dervishi, kjo gjellë është art më vete. Duhet ta ndiesh. Ti je munduar, kjo pranohet; për një grua moderne s’është keq. Por nga ajo e mamit tim je ende larg. Ke shumë për të mësuar.
Duke thënë këto fjalë, Gentian Prifti mori me rëndësi edhe një lugë tjetër dhe zgjati dorën drejt kulaçit.
Vetëm se dora i mbeti pezull në ajër, sepse unë u ngrita.
Nuk nisa t’i shpjegoja se lakrën e prisja ashtu si më pëlqente mua. Nuk i tregova as për mishin e viçit të marrë te fermeri, as për orët e kaluara pranë sobës. Brenda meje, thjesht, u dëgjua një klik i qartë: nga roli i zonjës mikpritëse kalova menjëherë në një kthjelltësi të akullt.
Shkova nga ana e tij e tavolinës. Pa thënë asnjë fjalë, mora pjatën mbi të cilën ai sapo kishte zhvilluar “ekspertizën” e vet.
— Hej, ç’po bën? — u hutua Gentian Prifti. — Unë s’e mbarova akoma! Të thashë që hahet!
Me qetësi shkova te lavamani dhe, me një lëvizje të vetme, e derdha të gjithë atë supë të munduar, ngjyrë rubini, drejt e në kullues.
— Mimoza Dervishi! A je në terezi?! — ai u ngrit vrik, fytyra iu mbush me njolla të kuqe. — Unë po të jap kritikë normale, ndërtuese, që të gatuash më mirë, kurse ti hedh ushqimin poshtë?!
— Gentian Prifti, — fshiva duart me peshqir dhe e pashë drejt, pa ngritur zërin. — Kritikë ndërtuese japin në restorante të nivelit “Michelin”, pasi paguhet një faturë e denjë. Kur një burrë i rritur vjen në shtëpinë e dikujt me duar bosh, ulet në tavolinë të shtruar dhe nis ta krahasojë zonjën e shtëpisë me të ëmën, kjo nuk quhet kritikë. Kjo quhet mungesë edukate dhe trashësi e pastër.
— Unë thjesht thashë të vërtetën!
— Gratë s’ditkan fare të pranojnë vërejtje, menjëherë bëjnë skena! — u ndez ai, duke ngritur tonin.
— E vërteta, Gentian Prifti, — ia ktheva unë qetë, — është se në moshën dyzetvjeçare ndoshta të shkon më shumë të hash drekë në kuzhinën e mamit, jo në takime. Atje lakra pritet tamam siç duhet, uthulla hidhet me masën e shenjtë dhe “djali i mamit” merr lavdërime falas. Këtu nuk është mensa e institutit tënd. Dera është andej. Dhe jo më vonë — tani.
Ai vazhdoi të murmuriste edhe ca minuta në korridor, ndërsa përpiqej të mbathte këpucët dhe ngatërrohej me mëngët e xhaketës. Më tha se do të mbetesha vetëm me gjithë krenarinë time, se “gratë normale” dinë t’i dëgjojnë burrat dhe, sipas zbulimit të tij të madh, unë nuk dija as të gatuaja. Nuk i ktheva më përgjigje. Qëndrova mbështetur te muri dhe e pashë në heshtje se si ky ekspert i vetëshpallur i kuzhinës po largohej nga apartamenti im.
Sapo dera u mbyll pas tij, u ktheva në kuzhinë. Mbushja një pjatë me borshç të nxehtë, i hodha sipër një lugë salcë kosi të trashë dhe mora një kulaç të butë me hudhër. E hëngra me një kënaqësi që s’e kisha ndier prej kohësh. Sepse borshçi, në të vërtetë, kishte dalë i mrekullueshëm. Ndërsa qetësia në shtëpi, pa atë “kritikun”, doli edhe më e shijshme.
Raste të tilla janë një sitë e shkëlqyer. Kur një burrë shfaqet mysafir me duar bosh, ai tashmë po tregon qartë qëndrimin e vet: “Unë jam çmimi kryesor, ju duhet të më shërbeni.” Dhe kur kësaj i shtohen vërejtjet, përçmimi dhe krahasimet me nënën, tabloja bëhet krejt e lexueshme.
Me njerëz të tillë nuk ka vlerë të debatosh, as të lodhesh duke u provuar diçka. Ai do të ulet gjithmonë në tavolinën e dikujt tjetër dhe do të presë shërbim të përsosur. Prandaj, ndonjëherë zgjedhja më e drejtë është ta përcjellësh shpejt, pa zhurmë, atje ku ndihet vërtet rehat. Te mami.
Po ju, si do të vepronit në një rast të tillë? Do të heshtnit për hir të mirësjelljes, do të shpërthenit në skandal, apo do t’i tregonit po aq qetë “degustuesit” derën, pa të drejtë ëmbëlsire?