…për marrëveshje që nuk kishin qenë kurrë të sajat.
Marsela ndezi ngrohjen, hapi dritaret dhe lejoi ajrin e pastër të mbushte dhomat. Më pas u ul pranë tavolinës së kuzhinës dhe për një kohë të gjatë vështroi oborrin përmes xhamit, pa menduar për asgjë konkrete. Mendimet vinin vetë, të qeta, pa ngut.
Ajo e kuptoi qartë se nuk kishte dëshirë ta shiste këtë vend. Por as ta linte të mbyllur e të braktisur nuk pranonte më. Ngadalë, në mendjen e saj nisi të formësohej një zgjidhje e arsyeshme.
Në pranverë do të vendoste një njoftim për dhënie me qira. Do të kërkonte njerëz të ndershëm, që ta trajtonin shtëpinë me kujdes. Të ardhurat do të mbulonin shpenzimet e domosdoshme, ndërsa pjesa tjetër do të shërbente për planet e saj personale.
Për herë të parë pas shumë kohësh, ideja e së ardhmes nuk i dukej e errët. Përkundrazi, kishte diçka shprese brenda saj.
Pas disa ditësh, prindërit e Krenarit u përpoqën ta telefononin, por Marsela nuk iu përgjigj. Ajo u dërgoi një mesazh të shkurtër, ku shpjegonte qartë qëndrimin e saj dhe propozonte që çdo komunikim i mëtejshëm lidhur me çështjet e pasurisë të bëhej vetëm përmes një juristi.
Jeta nisi të ndryshonte hap pas hapi. Në buxhetin e saj u lirua një shumë e ndjeshme. Ajo caktoi vizita mjekësore që i kishte shtyrë prej kohësh, bleu perde të reja që i kishte pëlqyer prej vitesh dhe i lejoi vetes një udhëtim të shkurtër drejt detit.
Një mbrëmje, dera u trokit lehtë. Ishte Ina Qosja.
— Si je? — pyeti fqinja me kujdes.
Marsela buzëqeshi.
— Më mirë nga sa e mendoja.
Ina aprovoi me kokë.
— E vërteta ndonjëherë dhemb, por të çliron.
Marsela hodhi sytë nga dritarja, ku dritat e qytetit shndrinin larg.
— Kam jetuar shumë gjatë me sytë nga e shkuara, — tha ajo qetë. — Është koha të ndërtoj të tashmen time.
Pranvera erdhi më shpejt nga sa pritej. Bora u shkrinë, duke lënë pas tokën e lagësht. Marsela filloi të shkonte më shpesh jashtë qytetit, rregullonte oborrin, mbillte lule në serë. Puna në ajër të hapur i sillte një ndjesi qetësie të thellë.
Një ditë, teksa qëndronte pranë portës, i erdhën ndër mend fjalët e Krenarit: “Më mirë të shohësh vetë, sesa të hamendësosh.” Dikur i kishte marrë si një shprehje të zakonshme. Tani kuptimi i tyre ishte shumë më i thellë.
Dija është mbështetje. Ndershmëria është themel. Pa to, çdo marrëdhënie, sado e fortë të duket, shembet.
Marsela mbylli portën dhe u kthye nga shtëpia. Ajo nuk ishte më simbol i humbjes. Ishte bërë pika e nisjes së një kapitulli të ri.
Ndonjëherë, duhet të kalosh vite në hije që një ditë të dalësh në dritë dhe të dallosh rrugën përpara.
Prilli solli jo vetëm ngrohtësi, por edhe një lajm të papritur. Në kutinë postare, Marsela gjeti një zarf të regjistruar. Dërguesi ishte Besnik Dervishi. Brenda kishte një shënim të shkurtër dhe një kopje njoftimi nga banka.
Shkrimi ishte i çrregullt, pa sigurinë e dikurshme. Ai tregonte se pas vizitës së saj ishte konsultuar vetë me një jurist. Verifikimi kishte konfirmuar gjithçka: kompania e sigurimit e kishte shlyer kredinë e Krenarit pothuajse menjëherë pas tragjedisë. Kishte mbetur vetëm një shumë e vogël interesash, e mbyllur prej kohësh. Paratë që Marsela kishte dhënë për pesë vite nuk kishin pasur lidhje me asnjë detyrim real.
Në fund të letrës ishte shkruar: “Kemi vepruar gabim.”
Marsela i lexoi rreshtat disa herë. Nuk ndjeu as triumf, as kënaqësi. Vetëm një ndjesi të qetë mbylljeje, sikur një kapitull i gjatë e i dhimbshëm më në fund ishte mbyllur. Ajo e palosi letrën me kujdes dhe e vendosi në dosjen e dokumenteve.
Pak ditë më vonë, telefoni ra. Në ekran u shfaq emri i Teuta Sotës. Marsela u përgjigj.
— A mund të takohemi? — zëri i lodhur erdhi nga ana tjetër. — Pa debate. Vetëm të flasim.
Ajo pranoi.
Takimi ishte ndryshe nga herët e tjera. Në banesën e tyre nuk ndihej më tension. Besnik Dervishi dukej i plakur, sikur vitet i kishin rënë mbi supe për pak muaj. Teuta mbante një zarf në dorë.
— Kjo është një pjesë e parave, — tha ajo, duke ia zgjatur. — Shitëm parcelën e vogël që ishte në emrin tim para martesës. Më shumë tani nuk mundemi, por do t’i kthejmë gradualisht.
Marsela nuk nxitoi ta merrte zarfin.
— Pse vepruat kështu? — pyeti ajo pa ashpërsi.
Besniku psherëtiu rëndë.
— Pas vdekjes së Krenarit, gjithçka na u duk sikur po shembej. Pensioni ishte i vogël, shëndeti po na linte. U trembëm. Dhe kur pamë që ti nuk pyesje, heshtja u bë më e lehtë.
— Më e lehtë për të mashtruar? — e sqaroi ajo, pa mllef.
Teuta uli sytë.
— I thamë vetes se ti ishe e re, kishe punë. Mendonim se do t’ia dilje.
Marsela tundi lehtë kokën.
— Ia dola. Por jo falë jush.
Në dhomë ra heshtje. Nuk pati zëra të ngritur, vetëm pranimi i së vërtetës.
— Nuk do të kërkoj gjithçka menjëherë, — tha ajo pas pak. — Do të ktheni aq sa të mundeni. Por marrëdhënia jonë nuk do të jetë më si më parë. Besimi nuk rikthehet shpejt.
Besniku pohoi.
— E kuptojmë.
Marsela mori zarfin, i falënderoi dhe u largua. Jashtë ishte një ditë me diell. Ajri mbante aromën e tokës së shkrirë dhe barit të ri. Ajo ndjeu një lehtësi të brendshme — jo për shkak të parave, por sepse më në fund nuk kishte më asgjë që ta mbante të lidhur me të shkuarën e rëndë.