Heshtjet e pathëna nisën të shpërbëheshin vetvetiu.
Ndërkohë, njoftimi për dhënien me qira të shtëpisë kishte zgjuar interes. Për vizitë erdhi një familje e re me një fëmijë të vogël — njerëz të qetë, të rregullt, me sjellje të butë. Burri merrej me arkitekturë, ndërsa bashkëshortja ishte mësuese muzike. Ata shëtitën gjatë nëpër oborr, u ndalën me admirim te serra, dhe hynë në çdo dhomë me kujdes, sikur të donin të kuptonin frymën e vendit.
— Këtu ndihet ngrohtësi, — tha gruaja, duke kaluar dorën mbi pragun e dritares. — Sikur shtëpia të marrë frymë.
Marsela buzëqeshi lehtë.
— Është ndërtuar me dashuri, — u përgjigj ajo thjesht.
Një javë më vonë, kontrata u firmos. Banorët e rinj premtuan se do ta ruanin pronën me përkushtim dhe do të mbanin gjithçka në rregull. Kur Marsela ua dorëzoi çelësat, nuk ndjeu asnjë trazim të brendshëm. Përkundrazi, iu duk e drejtë që hapësira të mbushej sërish me zëra, me jetë.
Vera erdhi e butë dhe e ndritshme. Me ftesë të qiramarrësve, ajo shkoi disa herë në shtëpinë jashtë qytetit: herë për të ndihmuar në mbjelljen e luleve, herë për të kontrolluar sistemin e ngrohjes, e ndonjëherë thjesht për të pirë çaj në verandë. Çdo vizitë e re i largonte kujtimet e vjetra dhe i sillte një qetësi që nuk e kishte njohur më parë.
Një mbrëmje, duke u kthyer në qytet me trenin lokal, Marsela vështronte përmes xhamit fushat që mbeteshin pas dhe mendonte sa shumë kishte ndryshuar muajt e fundit. Dikur jetonte nën peshën e detyrimit, sikur po shlyente një faj që askush nuk ia kishte thënë hapur. Tani i lejonte vetes të zgjidhte, pa u ndjerë fajtore.
Në vjeshtë, mori guximin të bënte diçka që e kishte shtyrë prej kohësh: u regjistrua në kurse specializimi. Puna në firmë nuk i dukej më kufiri i vetëm. Njohuritë e reja hapnin horizonte që më parë nuk i kishte menduar as si mundësi.
Ina Qosja vazhdonte të ishte pranë saj. Herë pas here pinin çaj në kuzhinë, bisedonin për lajmet, ndanin gjëra të vogla nga përditshmëria. Gëzimi i fqinjës për ndryshimet e Marselës ishte i sinqertë.
— Ke filluar të ecësh ndryshe, — i tha një ditë. — Sikur i ke drejtuar shpatullat.
Marsela qeshi butë.
— Thjesht kam pushuar së jetuari me frikërat e të tjerëve.
Kaloi një vit. Besnik Dervishi dhe bashkëshortja e tij po i kthenin paratë gradualisht, me shuma të vogla. Telefonatat u rralluan, bisedat u bënë të përmbajtura. Nuk kishte më iluzione, por kishte ndershmëri — dhe kjo mjaftonte.
Në dimër, Marsela shkoi sërish jashtë qytetit. Shtëpia e priti me dritare të ndriçuara dhe aromë ëmbëlsirash të sapopjekura. Djali i vogël i familjes doli me një top bore në dorë.
— Shikoni sa bukur është! — thirri me gëzim, duke treguar verandën e zbukuruar me drita.
Ajo ndaloi te porta. Bora mbulonte butë çatinë, në oborr qëndronte një bredh i vogël i rregulluar me kujdes. Nga brenda vinte muzikë.
I erdhi në mendje mbrëmja kur kishte parë për herë të parë pamjet nga kamerat. Atëherë i dukej se gjithçka po shembej. Tani, ky vend lidhej jo me mashtrim, por me një fillim të ri.
Familja e ftoi të ulej në tryezë. Gjatë çajit, biseda kaloi natyrshëm te planet. Arkitekti tregoi idenë për të rindërtuar një gazebë të vjetër, pa prishur frymën fillestare. Marsela dëgjonte dhe e kuptonte: shtëpia vazhdonte të rritej, të ndryshonte, por pa humbur themelet.
Më vonë, doli vetëm në shkallët e hyrjes. Ajri i ftohtë i dimrit i pickonte faqet. Yjet shndrisnin qartë. Mendoi se Krenar Kryeziu ndoshta do ta kishte dashur ta shihte gjithçka kështu — shtëpinë plot jetë, njerëzit afër, pa gënjeshtra.
Brenda saj nuk kishte më dhimbje.
Pranverën pasuese, Marsela mori ofertë për një pozicion të ri. Ngritja në detyrë sillte përgjegjësi, por edhe vlerësim të denjë. Ajo pranoi pa hezitim.
Ditën që firmosi kontratën, hyri në një kafene aty pranë dhe porositi kafe. Në pasqyrimin e xhamit pa një grua të qetë, të sigurt në vetvete. Ajo që kishte kaluar pesë vjet në pasiguri kishte mbetur pas.
Në mbrëmje vonë, duke u kthyer në shtëpi, u ndal te hyrja dhe hodhi sytë nga dritaret e apartamentit. Drita brenda dukej e ngrohtë, mikpritëse. Vetmia nuk i dukej më boshllëk, por hapësirë për rritje.
Ndonjëherë, ndryshimet nisin nga një pamje e vetme në ekran. Nga një pyetje e thjeshtë. Nga një vendim për të mos mbyllur sytë.
Marsela u ngjit shkallëve, hapi derën dhe la çantën mënjanë. Dhoma mbante aromë lulesh të freskëta. Ajo iu afrua dritares, tërhoqi perden dhe buzëqeshi.
Jeta nuk kthehet pas. Ajo ecën përpara, edhe kur fillimisht duket sikur gjithçka ka ngecur. Mjafton ta shohësh të vërtetën në kohë dhe të mos trembesh nga hapi i radhës.
Tani Marsela e dinte: e shkuara nuk ndryshohet, por qëndrimi ndaj saj po. Dhe atëherë, edhe vitet më të rënda shndërrohen në përvojë, jo në pranga.
Ajo fiku dritën dhe u shtri për të fjetur me një ndjesi mbylljeje të plotë. Historia e borxhit kishte marrë fund. Kishte nisur historia e lirisë.
Nganjëherë është vërtet më mirë të shohësh sesa të hamendësosh. Dhe më e rëndësishmja — të mos kesh frikë të veprosh, kur e vërteta bëhet e qartë.