Ajo ditë kishte një acar të egër, therës. Nuk ishte ai i ftohti që të skuq faqet lehtë, por ai që të depërton në palcë, të futet nën xhupin e hollë që prej kohësh s’të mbron më si dikur. Olsa Shala, fqinja ime e tezgjahut, u zhduk për pak në magazinë te djemtë që shkarkonin mallin, për t’u ngrohur. Unë mbeta. Jo nga trimëria, por nga frika se, po të largohesha qoftë edhe një minutë, pikërisht atëherë do të afrohej ndonjë blerës. Megjithatë, askush nuk po afrohej.
Tregu gumëzhinte nga rrëmuja e fundvitit. Njerëzit ecnin me çanta plot mandarina, bredha, pako dhuratash. Shtyheshin, qeshnin, grindeshin për çmime. Ndërsa unë qëndroja pas tavolinës sime, e mbuluar me punime të thurura. Kapele, doreza, shallë – gjithçka që kisha përgatitur gjatë vjeshtës bashkë me një artizane tjetër. Gishta të mpirë, pa ndjesi. I lëvizja fijet e leshit vetëm që të mos më ngrinin duart krejt.
Pothuajse e kisha humbur shpresën se do të shisja gjë atë ditë. Zakonisht, para Vitit të Ri, mallrat largoheshin shpejt. Por këtë herë dita dukej ters. Ndoshta i ftohti i kishte mbajtur njerëzit larg, ndoshta vendi ynë ishte i pafavorshëm.
Pastaj dëgjova atë të qeshur.
Në fillim s’e kuptova pse më goditi kaq fort. Tregu është plot me zëra e të qeshura. Por diçka më detyroi të ngrija kokën. Dhe u ngurosa.
Ai ishte rreth dhjetë metra larg. Luan Nikolla. Ish-burri im.
Veshur me pallton e gjatë që e patëm zgjedhur bashkë dikur, me shallin e hedhur shkujdesur mbi supe, si gjithmonë. Dukej sikur kishte dalë nga faqet e një reviste luksi. Dhe po më shikonte drejt e në sy.
Po më shikonte dhe qeshte. S’kisha nevojë të dëgjoja fjalë për ta kuptuar: po tallej me mua. Ajo e qeshur do ta dalloja mes mijëra të tjerash. Ashtu qeshte kur vartësit sillnin raporte të kota. Ashtu qeshte kur unë përpiqesha të mbroja një mendim, dhe ai e hidhte poshtë me bindjen se një grua s’mund të ishte më e zonja se ai në punë.
Pranë tij qëndronte një vajzë e re. E bukur, me grim të përkryer që sfidonte acarin. Mbante një pallto të gjatë prej gëzofi, dukshëm shumë të shtrenjtë. As nuk e dija si quheshin ato lloj gëzofësh. Unë s’kisha veshur kurrë të tillë. Edhe kur ishim të martuar, ai thoshte se për mua mjaftonte një xhup i zakonshëm.
Luan i pëshpëriti diçka vajzës dhe bëri me kokë nga unë. Ajo më pa me një kureshtje të lehtë, siç sheh dikush një mace të rrugës – me një grimë keqardhjeje, por pa dëshirë për t’u afruar. Pastaj buzëqeshi edhe ajo, me delikatesë, duke mbuluar gojën me dorë.
Desha të ktheja kokën. Të bëja sikur s’i njihja. Të isha thjesht një shitëse mes qindra të tjerave, pa lidhje me ata njerëz me para. Por sytë m’u ngjitën pas tyre.
Dhe ata u drejtuan pikërisht nga tezga ime.
— Shiko pak, Ançka! — zëri i tij i lartë e i sigurt mbizotëroi zhurmën e tregut. — Çfarë rastësie! Po merresh me horizonte të reja, siç duket?
U ndal dy hapa larg, duke soditur kapelat e mia si të ishin grumbull plehrash. Vajza me gëzof u tërhoq pak anash, duke parë përreth me bezdi.
Unë heshta. Buzët s’më bindeshin. Jo se më erdhi mirë ta shihja. Thjesht brenda meje gjithçka u mpir më fort se duart në acar.
— Ç’ke që s’flet? — buzëqeshi ai me atë buzëqeshjen që dikur ma shkrinte zemrën. Tani më ngrinte gjakun. — T’u ngri gjuha? Ja si rrotullohet jeta. Nga podiumi, te tezga.
Ai e kapi vajzën për bërryl, e afroi më pranë, si për ta mbrojtur nga papastërtia e vendit.
— Diella, — i tha me zë të lartë, — kjo është ish-gruaja ime. Kur u ndamë, më mbajti ligjërata për vetërealizim, për pushtim bote pa mua. Ja ku e pushtoi botën.
Diella Pano më pa me një lloj mëshire të vakët. Ndoshta ishte vetëm siklet.
— Luan, të lutem, ikim, — tha ajo ngadalë. — Është shumë ftohtë.
— Një minutë, zemër, — ia ktheu ai. — Të shoh ç’po shet mbretëresha ime.
Zgjati dorën, mori kapelën më të shtrenjtë prej angore, atë që e kisha punuar me aq kujdes. E rrotulloi, e shtypi mes gishtash.
— E ke bërë vetë? — pyeti me habi të shtirur. — Sa e zonja! Paska ditur gjithçka: të gatuajë, të pastrojë, të thurë. Vetëm para s’dinte të sillte.
E hodhi kapelën mbi tavolinë, si leckë.
— Sa kushton?
— Një mijë e dyqind lekë, — thashë me zë të ngjirur.
— Sa?! — bëri sikur u trondit. — Një mijë e dyqind për këtë… fshatarësi? Diella, dëgjon?
Ajo e tërhoqi nga mënga.
— Luan, të lutem…
— Dua ta kuptoj, — vazhdoi ai. — Mendon vërtet se do ta shesësh? Me këto para njerëzit blejnë mish, jo kapela.
S’thashë asgjë. Çfarë të thosha? Se nuk isha thjesht thurëse, por krijuese? Se dikur kisha ekspozita, para se ai t’i quante “lodra” dhe të më mbante në shtëpi? Ajo jetë kishte mbaruar.
— Hajde, — tha ai me një psherëtimë të rreme keqardhjeje. — Të të ndihmoj sadopak.
Nxori portofolin prej lëkure, me lëvizje të ngadalta. Numëroi disa kartëmonedha dhe i hodhi mbi kapela.
Pesëqind lekë.
— Ja, për një bukë. Lëmoshë.
E tha aq fort sa ta dëgjonin kalimtarët.
— Eja, Diella, — shtoi. — Këtu kundërmon varfëria.
U larguan. Ai me hap të sigurt, ajo me flokët e gjatë mbi gëzof. Ai e mbajti nga beli, si për ta ruajtur nga turma.
Në vesh më ushtonte gjaku. Në kraharor më digjte.
Shikimi m’u ndal te pesëqind lekët e rrudhosura mbi kapelën time prej angore. E kisha punuar netëve pa gjumë, duke ushqyer shpresa.
Duart më dridheshin. Jo nga të ftohtit.
Ata u zhdukën në turmë. Vetëm një çast u duk gëzofi i Diellës, pastaj humbi.
Lotët më pickuan sytë. Shtrëngova dhëmbët fort. Jo këtu. Jo para të gjithëve.
Një grua me fëmijë kaloi pranë meje, më pa çuditshëm dhe nxitoi hapin. Ndoshta fytyra ime dukej e frikshme.
U ula në stolën e lëkundur që Olsa kishte sjellë nga magazina dhe mbylla sytë. Kujtimet erdhën pa ftesë. Një kohë kur nuk isha thjesht shitëse në treg, por bashkëshorte e një biznesmeni të suksesshëm.
U njohëm kur isha njëzet e tre vjeçe. Po mbaroja Akademinë e Arteve dhe ëndërroja një studio timen, ku të krijoja modele e kombinime ngjyrash. Kisha portofol, trokisja në dyer klientësh. Luan atëherë po ngjitej me biznesin e tij. U takuam në një festë miqsh të përbashkët. I sigurt, karizmatik, i vendosur. Më rrethoi me vëmendje, lule, darka.
Pas gjashtë muajsh më kërkoi dorën. Dasma ishte madhështore. Mendoja se kisha fituar jetën.
Dy vitet e para kaluan qetë. Përpiqesha ende me dizajnin, por ai më thoshte gjithnjë e më shpesh: “S’ke pse lodhesh. Unë fitoj mjaftueshëm. Gruaja ime s’ka nevojë të punojë.” Fillimisht e kundërshtova. I tregoja skica, ide. Ai buzëqeshte me përçmim të butë.
— Është e lezetshme, por jo serioze, — më thoshte.
Dalëngadalë hoqa dorë. Shtëpia, pritjet, detyrimet më mbushën kohën. Portofoli përfundoi në fund të një sirtari.
Pastaj lindi Luana Gjeloshi.
Hodha një sy te ora. Tre e gjysmë. Luana ishte te nëna ime, më priste. Duhej të mbyllja shpejt.
Pas lindjes u shndërrova në amvise me kohë të plotë. Ai thoshte se kështu ishte e drejtë: fëmija ka nevojë për nënën. Unë mendoja për vaksina e rroba, ai për kontrata e investime.
Dhe ndërsa unë rrija në shtëpi, ai ndërtonte perandorinë e tij financiare — në mënyrë që unë të mbetesha jashtë saj.
E mbaj mend ditën kur gjithçka u shemb. Luana ishte katër vjeçe. Ai erdhi në shtëpi i heshtur, i ftohtë.
— Kam dorëzuar kërkesën për divorc, — tha.
Mbeta pa frymë. Ai foli për rrugë të ndryshme, për largim emocionesh. Fjalë boshe. Qava, u luta. Ai ishte i pathyeshëm.
Një javë më pas erdhën dokumente. Jo vetëm nga gjykata. Edhe nga bankat.
Kishte marrë kredi të mëdha për biznesin. Disa me mua si garante. Disa në emrin tim.
Nuk kisha nënshkruar asgjë.
Pastaj gjeta kopje me firmën time. Ngjante shumë. Por nuk ishte dora ime. Ai e njihte shkrimin tim pas shtatë vitesh martesë.
Shkova në zyrën e tij. Hyra pa trokitur.
— Çfarë ke bërë? — bërtita. — Çfarë janë këto kredi?
Ai rrinte i qetë pas tavolinës së madhe.
— Është biznes, — tha. — Ti nuk e kupton. Do të rregullohet.
— Firma ime?
— Provoje që s’është jotja.
E pashë dhe nuk e njoha më. Shtatë vite jetë. Dhe ai më kishte përdorur si mbulesë në skemat e tij.
— Më ke futur në kurth, — pëshpërita.
— Unë të…