Klea Zylyftari e mbylli me forcë derën metalike të arkivit, më fort se zakonisht. Jehona e përplasjes u përhap në depo, ndërsa telefoni, për herë të tretë brenda një ore, shpërtheu me zilen e tij therëse që i shpoi veshët si një shpim i hollë.
— Ku je fshehur kësaj radhe? — zëri i Arlind Hasanit theu qetësinë e raftëve plot dosje. — Prapë duke u marrë me letrat e tua të vjetra?
— Jam në punë, — u përgjigj Klea shkurt, pa e ngritur shikimin nga dokumentet që po sistemonte.
— Në punë? — qeshi ai me përçmim. — Gërmon mes pluhurit për disa lekë qesharake. Kur do ta kuptosh që kjo s’është karrierë, por një hobi i mjerë për njerëz pa ambicie?
— Këto “letra”, siç i quan ti, mbajnë gjallë kujtesën e qytetit tonë, — tha ajo qetësisht. — E kuptoj që kjo mund të mos hyjë në sistemin tënd të vlerave.
— Mos më bëj moral! — shpërtheu Arlindi. — Historia jote nuk paguan faturat. Jeton me iluzione!
Klea e mbylli telefonatën pa shtuar asnjë fjalë. Gjashtë vite në arkivin e historisë lokale, respekti i kolegëve, mirënjohja e studiuesve — për të gjitha këto, Arlindi përdorte të njëjtin etiketim: “lojë me letra”. Diploma e saj në histori, e marrë me rezultate të shkëlqyera, për të ishte thjesht një kornizë muri; studimi i saj shkencor, një humbje kohe.
Dera e depos u hap sërish. Brenda hyri një grua rreth të dyzetave, e kuruar në çdo detaj, me qëndrim të sigurt.
— Më falni, ju jeni Klea Zylyftari? Unë jam Elvana Ismaili… ish-bashkëshortja e Arlindit.
— Vërtet? — Klea ngriti vetullat lehtë. — Kjo po që është e papritur. Urdhëroni. Shpresoj të mos keni ardhur për skenë dramatike.
— Jo, aspak, — tha Elvana duke hedhur një vështrim rreth e rrotull. — E di që është e pazakontë të paraqitem kështu, por kam diçka që duhet ta them. Ku mund të flasim më qetë?
— Ka një kafene pranë. Është e qetë. Vetëm… pa shpërthime emocionale, ju lutem.
Ulur përballë njëra-tjetrës, në tavolinën pranë dritares, Elvana hoqi me kujdes dorezat dhe trazoi sheqerin në filxhan.
— Të ka folur për mua? — pyeti ajo.
— Po. Tha vetëm që nuk shkonit me njëri-tjetrin. Version i shkurtër.
— “Nuk shkonim”? — buzëqeshi ajo hidhur. — Një formulim i butë. Kam dhënë letërsi për gjashtë vite. Kur u njohëm, Arlindi adhuronte faktin që lexoja klasikët, që citoja autorë. Më quante muzën e tij.
Klea la lugëzën mbi pjatëz dhe e dëgjoi me vëmendje.
— Pas një viti, u shndërrova në “dështake” që s’dinte të sillte para në shtëpi. “Ç’të duhen poetët e vdekur?”, më thoshte. “Bëj diçka që ka vlerë reale!”
— E njoh atë ton, — tha Klea me një buzëqeshje të thatë. — Nuk ndryshon shumë repertori.
— Ai i zgjedh me kujdes gra si ne, — vazhdoi Elvana. — Gra të arsimuara, në profesione që i shërbejnë shoqërisë. Fillimisht na ngre në piedestal për mendjen tonë, pastaj, ngadalë e me këmbëngulje, na e rrënon vetëbesimin. Për të, muzeologet, bibliotekaret, mësueset janë njësoj: të zgjuara, por “të padobishme”.
— Pse ma thua këtë? — pyeti Klea, ndonëse brenda saj përgjigjja po merrte formë.
— Sepse pas divorcit u ktheva në universitet. Sot drejtoj departamentin. Doli që nuk isha aspak dështake. Thjesht jetoja pranë dikujt që kishte nevojë të më bindte për të kundërtën.
— Çfarë ndryshoi për ty?
— Çdo gjë. Kur zëri që të helmon hesht, papritur kupton se mund të marrësh frymë lirshëm, — buzëqeshi Elvana. — Studentët e mi fitojnë bursa, artikujt e mi botohen në revista serioze. Ndërsa Arlindi vazhdon të besojë se letërsia është humbje kohe.
— Atëherë mendimi i tij për shkencat humane është i palëkundur, — tha Klea duke tundur kokën.
— Ai trembet nga gratë me mendje të lirë. Por akoma më shumë nga pavarësia jonë. Prandaj fillimisht na përkëdhel, pastaj përpiqet të na thyejë.
Pasdite, sapo Klea ishte kthyer në zyrën e saj, dera u hap me një trokitje të lehtë. Bujar Hasani, drejtori i arkivit, hyri me një shprehje solemne dhe një zarf në dorë.
— Klea Zylyftari, kam një propozim për ju…