— Pra, sipas jush, unë qenkam barrë në këtë shtëpi? Mirë atëherë: që sot secili paguan për veten, — tha qetësisht Eriola Rexha.
Para se ta shqiptonte këtë fjali, ajo kishte dëgjuar më shumë se mjaftueshëm.
Atë ditë Eriola u kthye në shtëpi më herët se zakonisht. Në hyrjen e pallatit ndihej era e këpucëve të lagura dhe e bojës së freskët nga punimet që po bëheshin në katin e parë. Ajo u ngjit në katin e saj, hapi derën e apartamentit dhe po bëhej gati të thërriste burrin, kur ngriu në korridor.
Nga kuzhina vinin zëra.
— Krenar, ti je burrë dhe duhet ta kuptosh kush po të rri mbi kurriz në këtë shtëpi, — po thoshte Vjollca Ismaili, nëna e tij. — Unë nuk jam e verbër. Ti i mban të gjitha mbi shpatulla, ndërsa ajo ecën bukur e bën sikur është e lodhur.
Eriola hoqi ngadalë pallton dhe e vari në varëse. Çelësat nuk i hodhi mbi komodinë, siç bënte gjithmonë, por i shtrëngoi fort në pëllëmbë. Metali iu ngul pakëndshëm në gishta, megjithatë ajo nuk e hapi dorën.
— Mami, të lutem, mos ia nis prapë, — u përgjigj Krenari me zë të lodhur. — Ne jemi mirë.
— Mirë? — vjehrra qeshi me nënqeshje, sikur fjala t’i ishte dukur qesharake. — Mos më trego mua përralla. Unë e shoh shumë mirë kush i sjell ushqimet në shtëpi, kush merret me makinën, kush e ndihmon të ëmën, kush e pagoi rregullimin e apartamentit.
Eriola i ngushtoi pak sytë. Pjesa për rregullimin e apartamentit e goditi veçanërisht. Punimet në atë banesë ishin bërë para martesës. Me paratë e saj dhe sipas vendimeve të saj. Krenari, atëherë, vetëm kishte ndihmuar të zgjidhej pllaka për banjën dhe kishte shkuar tri herë të merrte porositë. Por, me sa dukej, në tregimet e Vjollca Ismailit, kjo ishte shndërruar tashmë në një vepër heroike të të birit.
— Edhe ajo kontribuon, — tha Krenari, por jo me bindje.
Nuk e mbrojti. Nuk u indinjua. Thjesht e hodhi atë fjali si dikush që përpiqet ta mbyllë bisedën, jo si dikush që vendos nënën në vendin e vet.
— Kontribuon? — Vjollca e uli zërin, por pikërisht nga kjo fjalët e saj u bënë edhe më therëse. — Me çfarë? Me ato kavanozat e bukur në banjë? Me kutitë që i vijnë me porosi? Shiko sa gjëra ka. Sot blen një gjë, nesër një tjetër. Pastaj të pyet ty pse je i lodhur. Sigurisht që do lodhesh, kur dikush të rri në qafë.
Eriola eci ngadalë nëpër korridor dhe u ndal te dera e kuzhinës. Nuk hyri menjëherë. Donte ta dëgjonte deri në fund. Jo sepse ishte kënaqësi. Thjesht, për herë të parë pas shumë kohësh, vendosi të mos shpëtonte askënd nga sikleti.
Në tavolinë rrinin Krenari dhe Vjollca Ismaili. Përpara tyre ishin shtrirë faturat e shërbimeve, një kupon marketi dhe një bllok shënimesh ku vjehrra po shkruante diçka me shkrimin e saj të madh. Pranë ishte edhe stilolapsi. Vjollca kishte pasur gjithmonë qejf të bënte llogari, sidomos kur bëhej fjalë për gjërat e të tjerëve.
— Unë nuk po them se ajo është e keqe, — vazhdoi vjehrra. — Por gjërat duhen quajtur me emrin e tyre. Dikush në këtë apartament po jeton me shpenzimet e dikujt tjetër.
Në atë çast Eriola hyri në kuzhinë.
Vjollca Ismaili ishte e para që ngriti sytë. Fytyra iu zgjat, por vetëm për një sekondë. Pastaj u drejtua shpejt, sikur të mos kishte ndodhur asgjë e veçantë. Krenari ktheu kokën me vrull. Gishtat e tij mbuluan menjëherë bllokun, si të donte të fshihte çfarë ishte shkruar aty.
— Eriola, erdhe? — ai u ngrit nga karrigia. — Ne thjesht po… po flisnim…
— Për shpenzimet, — e ndihmoi ajo.
Zëri i saj ishte i sheshtë. Madje tepër i qetë. Kjo e bëri Krenarin të puliste sytë më shpesh se zakonisht dhe për disa çaste nuk dinte ku t’i çonte duart.
— Ah, asgjë me rëndësi, — tha ai shpejt. — Mami thjesht shqetësohet. Ti e njeh si është.
Eriola hodhi vështrimin nga Vjollca Ismaili. Ajo ia mbajti shikimin, por gishtat e saj e shtynë dukshëm kuponin më pranë bllokut.
— Pra, sipas jush, unë qenkam barrë në këtë shtëpi? Mirë atëherë: që sot secili paguan për veten, — tha Eriola me qetësi.
Vjehrra hapi gojën, por nuk nxori asnjë fjalë. Krenari bëri një hap drejt së shoqes.
— Eriola, prit pak. Ti nuk e kuptove si duhet.
— E kuptova shumë mirë, — ia ktheu ajo. — Vetëm se më parë bëja sikur nuk dëgjoja.
Krenari lëshoi një buzëqeshje të dobët, sikur priste që gjithçka të kthehej në një zënkë të zakonshme familjare. Por Eriola nuk ngriti zërin. Nuk përplasi dyer. Nuk kërkoi falje me britma. Ajo iu afrua tavolinës, mori bllokun dhe e ktheu nga vetja.
Në faqen e parë shkruhej: “Ushqime, apartament, makinë, nëna, gjëra të vogla”. Nën fjalët “gjëra të vogla”, Vjollca Ismaili kishte renditur disa pika: kozmetikë, porosi, kafene, rroba.
Eriola e përshkoi listën me sy. Cepi i buzës iu drodh, por buzëqeshje nuk mund të quhej.
— Vjollca Ismaili, që kur keni nisur të mbani llogari për kozmetikën time?
— Unë nuk po mbaj asnjë llogari të tillë, — vjehrra rregulloi bluzën mbi kraharor. — Thjesht po bisedojmë. Shpenzimet e familjes duhen kuptuar.
— Atëherë le t’i kuptojmë, — tha Eriola dhe e vendosi bllokun përsëri në tavolinë. — Por t’i kuptojmë të plota, jo vetëm nga ana që ju leverdis.
— Eriola, mos, — tha Krenari me zë të ulët.
Ajo u kthye nga ai.
— Pse mos? Kur më quajnë pas shpine njeri që jeton me paratë e dikujt tjetër, qenka në rregull. Kur unë propozoj të bëjmë llogari drejt, atëherë papritur nuk duhet?
Krenari uli sytë. Vjollca Ismaili e vuri re menjëherë këtë dhe u gjallërua.
— Askush nuk të quajti gjë pas shpine. Ti dëgjove një copë bisede dhe tani po bën skenë.
— Jo, skenë ende nuk kam filluar të bëj, — Eriola i la çelësat mbi tavolinë. — Për momentin po shpjegoj vetëm rregullat e reja.
Ajo shkoi në dhomë, nxori nga sirtari një dosje me dokumente dhe u kthye në kuzhinë. Krenari u tendos edhe më shumë. Ai e njihte shumë mirë atë dosje. Aty ndodheshin dokumentet e apartamentit, faturat, letrat e garancisë, kontratat e pajisjeve shtëpiake dhe gjithçka që Eriola kishte mbledhur me kujdes për vite me radhë.
Apartamenti ishte i saj. Nuk ia kishte dhuruar burri, nuk ishte blerë bashkë, nuk ishte regjistruar “për çdo rast” në emër të ndonjë të afërmi. Para martesës, Eriola e kishte trashëguar nga gjyshja dhe kishte hyrë në të drejtat e pronës pas gjashtë muajve të parashikuar. Më pas kishte harxhuar kohë e mund për ta rregulluar banesën. Kur Krenari u shpërngul tek ajo pas dasmës, ajo nuk i kërkoi asgjë të jashtëzakonshme. Vetëm pjesëmarrje normale në punët e përbashkëta.
Në muajt e parë ai vërtet merrte pjesë. Blinte ushqime, paguante një pjesë të shpenzimeve të shtëpisë, madje vetë ofrohej për të ndihmuar. Pastaj, pak nga pak, gjithçka nisi të ndryshonte.
Fillimisht filloi të harronte t’i kalonte paratë për faturat. Më pas thoshte se do t’i paguante herën tjetër. Pastaj doli se Vjollca Ismailit i duheshin para për ilaçe, pastaj për një udhëtim, më vonë për një frigorifer të ri, e më pas për diçka tjetër. Eriola nuk debatonte. Nuk e acaronte fakti që i shoqi ndihmonte nënën. Ajo që e bezdiste ishte se kjo ndihmë, gjithnjë e më shpesh, bëhej në kurriz të jetesës së tyre të përbashkët, ndërsa mirënjohja nga vjehrra bëhej gjithnjë e më e pakët.
Vjollca Ismaili vinte te ata gjithnjë e më shpesh. Mund të hapte frigoriferin dhe të vlerësonte ushqimet. Mund të hynte në banjë dhe të vërente një krem të ri. Mund ta pyeste Eriolën përse i duhej një palë e dytë këpucësh dimri, kur të parat ende dukeshin në gjendje të mirë. Ndërkohë, për të birin nuk kishte kurrë asnjë pyetje.
Krenari mund të porosiste një pjesë të shtrenjtë për makinën e vet, dhe e ëma thoshte:
— Burrat duhet të kujdesen për teknikën.
Eriola mund të blinte një pallto për vete, dhe menjëherë dëgjonte:
— Gratë sot e kanë qejf ta përkëdhelin veten, pastaj çuditen pse nuk u dalin paratë.
Në fillim Eriola përgjigjej me shaka. Më vonë pushoi së bëri edhe këtë. I dukej se nuk ia vlente të ndizte një konflikt. Ishte e bindur se Krenari e kuptonte vetë ku qëndronte e vërteta.
Tani u bë e qartë se nuk e kuptonte. Ose bënte sikur nuk e kuptonte.
— Ja faturat e shërbimeve për muajt e fundit, — tha Eriola, duke nxjerrë disa kupona pagesash. — Janë paguar nga karta ime. Ja interneti. Edhe ky është pagesë e imja. Ja blerja e lavatriçes, pasi e vjetra u prish. Edhe kjo, nga paratë e mia. Ja edhe transporti i materialeve për rregullimin e ballkonit, që, siç po dëgjoj, na qenka paguar nga Krenari.
Krenari ngriti kokën menjëherë.
— Unë ndihmova!
— Ti prite dërgesën sepse unë isha në punë, — tha Eriola, duke e parë pa zemërim, por aq drejtpërdrejt sa ai heshti sërish. — Kjo quhet ndihmë. Nuk quhet pagesë.
Vjollca Ismaili trokiti gishtat mbi tavolinë.
— Po tani çfarë? Do ta poshtërosh burrin me ca letra?
— Jo. Do të mbroj veten me fakte.
— Me fakte? — vjehrra shfryu me përbuzje. — Po llambat kush i ndërron në shtëpi? Kush merret me makinën? Kush i ngjit qeset?
Eriola tundi kokën shkurt.
— Shumë mirë. Edhe këto do t’i shënojmë. Llambat, qeset, makina. Vetëm se makina është personale e Krenarit; unë pothuajse nuk e përdor. Ndërsa ushqimet që mbahen në ato qese, zakonisht i blej unë vetë.