— Mami më telefonoi një të shtunë në mëngjes, pikërisht kur po i përgatisja mëngjesin burrit. Arditi ende flinte. Në kuzhinë ndihej aroma e kafesë së sapobërë dhe e petullave. Atë mëngjes e mbaj mend deri në hollësinë më të vogël: drita e diellit rrëshqiste mbi fasadat e bardha të mobilieve, jashtë dritares cicëronin harabelat, ndërsa jeta më dukej e qetë, e pastër, pa asnjë re në horizont. Zëri i mamit në telefon tingëllonte solemn, por edhe pak i dridhur nga emocioni.
— Elira, zemër, përshëndetje. Unë dhe babai yt e vendosëm. E mban mend atë kafenenë në Rrugën e Durrësit që pamë verën e kaluar? E blemë. Ta bëjmë dhuratë për 8 Mars.
U mbyta me kafenë që po pija. Ajo kafene kishte qenë ëndrra ime e vogël, e fshehur në një cep të zemrës: një vend i ngrohtë, me dritare të mëdha panoramike, me verandë verore dhe me aromë brumërash të pjekur. Kishim hyrë aty dikur për të pirë kapuçino, në kohën kur unë po mbaroja universitetin. Mami atëherë kishte thënë: “Elira, ty do të të shkonte të ishe zonja e këtij vendi.” Unë kisha qeshur dhe e kisha kaluar me dorë, duke thënë se ishte shumë shtrenjtë, krejt e pamundur. Kurse ata e kishin blerë.
— Mami, po kjo kushton një pasuri. Nuk mund ta pranoj. E keni seriozisht?
— Më seriozisht se kaq nuk bëhet. Babai yt i ka mbyllur të gjitha procedurat. Të hënën ejani me Arditin te noteri dhe nënshkruani kontratën e dhurimit. Është e jotja, bijë. Ti e meriton.
Nuk munda t’i mbaja lotët. Më rridhnin drejt e në filxhanin e kafesë, por ishin lot gëzimi. Arditi doli nga dhoma e gjumit i përgjumur, me një bluzë të zgjatur, duke kruar barkun.
— Ç’ke që qan? Të shtypën macen?
— Prindërit më dhuruan një kafene, — nxora frymën me zor, duke iu hedhur në qafë. — Atë kafenenë për të cilën kam ëndërruar.
Arditi buzëqeshi dhe më puthi lehtë në majë të kokës, por në sytë e tij kaloi diçka e çuditshme. Sikur po bënte me shpejtësi ndonjë llogari në mendje. Atëherë nuk i dhashë rëndësi. Gabim bëra.
— Bukur, — tha ai me një ton të vakët. — Petullat janë djegur.
Ai u fut në dush, ndërsa unë mbeta në mes të kuzhinës me telefonin në dorë, duke ndier një ngrohtësi që më përhapej në kraharor. Kafeneja ime. Vendi im. Tashmë e shihja veten pas banakut, imagjinoja si do të piqja kroasantë, si do t’i vendosja tavolinat, ku do ta varja në mur pikturën që kisha bërë vetë kur ndiqja shkollën e artit. Ishte dita më e lumtur e jetës sime.
Dy ditët që pasuan kaluan si të ishin vetëm një çast. Netëve nuk më zinte gjumi. Vizatoja mbi peceta idetë për arredimin, shkruaja versione të ndryshme menuje, ndryshoja ngjyrat, dritat, emrat e ëmbëlsirave. Arditi rrinte me telefon në dorë dhe shtirej sikur punonte, por unë e vija re si i shkruante dikujt dhe buzëqeshte në një mënyrë të çuditshme.
— Kujt po i shkruan? — e pyeta të dielën në mbrëmje, kur po shihnim një serial.
— Mamës. Do të vijë të na urojë.
— Le të vijë, sigurisht. Vetëm mos harro që të hënën në dhjetë të mëngjesit kemi takimin te noteri.
— E mbaj mend.
Të hënën në mëngjes arritëm para zyrës së noterit dhjetë minuta më herët. Prindërit e mi na prisnin te hyrja. Mami kishte veshur një fustan të ri, ndërsa babai, me xhaketë, qëndronte serioz dhe i përqendruar. Ai gjithmonë dukej ashtu kur merrej me punë të rëndësishme. Babai ishte biznesmen i shkollës së vjetër: pa ëmbëlsira të tepërta, pa fjalë boshe, vetëm fakte, dokumente dhe shifra.
— Elira, Ardit, — tha ai duke tundur kokën. — Gjithçka është gati. Noteri vjen për pak. E lexuat kontratën që ju dërgova?
— Po, po, gjithçka në rregull, — u përgjigj Arditi.
Unë e dija që ai as nuk e kishte hapur dosjen. Diçka e pakëndshme më pickoi përbrenda, por e largova atë ndjesi. Ndoshta kishte harruar. Ndodh.
Noterja doli të ishte një grua rreth të pesëdhjetave, e prerë në sjellje, me syze me skelet të trashë. Na futi në zyrë dhe i radhiti dokumentet mbi tavolinë.
— Pra, kemi kontratën e dhurimit të një pasurie të paluajtshme. Dhuruesit janë Alban dhe Mirela Sokolaj. Përfituese është Elira Sokolaj. Kafeneja kalon në pronësinë tuaj personale, Elira. Dua t’ju tërheq vëmendjen, — tha ajo, duke parë Arditin sipër syzeve, — se pasuria e marrë me dhurim nuk konsiderohet pasuri e përbashkët bashkëshortore. Edhe në rast divorci, bashkëshorti nuk ka asnjë të drejtë mbi të.
Arditi u përpëlit lehtë. Aq pak sa dikush tjetër ndoshta nuk do ta vinte re, por mua nuk më shpëtoi. Buzëqeshja iu bë e tendosur.
— E kuptoj, — tha ai.
Unë firmosa dokumentet. Edhe prindërit firmosën. Arditi vuri nënshkrimin në rubrikën “Bashkëshorti është njohur me përmbajtjen”. Dhe kaq. Kafeneja u bë e imja. Kur dolëm nga zyra e noterit, mami më përqafoi dhe më pëshpëriti në vesh:
— Bijë, ruaje. Kjo është fortesa jote. Mos lejo askënd ta marrë prej teje.
Nuk e kuptova atëherë se për kë e kishte fjalën. Mendova për konkurrentë, për taksa, për njerëz që mund të sillnin telashe. Por sytë e saj ishin ngulur te shpina e Arditit, i cili tashmë po formonte numrin e dikujt në telefon.
Po atë mbrëmje ra zilja e derës. Në prag qëndronte Valbona Hoxha, vjehrra ime, me një tortë të madhe në duar dhe me atë buzëqeshjen e saj që mua gjithmonë më ngrinte qimet përpjetë. Ajo buzëqeshje nënkuptonte vetëm një gjë: kishte kurdisur diçka.
— Elira, e dashur! Urime për dhuratën! — këndoi ajo me zë të ëmbëlsuar, duke u futur në korridor pa pritur që ta ftoja. — Ardit, biri im, prite mamin.
Ajo hyri drejt e në kuzhinë, e vendosi tortën mbi tavolinë dhe hodhi sytë përreth me pamjen e një kontrolloreje. Valbona Hoxha ishte grua që donte komandë. Ishte mësuar që të gjithë rreth saj të lëviznin sipas ritmit që ajo u diktonte. Punonte kryeinfermiere në një poliklinikë, ku toni urdhërues i shërbente si mjeti kryesor. Por ajo nuk e hiqte atë ton as në shtëpi.
— Hë, më trego ç’të kanë dhuruar, — tha pa e hequr ende pallton. — Kafene, apo jo? Në Rrugën e Durrësit? Vend i mirë. Kam kaluar andej, e kam parë.
U habita. Nga e dinte ajo për kafenenë? Arditi rrinte në prag të kuzhinës, me krahët kryq, duke parë dyshemenë. Atëherë e kuptova. Ai e kishte thirrur. I kishte treguar nënës së vet menjëherë sapo kishim dalë nga noteri. Dhe ajo ishte sulur që atë mbrëmje, pa marrë mundimin as të ndërrohej.
— Znj. Valbona, unë ende nuk kam qenë aty si pronare, — iu përgjigja sa më me edukatë që munda. — Sot vetëm firmosëm dokumentet. Nesër do të shkoj të marr çelësat.
— Shumë mirë, pra. Do të vij edhe unë me ty. Do të të ndihmoj. Unë i kuptoj këto punë tregtie, ta dish. Nuk kam lindur dje.
Ajo e hoqi pallton dhe e vari mbi një karrige, megjithëse në korridor kishim varëse. E bënte gjithmonë këtë. Si të donte të tregonte se këtu urdhëronte ajo, ndërsa unë isha thjesht dikush që duhej t’i shërbente.
Arditi nuk foli. Prisja që të thoshte diçka si: “Mami, mos u përziej, Elira ia del vetë.” Por ai qëndronte si shtyllë, pa nxjerrë zë.
— Faleminderit, znj. Valbona, por besoj se do t’ia dal vetë, — e refuzova butë. — Më mirë hajde provojmë tortën. Ardit, prite pak.
Vjehrra më pa sikur sapo kisha thënë marrëzinë më të madhe në botë. I shtrëngoi buzët, por nuk foli. U ul në tavolinë dhe i vendosi duart përpara vetes. Unë hodha çaj në filxhanë. U ulëm të tre, dhe heshtja u bë aq e rëndë sa mund të pritej me thikë.
— Elira, — tha papritur vjehrra, pa pritur as që unë ta vendosja filxhanin në tavolinë. — Mendova pak për këtë punë. Ti je vajzë e re, pa përvojë. Biznesi nuk është si të pjekësh byrekë në shtëpi. Aty ke taksa, kontrolle, lloj-lloj njerëzish. Ka baltë.
U ngriva. Ajo më shikonte drejt në sy, dhe në vështrimin e saj nuk kishte as mirënjohje, as respekt. Vetëm përllogaritje të ftohtë.
— Unë, sigurisht, do të të mësoj. Por ka një hollësi. Ta kalojmë kafenenë në emrin tim. Përkohësisht, kupton? Derisa ti të mësosh, derisa të mos përplasesh kot. Unë do ta ruaj, do ta rris, do ta bëj të ecë. Gjithçka ndershëm, si në familje.
Për një çast mendova se nuk kisha dëgjuar mirë. Torta që kishte sjellë tani më dukej si ryshfet. Palltoja e hedhur mbi karrige më dukej si flamur pushtimi. Ktheva kokën nga Arditi. Ai shmangte shikimin. Burri im e dinte. E kishte pritur këtë bisedë. Madje e kishte organizuar vetë.
— Znj. Valbona, — thashë, duke u përpjekur të mos më dridhej zëri. — Kafeneja më është dhuruar mua. Nga prindërit e mi. Jo juve. Është pronë e imja.
— Ah, e imja, — më përqeshi ajo. — Si në kopësht fëmijësh. Ti je e martuar, Elira. Çfarë është e jotja, është edhe e Arditit. Dhe Arditi ka vetëm një nënë, mua. Pra, edhe mua më takon. Mos u bëj budallaqe. Bëjmë një akt dhurimi dhe s’ka më probleme.
Në atë moment kuptova dy gjëra. E para: askush nuk kishte ndërmend të më pyeste për dëshirën time. E dyta: burri im më kishte tradhtuar, madje pa arritur ende të më uronte siç duhej për dhuratën. E vendosa filxhanin mbi tavolinë aq fort sa pjatëza tingëlloi.
— Znj. Valbona, do ta mendoj propozimin tuaj, — thashë me një ftohtësi që edhe mua më habiti. — Tani më falni, por më dhemb koka. Ardit, përcille mamanë tënde.
Vjehrra u ngrit, mori pallton dhe doli në korridor pa u përshëndetur. Te dera u kthye edhe një herë.
— Mendo shpejt. Unë nuk jam grua që pres gjatë.
Dera u përplas. Unë mbeta në mes të kuzhinës, duke parë tortën e paprekur mbi tavolinë, dhe brenda meje diçka u kthye përmbys. Nuk ishte frikë. Ishte zemërim. Një zemërim i ftohtë, i trashë, i ngjitshëm, i atij lloji që lind vetëm kur dikush përpiqet të të poshtërojë në shtëpinë tënde.
Arditi m’u afrua nga pas dhe më vuri dorën mbi shpatull.
— Elira, mos e merr ashtu. Mami thjesht do të mirën.
Ia hoqa dorën me një lëvizje të prerë.
— Shko fli në divan, Ardit. Sot. Nesër. Edhe pasnesër, nëse duhet.
Ai hapi gojën sikur donte të kundërshtonte, por unë ngrita dorën dhe i tregova në heshtje derën e dhomës së ndenjjes. U largua duke fryrë me inat të fyer. Unë u ula në tavolinë, fika dritën dhe në errësirë, e ndriçuar vetëm nga llamba e rrugës, mora telefonin. Formova numrin e mamit. Ajo u përgjigj pas ziles së parë.
— Mami, kishe të drejtë. Ata erdhën menjëherë. Vjehrra do që ta kaloj kafenenë në emrin e saj.
Mami heshti disa sekonda. Pastaj foli qetë, por me atë ashpërsinë që vetëm ajo dinte ta mbante në zë:
— Bijë, ti je juriste. Mos harro kë ka shkolluar babai yt. Mos lejo të të thyejnë. Nesër në mëngjes vij unë. Me dokumente.
E mbylla telefonin. Jashtë kishte nisur një shi i imët, dhe pikat trokisnin mbi parvazin e dritares në të njëjtin ritëm me zemrën time. Nesër do të ishte një ditë tjetër. Dhe nesër do t’i tregoja asaj familjeje ç’do të thotë kufi i vërtetë.
Nata kaloi pa gjumë. Qëndrova shtrirë vetëm në shtrat, me sytë në tavan, ndërsa dëgjoja Arditin që rrotullohej në divan në dhomën e ndenjjes. Disa herë u ngrit, erdhi deri te dera e dhomës së gjumit, por nuk trokiti. Frikacak. Një burrë i madh, që e lë mamin t’i tregojë si duhet të jetojë, dhe ai rri në heshtje e miraton me kokë. M’u kujtua dasma jonë katër vjet më parë, betimet e tij se do të ishim një familje e vetme. Një familje. Sa për të qeshur. Në kuptimin e tij, familja ishin ai, nëna e tij dhe unë diku në periferi, gati për të vrapuar kur të më thërrisnin.
Në gjashtë të mëngjesit u ngrita, bëra dush dhe vesha kostumin serioz që zakonisht e mbaja për seancat gjyqësore. Pantallona gri, këmishë e bardhë, flokët të mbledhur fort pas koke. Duhej të dukesha në atë mënyrë që Valbona Hoxhës t’i ikte dëshira për të komanduar vetëm duke më parë. Në fund të fundit, unë isha avokate e çështjeve familjare. Kisha fituar tridhjetë e shtatë procese për ndarje pasurie. Kodin e Familjes dhe Kodin Civil i njihja më mirë se lutjet. Dhe një ish-kryeinfermiere me zakone rreshteri mendonte se mund të më hidhte mua?
Në shtatë të mëngjesit erdhi mami. Hyri pa rënë ziles, me çelësin e saj, duke mbajtur në dorë një dosje të madhe. Mbi dosje shkruhej: “Kafene, Rruga e Durrësit 15. Dokumente.” Dukej e lodhur, por e vendosur. Poshtë syve kishte rrathë të errët; do të thoshte se as ajo nuk kishte fjetur.
— Mirëmëngjes, bijë. Ku është Arditi?
— Në divan. Po fle rëndë pas shfaqjes së djeshme.
Mami pohoi me kokë, shkoi në kuzhinë dhe vuri çajnikun. Ajo e njihte këtë shtëpi si të ishte e saj. Ne nuk ishim thjesht nënë e bijë; ishim aleate. Pas vdekjes së babait pesë vjet më parë, ajo ishte bërë mbështetja ime, prapavija ime e sigurt. Kur kishte këmbëngulur që kafeneja të kalonte vetëm në emrin tim, jo si pasuri e përbashkët bashkëshortore, unë në fillim isha habitur. Tani e kuptoja pse kishte ngulur këmbë pikërisht te ajo formë kontrate. Mami i kishte parashikuar të gjitha.
— Elira, ulu, — tha ajo, duke mbushur filxhanët me çaj. — Më trego nga fillimi. Çfarë tha saktësisht?
Ia përsërita bisedën e mbrëmshme fjalë për fjalë. I tregova për “je e re, pa përvojë”, për “masë e përkohshme”, për “mos u bëj budallaqe”. Mami më dëgjoi pa më ndërprerë, dhe me çdo fjali që nxirrja, fytyra e saj bëhej edhe më e fortë, si gur.
— E qartë, — tha kur mbarova. — Një përpjekje klasike për grabitje brenda marrëdhënieve familjare. Presion, manipulim, tentativë për të të shtyrë drejt një akti dhurimi duke të futur ndjenjën e fajit. Valbona Hoxha nuk është notere, sigurisht, por paturpësinë e ka me tepricë.
— Mami, unë jam avokate. E di shumë mirë që një akt dhurimi bëhet vetëm me vullnetin e dhuruesit. Unë nuk do të nënshkruaj asgjë.