— Shtëpinë në fshat do ta boshatisësh. Të afërmit e mi do të vendosen aty, — shpalli vjehrra, me një siguri sikur po fliste për pronën e saj.
Era Beqiri nuk e kuptoi menjëherë se fjalët i drejtoheshin pikërisht asaj. Ajo qëndronte pranë lavamanit veror, shkundte pikat e ujit nga duart pas punës në serrë dhe, pa e pasur mendjen, vështronte parcelat ku gjelbërimi i parë sapo kishte nxjerrë krye. Era ngrinte në oborr pluhur të thatë poleni, tundte mollën e vjetër pranë gardhit, ndërsa në kasolle pulat, të cilat ajo i kishte lëshuar pak më parë të shëtisnin, përplaseshin të pakënaqura pas shkopit ku rrinin zakonisht.
Mëngjesi kishte nisur qetë. Era kishte ardhur e vetme në fshat për fundjavë, siç bënte çdo pranverë dhe pothuajse gjithë verën. Duhej të hapte shtëpinë pas javës së punës, të kontrollonte sobën, të fshinte pluhurat, të hidhte një sy nga banja, të pastronte oborrin dhe të kalonte nëpër gjithë truallin. Këto punë të vogla nuk e lodhnin; përkundrazi, i jepnin një ndjesi paqeje. Aty asgjë nuk ishte e huaj, e marrë me qira apo e përkohshme.
Shtëpia i kishte mbetur nga tezja Bardha Rrota, motra e madhe e të atit. Ajo kishte jetuar gjithë jetën në fshat, nuk i afronte njerëzit lehtë dhe, kur në fund u dobësua shumë, thirri pikërisht Erën. Jo vjehrrën, jo kushërinj të largët që mezi lidheshin me gjakun, jo fqinjët, por atë. Gjashtë muaj shkuan vetëm me dokumentet e trashëgimisë, pastaj edhe një vit tjetër për ta sjellë gjithçka në terezi: çatia u arnua, dërrasat e kalbura në kasolle u zëvendësuan, rrëmujat e qilarit u pastruan, kopshti u ringjall.
Era ishte lidhur me atë shtëpi jo siç lidhet njeriu me muret, por me kujtimet që rrinë brenda tyre. Në kuzhinë ende ndodhej dollapi i ngushtë prej druri ku tezja Bardha mbante drithërat. Në dhomën poshtë dritares vareshin peceta të qëndisura; jo për zbukurim, por sepse Bardha i kishte punuar vetë dhe krenohej me secilën prej tyre. Në verandë kërciste stoli që dikur babai i Erës e kishte rregulluar brenda një mbrëmjeje, sa ishte ende gjallë. Të gjitha këto nuk kushtonin ndonjë pasuri, por kishin një vlerë që nuk mund t’ia shpjegosh dikujt që hyn në oborr për ta matur me hapa dhe për të menduar ku do t’i shkonte më mirë dollapi i dikujt tjetër.
Rreth një orë e gjysmë pas mbërritjes së saj, te porta u ndal një makinë. Era nuk u habit shumë kur pa se prej saj doli fillimisht vjehrra, Nexhmije Kalemi, e më pas burri i saj, Gëzim Kola. Ajo që e çuditi ishte tjetër gjë: askush nuk e kishte lajmëruar se do të vinin.
— Thamë të të bënim një vizitë, — tha Nexhmija me gjallëri, sikur të mos kishte ardhur në shtëpinë e dikujt tjetër, por në vilën e vet. — Gëzimi më tha që ishe këtu.
Era vetëm pohoi me kokë. Çfarë duhej të thoshte? Nuk kishte dëshirë t’i fuste brenda, por as nuk donte të hapte grindje te porta. Gëzimi e përshëndeti i përmbajtur, shmangu menjëherë sytë dhe u drejtua nga bagazhi për të marrë një qese.
— Mami solli byrekë… — nisi ai, por u ndërpre menjëherë kur ndeshi vështrimin e gruas.
— Qofte kam sjellë dhe tranguj të kripur lehtë, — e korrigjoi veten Nexhmije Kalemi. — S’do rrini këtu vetëm me bukë thatë.
Era i la të hynin. Atë çast ende mendonte se ishte një vizitë e bezdisshme, por e zakonshme. Vjehrra e kishte zakon të shfaqej pa ftesë, të kontrollonte si jetonin të tjerët dhe të jepte këshilla atje ku askush nuk ia kërkonte. Megjithatë, atë ditë kishte diçka tjetër në sjelljen e saj: një vendosmëri e tepruar, një siguri shumë praktike, sikur kishte ardhur me një plan të mbyllur në mendje.
Ata nuk u drejtuan menjëherë për në kuzhinë, siç bëjnë mysafirët. Nexhmija e përshkoi oborrin ngadalë, u ndal pranë kasolles, hodhi një sy nga banja, pastaj trokiti me nyjet e gishtave mbi dërrasën e re të verandës. Gëzimi ecte pas saj dhe nuk fliste.
— Qenka bërë fort, — vuri re vjehrra. — Nuk po rrënohet.
— Duhej të rrënohej? — pyeti Era thatë.
— Jo, e thashë kot. Në fshat shumë shtëpi janë shtrembëruar e janë bërë gati për t’u shembur, kurse kjo ende mbahet mirë. Edhe vendi është i mirë. Dyqani është afër. Autobusi kalon. Ujë ka. Soba punon. Për të jetuar, s’ke ç’i kërkon më tepër.
Era u drejtua, mbështeti pëllëmbën te shtylla e verandës dhe hodhi sytë nga i shoqi. Ai bëri sikur po shqyrtonte çatinë e banjës.
— Ti e ndërrove çatinë e kasolles? — pyeti ai, sikur të kishin ardhur vetëm për të folur për punë shtëpie.
— Po. Që në vjeshtë.
— Kot i merr të gjitha mbi shpinë vetë, — ndërhyri vjehrra. — Duhej të kishe thënë më herët. Ka burrë në shtëpi.
Era qeshi shkurt, pa gëzim. Nga goja e Nexhmije Kalemit ajo fjali tingëllonte veçanërisht e goditur. Gjatë gjithë sezonit të kaluar, Gëzimi kishte ardhur aty vetëm dy herë. Një herë për të pjekur mish, herën tjetër kur duhej sjellë nga qyteti bojë dhe vegla pune. Në të dyja rastet, më shumë se punët e shtëpisë, e interesonte telefoni dhe mundësia për t’u kthyer sa më shpejt mbrapsht.
Ndërsa Era po mbushte gotat me komposto, Nexhmija tashmë kishte hyrë në shtëpi. Nuk i hoqi këpucët te pragu; vetëm u ngadalësua për një sekondë, si të kujtonte vendin e sendeve, ndonëse më parë kishte qenë aty vetëm nja dy herë. Ajo hodhi sytë në dhomën e madhe, pastaj në të voglën, ku ndodhej një krevat i ngushtë dhe një komodinë e vjetër, dhe në fund hapi derën e qilarit.
— Paska hapësirë, — tha me zë të ulët, por aq sa ta dëgjonin të gjithë. — Madje shumë hapësirë. Edhe ajri është krejt tjetër këtu. Fëmijëve do t’u bënte mirë.
Era e uli ngadalë mbi tavolinë thikën me të cilën po priste bukën. Pikërisht atëherë, brenda saj, gjithçka u mblodh në një nyje të fortë e të kujdesshme. Nuk ishte frikë, as hutim. Ishte diçka tjetër: një kuptim i menjëhershëm se biseda që po afrohej nuk kishte lidhje as me serrën, as me banjën, as me ajrin e mirë të fshatit.
Gëzimi u ul në një stol të ulët dhe nguli sytë te tavolina.
— Për cilët fëmijë po flet? — pyeti Era, duke u përpjekur ta mbante zërin të qetë.
— Ka kush, — iu shmang përgjigjes vjehrra dhe kaloi gishtat mbi parvazin e dritares. — Këtu mund të vendoset një tavolinë. Aty krevate. Kurse në verandë, në verë, është mrekulli fare.
Era nuk po e dëgjonte më për tavolinën. Ajo shikonte të shoqin. Donte që ai të ngrinte kokën dhe, qoftë edhe një herë të vetme, të thoshte hapur çfarë po ndodhte. Por Gëzimi heshtte, sikur e kishin sjellë aty rastësisht dhe as vetë nuk e kuptonte pse.
Nexhmije Kalemi u kthye në kuzhinë, u ul përballë Erës dhe i vendosi duart mbi tavolinë me pamjen e njeriut që do të kumtojë diçka të rëndësishme dhe përfundimtare.
Atëherë u tha edhe ajo fjali.
— Shtëpinë në fshat do ta boshatisësh. Të afërmit e mi do të vendosen aty.
Pas këtyre fjalëve kuzhina u zhyt në një qetësi aq të rëndë, sa jashtë u dëgjua edhe kërcitja e portës që e lëkundi era. Për disa sekonda Era e vështroi vjehrrën pa ia ndarë sytë. Nuk u ngrit vrullshëm, nuk bërtiti, nuk përplasi dorën mbi tavolinë. Vetëm rrinte ulur dhe heshtte. Nexhmije Kalemi, me sa dukej, e mori atë heshtje për hutim.