Hana nuk e kishte zakon të largohej nga puna përpara orarit. Në muajt e fundit gjithçka i ishte rënduar mbi supe: raporte pa fund, mbledhje që zgjateshin pa kuptim, detyra urgjente që, si me qëllim, dilnin gjithmonë në minutat e fundit të ditës. Mirëpo atë ditë fati i buzëqeshi. Shefi, krejt papritur, i la punonjësit të iknin më herët, dhe Hana vendosi t’u bënte fëmijëve një gëzim të vogël.
Rrugës për në shtëpi ndaloi në dyqan. Mori ëmbëlsirat e preferuara të së bijës, disa petulla të freskëta për djalin dhe një shalqi të madh, për të cilin fëmijët e kishin lutur prej disa ditësh rresht. Ishte në humor të mirë, madje edhe vapa e verës nuk i dukej e bezdisshme. Përkundrazi, i ngjante si një kujtesë e këndshme se fundjava ishte afër. Teksa ngjiste shkallët, ajo tashmë po përfytyronte si do t’i dilnin fëmijët përpara, si do të flisnin të dy njëherësh për gjërat e tyre, pastaj do të hanin drekë bashkë e ndoshta do të shihnin ndonjë film. Pikërisht këto çaste të thjeshta kishin për të më shumë vlerë se çdo dhuratë e shtrenjtë apo udhëtim luksoz.
Por sapo iu afrua derës së apartamentit, një ndjesi e çuditshme ankthi i kaloi nëpër trup. Në fillim mendoi se ndoshta i ishte dukur gabim. Pas derës dëgjohej dikush që qante. Hana u ndal në vend. Ishte qarje fëmije. Zemra iu mblodh fort, gati me dhimbje. Nxori çelësat me nxitim dhe hapi derën. Pamja që iu shfaq në korridor e ngriu për një çast.
Në dysheme qëndronin dy qese të mëdha, të mbushura deri në grykë me rroba fëmijësh. Pranë tyre ishin hedhur lodrat më të dashura të djalit të vogël, ndërsa disa libra të së bijës qenë grumbulluar pa kujdes pranë murit. Në mes të atij rrëmuje qëndronte Donika, vjehrra e saj, e cila po paloste rroba me një zell të ftohtë, sikur po përgatitej për shpërngulje. Ose sikur po nxirrte dikë jashtë.
Arlindi, djali i vogël, rrinte ulur në divan dhe fshinte lotët me mëngën e bluzës. Sara dhjetëvjeçare qëndronte pranë tij, e hutuar dhe e trembur. Sapo pa të ëmën, vajza iu hodh në krahë.
— Mami, gjyshja tha se tani duhet të jetojmë ndryshe…
— Çfarë po ndodh këtu? — pyeti Hana me zë të ulët.
Donika nuk u kthye menjëherë. Ajo vendosi me kujdes edhe një grumbull tjetër rrobash, rregulloi qesen, pastaj ngriti sytë nga nusja e djalit. Në fytyrën e saj nuk dukej as turp, as shqetësim, as ndonjë ndjenjë faji. Përkundrazi, dukej sikur Hana ishte ajo që kishte hyrë pa leje.
— Më në fund u shfaqe, — tha vjehrra ftohtë. — Po mendoja kur do të denjoje të vije.
— Të pyeta çfarë po ndodh këtu.
— Po vë rregull.
— Në rrobat e fëmijëve?
— Në apartament.
Hana hodhi ngadalë sytë nga qeset.
— Pse i ke mbledhur gjërat e fëmijëve?
— Sepse zënë shumë vend.
Për disa sekonda, në korridor ra një heshtje e rëndë. Hana e vështroi vjehrrën pa e kuptuar nëse po tallej apo e kishte seriozisht. Por fytyra e Donikës mbeti krejt e qetë.
— Shpjegohu siç duhet, — kërkoi Hana.
— Çfarë ka këtu për të shpjeguar? Fëmijët janë rritur. Një dhomë u mjafton. Tjetra duhet liruar.
— Për çfarë?
Vjehrra buzëqeshi me ironi.
— Jo për çfarë. Për kë.
Ajo përgjigje e ftohu Hanën nga brenda. Ankthi filloi t’i kthehej në frikë të vërtetë.
— Për kë?
— Për mua.
Arlindi u përlot sërish, ndërsa Sara u ngjit edhe më fort pas së ëmës. Hana i vendosi ngadalë qeset me ushqime në dysheme.
— Pra, nëse po të kuptoj drejt, ti paske vendosur të marrësh dhomën e fëmijëve të mi?
— Nuk kam vendosur unë. Kështu do të jetë më mirë për të gjithë.
— Për të gjithë?
— Sigurisht. Unë do të vij të jetoj këtu.
Fjalët u thanë aq natyrshëm, sikur të flitej për blerjen e një komodine të re. Hana për disa çaste vetëm e pa.
— Do të vish të jetosh këtu?
— Po.
— Kush e vendosi këtë?
— Familja.
— Cila familje?
— Familja jonë.
Hana ndjeu se zemërimi po i ngrihej përbrenda. Gjatë dhjetë viteve martesë, Donika ishte përzier shumë herë në jetën e tyre. Jepte këshilla që askush nuk ia kërkonte, kritikonte mënyrën se si Hana rritte fëmijët, hidhte vazhdimisht kunja se djali i saj meritonte më shumë. Por edhe për Donikën, ajo që po ndodhte tani ishte një paturpësi e jashtëzakonshme.
— Po mua, a më pyeti ndokush? — tha Hana ngadalë.
— Mos fillo skandal kot.
— Kot?!
— Pikërisht. Ti gjithmonë reagon tepër emocionalisht.
Në atë çast nga kuzhina doli Dritani. Kur pa të shoqin, Hana ndjeu një lehtësim të menjëhershëm. Tani ai do t’i sqaronte gjërat. Tani do t’i thoshte nënës së tij ta ndalte këtë shfaqje. Tani do t’i vinte pikën. Por Dritani dukej i çuditshëm. Nuk e shihte në sy. Dhe pikërisht kjo e trembi Hanën më shumë se çdo gjë tjetër.
— Dritan, çfarë po ndodh? — e pyeti ajo.
Burri psherëtiu rëndë.
— Le të flasim me qetësi.
— Për çfarë të flasim? Pse nëna jote po mbledh rrobat e fëmijëve?
— Hana…
— Jo. Ti do të ma shpjegosh tani.
Dritani heshti disa sekonda, pastaj uli vështrimin.
— Mamasë vërtet do t’i vinte më mbarë të jetonte me ne.
Hana nuk e përthithi menjëherë kuptimin e atyre fjalëve. Ato sikur i mbërritën në mendje me vonesë.
— Çfarë do të thotë të jetojë me ne?
— Ajo e shiti shtëpinë e pushimit.
— Dhe?
— Për pak kohë do të rrijë këtu.
— Për pak kohë?
— Po.
— Dhe për këtë ti vendose t’i nxjerrësh fëmijët nga dhoma e tyre?
— Askush nuk po nxjerr askënd.
— Atëherë pse gjërat e tyre janë futur në qese?!
Arlindi shpërtheu sërish në të qarë. Sara u kthye nga muri. Dritani kaloi dorën mbi fytyrë, i çorientuar, por para se ai të përgjigjej, foli Donika.
— Sepse në këtë shtëpi ka ardhur koha të vendoset rregull.
Hana u kthye ngadalë nga vjehrra.
— Në këtë shtëpi rregull kishte deri në çastin kur ti nise të urdhërosh mbi sendet që nuk janë të tuat.
Fytyra e Donikës ndryshoi menjëherë.
— Nuk janë të miat?
— Po. Nuk janë të tuat.
— Sa bukur i zgjedh fjalët.
— Çfarë nuk shkon?
— Mos harro se edhe djali im jeton këtu.
— Edhe?
— Edhe kjo do të thotë se tani apartamenti do të funksionojë sipas rregullave të tjera.
Ajo fjali tingëlloi si urdhër. Si shpallje lufte. Edhe fëmijët e ndien. Brenda apartamentit u bë aq qetë, sa dëgjohej zhurma e lehtë e frigoriferit në kuzhinë. Hana shikonte të shoqin. Priti që ai ta kundërshtonte, t’i kërkonte nënës të ndalej, ta vinte në vendin e saj. Por Dritani nuk foli. Ai thjesht qëndroi aty, dhe me heshtjen e vet dukej sikur pranonte çdo fjalë të Donikës. Për herë të parë pas shumë vitesh martesë, Hana u ndje e huaj në shtëpinë e saj.
Donika e vuri re hutimin e saj dhe papritur buzëqeshi. Ishte një buzëqeshje e shkurtër, por e pakëndshme, sikur ajo tashmë po festonte fitoren.
— Mos u shqetëso kaq shumë, — tha ajo. — Dritani i ka vendosur të gjitha.
Hana ndjeu sikur diçka iu këput përbrenda. Ngadalë e ktheu vështrimin nga burri.
— Çfarë ke vendosur ti?
Por Dritani i shmangu sërish sytë. Në atë moment Hana e kuptoi se makthi i vërtetë sapo kishte filluar.
Pas fjalëve të Donikës, mbi apartament ra një heshtje e rëndë, gati mbytëse. Edhe fëmijët pushuan së qari e së kundërshtuari. Ata ndienin atë që fëmijët e ndiejnë gjithmonë në çaste të tilla: po ndodh diçka e keqe, diçka që të rriturit ende nuk po e thonë deri në fund. Hana e mbajti vështrimin te burri dhe priti përgjigje.
— Çfarë saktësisht ke vendosur? — e përsëriti ajo, tashmë më e qetë.
Dritani ende nuk ngrinte sytë.
— Le të mos e bëjmë këtë bisedë para fëmijëve.
— Jo, pikërisht para fëmijëve. Sepse, për një arsye që unë ende nuk e di, pikërisht gjërat e tyre janë tani në qese.
Donika shfryu me përçmim, në mënyrë demonstrative.
— Ja ku filloi përsëri teatri.
— Mbylle gojën, — tha Hana papritur, me një ashpërsi që edhe vetë nuk ia njihte vetes.
Vjehrra mbeti e hutuar për një sekondë. Gjatë dhjetë viteve martesë, Hana rrallëherë e kishte ngritur zërin. Zakonisht përpiqej t’i zbuste konfliktet, vetëm që në familje të kishte paqe. Por tani diçka brenda saj u thye. Ajo pa sytë e frikësuar të së bijës dhe fytyrën e njomur me lot të të birit, dhe pikërisht kjo e detyroi të mos ishte më gruaja e përshtatshme për të gjithë.
— Unë po flas me burrin tim, — shtoi ajo. — Dhe dua të dëgjoj përgjigjen.
Dritani psherëtiu rëndë.
— Mami e shiti shtëpinë e pushimit.
— Këtë e dëgjova.
— Ajo ka nevojë për një vend ku të jetojë.
— Ajo kishte një apartament me dy dhoma.
Donika ndërhyri menjëherë.
— Kishte.
— Çfarë do të thotë kishte?
Vjehrra kryqëzoi duart mbi gjoks.
— Ndihmova Bleonën.
Hana rrudhi ballin. Bleona ishte motra më e vogël e Dritanit. Në tridhjetë e pesë vitet e saj, ajo kishte ndërruar disa punë, kishte hapur dy dyqane që kishin dështuar, kishte marrë disa kredi dhe pothuajse gjithmonë kërkonte ndihmë nga të afërmit.
— Në ç’mënyrë e ndihmove?
— Shita apartamentin.
Për disa sekonda Hana nuk tha asgjë.
— Ti shite apartamentin për Bleonën?
— Ajo u gjend në një situatë të vështirë.
— Dhe tani ke vendosur të shpërngulesh tek unë?
Fytyra e Donikës u bë menjëherë e ngurtë.
— Jo tek ti. Tek familja.
Hana buzëqeshi pa dashje, por ajo buzëqeshje ishte e hidhur. Nuk ishte hera e parë që vinte re një veçori të çuditshme të Donikës: sa herë bëhej fjalë për t’u ardhur në ndihmë të afërmve të tjerë, përdorej vazhdimisht fjala “familje”; por kur ndihmë i duhej Hanës ose fëmijëve, papritur dëgjoheshin shprehje të tjera: “do t’ia dalë vetë”, “mos u bëj e dobët”, “nuk duhet të mbështetesh te të tjerët”.
Më në fund Dritani ngriti sytë.
— Hana, mami vërtet ka mbetur në hall.
— Dhe ku hyj unë në këtë histori?
— Ne duhet ta ndihmojmë.
— Duhet ta ndihmojmë duke i nxjerrë fëmijët nga dhoma e tyre?
— Askush nuk po i nxjerr.
— Atëherë ma shpjego këto qese.
Dritani heshti sërish. Hana po ndiente se zemërimi i saj po largohej dalëngadalë nga Donika dhe po drejtohej te burri. Nga vjehrra kishte kohë që priste gjithçka. Donika mund të bënte gjeste të ftohta, të thoshte fjalë të hidhura, të ndërhynte ku s’i takonte. Por Dritani gjithmonë i ishte dukur njeri i arsyeshëm. Prandaj ishte edhe më e dhimbshme ta shihte tani kështu, sikur po zbatonte pa kundërshtim vullnetin e dikujt tjetër.
Mbrëmjen, kur fëmijët u futën në dhomën e tyre, Hana më në fund pati mundësi të fliste me burrin vetëm për vetëm. Donika kishte zënë kuzhinën në mënyrë demonstrative, sikur vërtet e konsideronte veten tashmë zonjë të apartamentit. Dritani ishte ulur në dhomën e ndenjjes dhe rrotullonte nervozisht telefonin në duar.
— Kur nisi kjo? — pyeti Hana.
— Çfarë?
— Mos bëj sikur nuk kupton.
Ai heshti gjatë. Pastaj, papritur, tha:
— Para disa muajsh.
Hana ndjeu një të ftohtë të hidhur përbrenda.
— Para disa muajsh?
— Po.
— Domethënë gjithë këtë kohë ju e keni diskutuar këtë pas shpinës sime?
Dritani uli sytë me faj. Dhe kjo mjaftoi si përgjigje. Hana u ndje sikur e kishin tradhtuar njëherësh dy njerëzit më të afërt. Ndërkohë që ajo punonte, kujdesej për fëmijët, zgjidhte problemet e përditshme dhe mbante mbi vete barrën e shtëpisë, dikush tjetër kishte planifikuar jetën e saj pa e pyetur fare.
— Çfarë tjetër keni diskutuar? — pyeti ajo.
— Asgjë të veçantë.
— Mos gënje.
— Hana…
— Të paktën tani mos më gënje.
Dritani fërkoi fytyrën i lodhur.
— Mami mendon se ne jetojmë gabim.
— Çfarë befasie e madhe.
— Ajo thotë se familja duhet të jetë më e bashkuar.