— Sa interesante ta dëgjosh këtë nga një njeri që sapo i bëri nipërit e vet të qajnë.
Dritani nuk tha asnjë fjalë.
— Vazhdo, — e shtyu Hana.
— Ajo mendon se prona nuk duhet t’i ndajë njerëzit e një gjaku.
Hana u kthye ngadalë nga ai. Tani biseda po merrte një ngjyrim krejt tjetër.
— Çfarë do të thotë kjo, që prona nuk duhet t’i ndajë të afërmit?
— Ti e kupton shumë mirë.
— Jo. Nuk e kuptoj.
Dritani gëlltiti pështymën me nervozizëm.
— Mami e sheh si të padrejtë faktin që apartamenti është vetëm në emrin tënd.
Në dhomë ra një heshtje e rëndë. Hana e vështroi burrin e saj dhe, pak nga pak, nisi të kuptonte se ajo që po ndodhte ishte shumë më serioze nga sa i ishte dukur disa orë më parë. Apartamenti ishte vërtet i saj. Ia kishte lënë gjyshja, shumë përpara se ajo të njihte Dritanin, dhe deri atëherë kjo gjë nuk i kishte prishur punë askujt. Të paktën kështu kishte besuar ajo.
— Pra, problemi nuk paska qenë strehimi i nënës sate?
Dritani nuk u përgjigj. Hana qeshi shkurt, me hidhërim.
— Tani po kuptoj.
Para syve iu shfaqën papritur dhjetëra hollësi të viteve të fundit: pyetjet e çuditshme të vjehrrës, bisedat e përsëritura për drejtësinë, aludimet se një grua “e vërtetë” duhej t’i besonte burrit pa kushte, qortimet se Dritani ndihej si mysafir në atë shtëpi. Atëherë të gjitha i ishin dukur thjesht ankesa të zakonshme, fjalë të thëna nga një grua që donte të ndërhynte në çdo gjë. Por tani copëzat po vendoseshin në vendin e tyre. Pamja po bëhej e qartë: Donika nuk ishte pajtuar kurrë me faktin që apartamenti nuk i përkiste djalit të saj. Asnjëherë.
Atë natë vonë, Hana nuk po arrinte të flinte. Dritani ishte shtrirë pranë saj dhe dukej sikur flinte, ose të paktën bënte sikur. Ajo rrinte me sytë nga tavani, ndërsa mendja i kthehej e i rikthehej çdo gjëje që kishte ndodhur atë ditë. Por më shumë se gjithçka tjetër e shqetësonte një mendim: nëse kjo kishte nisur muaj më parë, atëherë skandali i sotëm nuk kishte qenë i rastësishëm. Dikush ishte përgatitur për të. E kishte menduar. Kishte pritur çastin e përshtatshëm.
Rreth mesnatës, Hana u ngrit për të pirë ujë. Kur po kalonte pranë kuzhinës, dëgjoi zëra të ulët. Dera ishte paksa e hapur dhe Donika po fliste në telefon. Nga toni, Hana kuptoi se në anën tjetër ishte vajza e saj. Ajo ishte gati të vazhdonte rrugën, por disa fjalë i hynë në vesh rastësisht dhe e ngrinë në vend.
— Mos u shqetëso, — tha vjehrra me zë të ulët. — Gjithçka po shkon siç duhet.
Pasoi një heshtje e shkurtër. Pastaj Donika vazhdoi:
— Nuk ka mbetur edhe shumë.
Hana ndjeu një të ftohtë të pakëndshëm t’i përshkonte shpinën.
— Dritani është tashmë në anën tonë.
Përsëri pauzë. Dhe më pas erdhi fjalia që ia ngriu gjakun.
— Shumë shpejt apartamenti do të jetë i yni.
Hana mezi mori frymë. U tërhoq me kujdes, pa bërë zhurmë, duke u përpjekur të mos tregonte se kishte qenë aty. Kur u kthye në dhomën e gjumit, u ul gjatë në cep të krevatit, në errësirë të plotë. Tashmë nuk kishte më dyshim: nuk bëhej fjalë për ndihmë ndaj një nëne të moshuar. Bëhej fjalë për apartamentin. Dhe për herë të parë gjatë gjithë asaj dite, Hana u frikësua vërtet nga ajo që mund ta priste më tej.
Mëngjesi tjetër për të nisi më herët se zakonisht. Në të vërtetë, ajo pothuajse nuk kishte fjetur fare. Sa herë mbyllte sytë, në kujtesë i riktheheshin fjalët e Donikës: “Shumë shpejt apartamenti do të jetë i yni.” Ajo i kishte thënë me bindje të plotë, pa asnjë lëkundje, sikur gjithçka të ishte vendosur tashmë dhe të mbetej vetëm të pritej momenti i duhur.
Gjatë mëngjesit, ajri në apartament i ngjante qetësisë para furtunës. Fëmijët ishin të pazakontë në heshtjen e tyre. Edhe Sara, që zakonisht fliste pa pushim, atë mëngjes thuajse nuk hapi gojë. Arlindi, nga ana tjetër, i hidhte vazhdimisht shikime gjyshes dhe dukej qartë se kishte frikë mos dëgjonte sërish ndonjë fjalë të hidhur. Donika, përkundrazi, dukej në formë të shkëlqyer. Ishte ulur në krye të tavolinës dhe jepte urdhra si të kishte jetuar aty prej vitesh.
— Fëmijët duhet të rrinë më pak me telefona, — shpalli ajo. — Dhe dhoma e tyre duhet rregulluar nga e para.
Hana ngriti kokën ngadalë.
— Dhoma e tyre nuk do të preket nga askush.
— Do ta shohim.
— Jo. Nuk do ta shohim.
Donika buzëqeshi lehtë, vetëm me cepat e buzëve, pastaj bëri sikur biseda kishte përfunduar. Dritani sërish nuk foli. Dhe kjo heshtje po e acaronte Hanën gjithnjë e më shumë.
Pasi fëmijët shkuan në shkollë dhe Dritani doli për punë, Hana vendosi ta kontrollonte me kujdes apartamentin. Intuita i thoshte se ajo dinte vetëm një pjesë të së vërtetës. Kohët e fundit shumë gjëra kishin marrë pamje të dyshimtë: biseda të çuditshme, ardhja e papritur e vjehrrës, përpjekjet e vazhdueshme për ta bërë të ndihej fajtore. Tani Hana nuk kishte më shumë vend për iluzione. Pas gjithë kësaj fshihej një plan.
Në dhomën e punës së Dritanit mbizotëronte gjithmonë rregulli i përsosur. Ai nuk e duronte rrëmujën mbi tavolinë dhe zakonisht çdo letër e fuste menjëherë në sirtarë. Prandaj dosja që qëndronte hapur, mu në mes të tavolinës, i tërhoqi menjëherë vëmendjen. Hana nuk kishte pasur kurrë ndër mend të përgjonte burrin e saj. Të paktën jo më parë. Por tani bëhej fjalë për sigurinë e fëmijëve të saj dhe të shtëpisë ku jetonin.
Ajo e hapi dosjen.
Brenda kishte kopje të printuara dokumentesh. Në fillim nuk vuri re asgjë të jashtëzakonshme: këshilla juridike, shënime ligjore, disa fletë me shenja që nuk i kuptonte menjëherë. Por sa më shumë lexonte, aq më fort i rrihte zemra. Në një fletë flitej për mundësi shitjeje të pasurisë së paluajtshme. Në një tjetër kishte të dhëna për çmimet e përafërta të apartamenteve në zonën ku jetonin. Më tej, gjeti një faqe me llogaritje të shumës së mundshme pas shitjes.
Hana u ul ngadalë në karrige. Në kokë i zhurmonte gjithçka. Kjo nuk mund të shpjegohej më si rastësi. Kishte shumë përputhje, shumë biseda për apartamentin, shumë sekrete. Ajo nxori telefonin, fotografoi disa nga dokumentet dhe pastaj i ktheu me kujdes në vendin ku i kishte gjetur. Pikërisht atë çast, nga kuzhina erdhi zëri i Donikës.
— Hana, ku je?
Hana doli shpejt nga dhoma. Vjehrra qëndronte pranë sobës.
— Sot në mbrëmje do të vijnë mysafirë.
— Çfarë mysafirësh?
— Të afërm.
— Kush të dha të drejtë të ftosh njerëz këtu?
— Është darkë familjare.
Hana qeshi pa gëzim.
— Në apartamentin tim?
— Ja, prapë po fillon…
— Jo, Donika. Këtu po fillon ti. Ke ardhur dje dhe tashmë po sillesh sikur çdo gjë të përket.
Vjehrra e pa gjatë, me një vështrim të ftohtë.
— Ti je shumë e lidhur pas pronës.
— Kurse ti je shumë e interesuar për atë që nuk është e jotja.
Për një çast, fytyra e Donikës u ashpërsua. Por menjëherë pas kësaj ajo buzëqeshi përsëri. Ky ndryshim i shpejtë e bëri Hanën edhe më vigjilente.
Në mbrëmje nisën të mblidheshin të afërmit. E para erdhi Bleona. Motra më e vogël e Dritanit dukej e lodhur; poshtë syve kishte rrathë të errët dhe buzëqeshja i rrinte si e vendosur me zor. Pas saj hyri burri i saj, Gentiani. Më vonë erdhi edhe tezja Pranvera, kushërira e Donikës dhe aleatja e saj më e zellshme në çdo debat familjar. Brenda pak minutash, apartamenti u mbush me zëra. Nga jashtë mund të dukej si një darkë e zakonshme familjare, por Hana e ndiente tensionin e fshehtë. Të gjithë ishin mbledhur aty jo thjesht për t’u takuar. Kishte një arsye tjetër.
Biseda u soll për një kohë të gjatë rreth motit, punës dhe fëmijëve. Pastaj Donika, sikur krejt rastësisht, e zhvendosi temën.
— Dikur familjet ishin më të bashkuara.
Tezja Pranvera ia mbajti menjëherë anën.
— E vërtetë. Sot secili mendon vetëm për vete.
Bleona psherëtiu rëndë.
— Ndonjëherë edhe njerëzit më të afërt nuk duan të të ndihmojnë.
Hana e kuptonte shumë mirë se ku po shkonte biseda, por vendosi të mos ndërhynte. Le t’i thoshin vetë të gjitha.
— Për shembull, puna e shtëpisë, — vazhdoi Donika. — Kur familja është vërtet familje, ç’rëndësi ka në emër të kujt janë dokumentet?
Gentiani, papritur, u vrenjt.
— Nuk është kaq e thjeshtë.
Por tezja Pranvera e ndërpreu menjëherë.
— Si nuk qenka? Sigurisht që s’ka rëndësi. Gjithçka duhet të jetë e përbashkët.
Tani të gjithë sytë u drejtuan nga Hana. Ajo e vendosi filxhanin mbi tavolinë me qetësi.
— Interesante. Dhe ku doni të dilni me këtë bisedë?
Bleona uli sytë me faj, ndërsa Donika vendosi të fliste hapur.
— Ne mendojmë se apartamenti mund të ishte rregulluar ndryshe në dokumente.
— Ne? — përsëriti Hana.
— Familja.
— Cila familje, saktësisht?
— Familja jonë.
Hana ndjeu një valë zemërimi t’i ngrihej përbrenda.
— Shumë bukur. Dhe si ndodhi që apartamenti im u bë temë diskutimi për të gjithë?
— Sepse edhe ti je pjesë e familjes.
— Atëherë pse familja po diskuton pronën time pa mua?
Mbi tryezë ra një heshtje e sikletshme. Për herë të parë atë mbrëmje askush nuk gjeti dot përgjigje. Edhe Dritani dukej i hutuar. Megjithatë, Donika e mori shpejt veten.
— Askush nuk të do të keqen.
— Pas asaj që ndodhi dje, e kam të vështirë ta besoj.
— Ti po i kupton të gjitha gabim.
— Atëherë ma shpjego si duhet.
Vjehrra nuk foli, por vështrimi i saj ishte më i qartë se çdo fjali. Aty lexohej siguria e një njeriu që mendon se fitorja është vetëm çështje kohe.
Pas darkës, mysafirët nisën të largoheshin një nga një. Kur Gentiani po vishte xhaketën në korridor, u ndesh rastësisht me Hanën. Për disa sekonda ngurroi, pastaj tha me zë shumë të ulët:
— Ki kujdes.
Hana e pa e habitur.
— Për çfarë e ke fjalën?
Por Gentiani tashmë e kishte kthyer kokën mënjanë.
— Për asgjë.
Ai doli me nxitim nga dera. Fjalët e tij nuk iu hoqën Hanës nga mendja gjatë gjithë mbrëmjes.
Natën, kur të gjithë ranë në gjumë, ajo vendosi t’i kontrollonte edhe një herë fotografitë e dokumenteve që kishte bërë në mëngjes. Duke i zmadhuar imazhet në ekranin e telefonit, vuri re diçka që më parë i kishte shpëtuar: në njërën nga fletët përmendej një projekt paraprak marrëveshjeje, ndërsa pranë ishte shënuar shuma e mundshme e shitjes së apartamentit. Hana e lexoi tekstin disa herë. Pastaj e rilexoi edhe një herë.
Nuk kishte vend për gabim. Bëhej fjalë pikërisht për apartamentin e saj. Jo për një blerje të mundshme. Jo për një këshillim të përgjithshëm. Jo për një diskutim teorik. Ishte fjala për një shitje të ardhshme. Telefoni gati sa nuk i rrëshqiti nga duart. Tani ajo e dinte me siguri: dikush tashmë po bënte plane për banesën e saj. Dhe më e frikshmja ishte se, në ato plane, pëlqimi i saj nuk dukej i nevojshëm.
Pas zbulimit të dokumenteve, Hana nuk mund ta shihte më atë që ndodhte në shtëpi me të njëjtët sy. Më parë kishte dashur të besonte se gjithçka vinte nga kujdesi i tepruar i vjehrrës dhe nga dobësia e karakterit të burrit të saj. Tani kjo shpjegim po shembej para saj. Dikush vërtet kishte hartuar plane për apartamentin e saj, dhe këto plane nuk kishin lindur dje. Ishin diskutuar prej kohësh. Ajo që e rëndonte më shumë ishte fakti se Dritani dinte qartësisht shumë më tepër nga sa pranonte të thoshte.
Ditët që pasuan sollën një tension të çuditshëm në apartament. Askush nuk shpërthente hapur, askush nuk ngrinte zërin, por çdo bisedë shndërrohej në një duel të kujdesshëm fjalësh. Donika sillej gjithnjë e më shpesh si zonjë e plotfuqishme e shtëpisë: lëvizte sendet në kuzhinë, ndryshonte rendin e dollapëve, vendoste rregulla të reja pa pyetur askënd dhe vazhdimisht e shtynte kufirin e durimit të Hanës.