Lindita Mullisi mbylli sytë për një çast.
— Ashtu më dukej më e lehtë.
— Më e lehtë për kë?
Ajo nuk u përgjigj.
Endrit Basha hodhi vështrimin më parë nga e ëma, pastaj nga burri i moshuar që rrinte përballë tyre.
— Pra… nuk ka ndodhur kështu?
Bledar Cani e pa drejt në fytyrë, pa iu shmangur syve.
— Jo.
Heshtja u kthye përsëri.
Këtë herë ishte më e rëndë, më e thellë, si një pyll në mes të dimrit, pasi bora e madhe ka mbuluar çdo degë, çdo shteg, çdo gjurmë. Nga jashtë duket sikur gjithçka ka ngrirë përgjithmonë, por nën atë bardhësi të ftohtë, jeta vazhdon ende diku, e fshehur dhe kokëfortë.
— Atëherë pse u ndatë? — pyeti Endriti.
Bledari qëndroi gjatë pa folur, sikur fjalët që kërkonte të mos ishin ato të zakonshmet.
— Ndonjëherë njerëzit nuk largohen nga njëri-tjetri sepse dashuria ka mbaruar.
Në buzë i kaloi një buzëqeshje e zbehtë, pothuajse e padukshme.
— Largohen sepse brenda tyre ka tepër krenari.
Lindita qeshi papritur.
Një e qeshur e shkurtër.
E hidhur.
— Edhe tani di të flasësh bukur.
— Tani nuk flas më për ty.
Nuk pati zemërim në ato fjalë.
Ishin thënë thjesht, si një fakt që nuk kërkonte më as mbrojtje, as shpjegim.
Si moti.
Qielli nuk i kërkon falje tokës kur bie shi.
Thjesht hapet dhe derdhet mbi të.
Ina Dervishi e vëzhgonte të shoqin me kujdes.
Atë mëngjes, Endriti kishte folur në dhomën e tyre të gjumit me atë sigurinë e njeriut që beson se bota është e vendosur nëpër rafte të qarta dhe se çdo njeriu i takon një vend i përcaktuar mirë.
Tani, ajo siguri po i shuhej para syve.
Për herë të parë, ai nuk po e shihte të ëmën si qendrën e pandryshueshme të botës së tij familjare, por si një grua të zakonshme, me gabime, me frikëra, me plagë të fshehura dhe me një të shkuar që nuk i ishte rrëfyer kurrë e plotë.
Zbulime të tilla dhembin gjithmonë.
Prindërit rrallë rriten para fëmijëve të tyre.
Më shpesh ndodh e kundërta: një ditë, fëmijët kuptojnë se të rriturit nuk kanë qenë kurrë ata gjigantë të palëkundur që u dukeshin dikur në fëmijëri.
Endriti vendosi ngadalë dorën mbi dosje.
— Mund ta shoh?
Bledari tundi kokën në heshtje.
Brenda kishte disa zarfe të zverdhura nga koha, fotografi të vjetra dhe një copë gazete të palosur me kujdes.
Në fotografinë e parë ishte Lindita e re.
Ajo qeshte.
Jo me atë buzëqeshjen e përmbajtur që e mbante zakonisht në fytyrë, si një maskë të edukuar.
Qeshte vërtet.
Me gjithë shpirt, me gojën hapur, me kokën pak të kthyer pas, sikur i gjithë qielli i pafund t’i përkiste vetëm asaj.
Endriti e mbajti gjatë fotografinë në duar.
— Unë nuk e kam parë kurrë mamanë kështu.
— Pas disa vendimeve, njeriu nis të sillet sikur duhet t’i vërtetojë vetes çdo ditë se ka pasur të drejtë, — tha Bledar Cani me zë të ulët. — Në fillim është vetëm përpjekje. Pastaj bëhet zakon. Më vonë kthehet në karakter. Dhe vjen një çast kur njeriu nuk arrin më të dallojë ku mbaron fytyra që ka vënë përpara botës dhe ku fillon fytyra e tij e vërtetë.
Lindita zgjati dorën dhe preku me majat e gishtave fotografinë.
Pëllëmba i dridhej.
Por jo nga mosha.
Dukej sikur po prekte një grua që dikur kishte qenë ajo vetë dhe që, me kalimin e viteve, kishte pushuar së njohuri.
Për herë të parë pas shumë kohësh, Lindita Mullisi nuk u përpoq të justifikohej.
Dhe pikërisht ajo heshtje u bë gjëja më e sinqertë që kishte thënë gjatë gjithë asaj mbrëmjeje.
Nata hyri pa u ndier në apartament, si uji që depërton në rërën e thatë. Pa zhurmë. Pa ngut. Por duke ndryshuar gjithçka që prekte.
Drita e abazhurit e ndau dhomën e ndenjjes në dy anë. Në njërën ishin fotografitë dhe letrat. Në tjetrën rrinin njerëzit, të cilët nuk do të mund ta shihnin më kurrë njëri-tjetrin me të njëjtët sy.
Endriti vazhdonte ta mbante fotografinë.
Sytë i lëviznin nga vajza e re që qeshte në letër, te gruaja e moshuar që rrinte përballë tij. Mes tyre nuk qëndronin thjesht disa dekada.
Mes tyre shtrihej një jetë e tërë, e ndërtuar me zakone, heshtje të gjata, fjalë të pathëna dhe kujtime të zgjedhura me shumë kujdes.
— Pse ma fshehe gjithë këtë? — pyeti më në fund.
Lindita nuk u përgjigj menjëherë.
Ajo kalonte ngadalë dorën rreth filxhanit, megjithëse çaji tashmë ishte ftohur.
— Sepse një histori, pasi e tregon një herë, fillon dalëngadalë të jetojë më vete, — tha ajo. — Në fillim ua përsërit të tjerëve. Pastaj nis ta bindësh edhe veten. Dhe pas shumë vitesh, nuk e kupton më ku është e vërteta dhe ku janë fjalët me të cilat ke mbuluar dhimbjen tënde.
Në zërin e saj, për herë të parë, nuk kishte as ton urdhërues, as dëshirë për të dalë e pafajshme.
Kishte vetëm lodhje.
Jo atë lodhjen që sjell mosha, por atë që lind nga një luftë e gjatë me kujtesën tënde.
Bledari pohoi lehtë me kokë.
— Prandaj vendosa të vij.
Endriti ngriti sytë drejt tij.
— Që të provoje se nëna ime kishte gabuar?
— Jo.
Burri tundi kokën ngadalë.
— Gabimet nuk kanë nevojë për prova. Ato ekzistojnë, pavarësisht nëse ne i pranojmë apo jo. Unë erdha sepse nuk doja të mbetesha më një hije.
Fjalët e tij mbetën pezull në dhomë.
Ina Dervishi ndjeu papritur një lehtësim.