Jo sepse njëri prej tyre dilte fajtor e tjetri i pafajshëm.
Përkundrazi.
Ajo ndjeu se po i shuhej brenda nevoja e vjetër për t’i ndarë njerëzit në dy anë: viktima dhe lëndues.
Ndonjëherë tragjedia nuk lind nga ligësia, por nga fakti i thjeshtë se dy njerëz e mbajnë mend krejt ndryshe të njëjtën ditë.
Bledar Cani nxori nga dosja një zarf të fundit.
Ai ishte ende i mbyllur.
Letra kishte marrë atë ngjyrën e verdhë të kohës, si gjërat që kanë pritur shumë gjatë në heshtje. Në pjesën e pasme shënohej një datë gati tridhjetëvjeçare.
— Këtë letër nuk e dërgova kurrë, — tha ai.
Endrit Basha e mori zarfin me kujdes, sikur mbante në dorë diçka që mund të thyhej.
— Pse?
— Atëherë më dukej sikur heshtja ishte më fisnike.
Cepat e buzëve iu drodhën lehtë.
— Tani e kuptoj se heshtja nuk është fisnikëri. Është thjesht më e rehatshme. Nuk të kërkon asgjë.
Lindita Mullisi mbylli sytë ngadalë.
— Unë i jam frikësuar gjithmonë asaj letre.
Të gjithë kthyen kokën nga ajo.
— Edhe pse nuk e kam lexuar kurrë, — shtoi pothuajse me pëshpërimë.
Për disa çaste nuk foli më. Pastaj, me zë të ulët, vazhdoi:
— Njeriu nganjëherë nuk trembet nga ajo që mund të mësojë. Trembet nga jeta që do t’i duhet të bëjë pasi ta ketë mësuar të vërtetën.
Jashtë, në rrugë, kaloi me një zhurmë të shurdhër autobusi i fundit. Tingulli u zvarrit përmes natës si një kujtesë e largët: koha vazhdon të ecë edhe kur njerëzit, për vite të tëra, mbeten të ngrirë në të njëjtin vend.
Endriti e ktheu zarfin në dosje me kujdes.
Nuk e hapi.
— Kjo ju përket juve.
Bledar Cani e vështroi i habitur.
— Nuk do të dish çfarë ka brenda?
— Dua shumë, — u përgjigj Endriti dhe buzëqeshi i lodhur. — Por disa dyer duhet t’i hapin ata që i kanë mbyllur dikur.
Për herë të parë atë mbrëmje, në sytë e Bledarit u shfaq një ngrohtësi e sinqertë.
— Qenke rritur.
Endriti qeshi shkurt, pa gëzim të tepruar.
— Me sa duket, kjo paska ndodhur sot.
Ina Dervishi vuri re se si ato fjalë u pasqyruan menjëherë në fytyrën e vjehrrës.
Dhimbja që i kaloi Linditës në sy nuk erdhi sepse i biri po bëhej burrë. Ajo kuptoi diçka tjetër, shumë më të vështirë: fëmija fillon të rritet vërtet në çastin kur nuk e sheh më botën me sytë e prindit si të vetmen të drejtë të mundshme.
Lindita zgjati dorën ngadalë.
— Ma jep mua letrën.
Bledari ia kaloi zarfin pa thënë asnjë fjalë.
Ajo e mbajti gjatë mes pëllëmbëve, sikur kërkonte ta ngrohte letrën e vjetër me nxehtësinë e gishtave. Pastaj preku me kujdes vijën e ngjitjes, aty ku zarfi kishte qëndruar i mbyllur për dekada.
Por nuk e hapi.
Në vend të kësaj, pyeti papritur:
— Ti nuk ke ardhur rastësisht pikërisht sot, apo jo?
— Jo.
— Atëherë pse sot?
Bledar Cani hodhi sytë nga Ina.
Ajo i dha një pohim thuajse të padukshëm me kokë.
— Sepse nusja jote më bëri një pyetje që askush nuk ma kishte bërë për tridhjetë vjet.
Lindita rrudhi ballin.
— Çfarë pyetjeje?
Për herë të parë gjatë asaj mbrëmjeje, burri buzëqeshi.
Jo me fitore.
Më shumë me trishtim.
— Ajo nuk më pyeti cili prej nesh kishte faj.
Ai heshti pak.
— Më pyeti për çfarë kishim heshtur të dy gjatë gjithë këtyre viteve.
Dhoma e ndenjjes u mbush sërish me qetësi.
Por këtë herë heshtja nuk dukej më e rëndë. Ajo i ngjante tokës së sapolëruar: e errët, e lagësht, e hapur dhe gati për të pranuar fara të reja.
Lindita uli kokën ngadalë.
— E di, Ina…
Ishte hera e parë që e shqiptoi emrin e nuses pa atë ftohtësinë e zakonshme, pa thatësinë me të cilën e kishte mbështjellë gjithmonë.
— Në të vërtetë, nuk erdha te ju për shkak të fqinjëve të zhurmshëm.
Ina e përballoi vështrimin e saj qetësisht.
— E di.
— Thjesht pata frikë të rrija vetëm.
Fjalët dolën aq thjesht, aq zhveshur nga çdo mbrojtje, sa askush nuk gjeti menjëherë një përgjigje.
Nganjëherë rrëfimet më të mëdha futen në një fjali fare të shkurtër.
Tani kërkesat e saj të pandërprera, këshillat e pafundme, ndërhyrjet në çdo hollësi dhe dëshira për të kontrolluar gjithçka morën një kuptim tjetër. U bashkuan si pjesë të një figure që më parë askush nuk kishte dashur ta shihte.
Kjo nuk i shfajësonte veprimet e saj.
Por shpjegonte shumë.
Frika shpesh fshihet pas maskës së urdhrit.
Sepse është shumë më e lehtë t’i thuash dikujt të qëndrojë, sesa të pranosh me zë se ke tmerr të mbetesh e braktisur.
Ina u afrua pranë dritares.
Në oborr, dritat po shuheshin njëra pas tjetrës. Çdo dritare zhytej në errësirë në mënyrën e vet, sikur brenda çdo shtëpie ruheshin sekrete të veçanta, biseda të lëna përgjysmë dhe letra që dikush nuk kishte guxuar t’i hapte kurrë.
Dhe papritur ajo e kuptoi: mysafiri i vërtetë atë mbrëmje nuk kishte hyrë në apartament bashkë me Bledar Canin.
Mysafiri i vërtetë kishte qenë e vërteta.
Ajo nuk kërkoi dhomë më vete.
Nuk kërkoi divan, as peshqirë të pastër.
Por pasi hyri, ajo shtëpi nuk mund të mbetej më kurrë siç kishte qenë më parë.