— Pra, vëllait i bie apartamenti, ndërsa mua ferrat dhe taksat? Logjikë për t’u duartrokitur. Mbajini çelësat, — tha Elira dhe i la mbi tavolinë me një qetësi të ftohtë, sikur po hiqte nga supet një barrë që s’i përkiste.
Mirela Hoxha mbeti e ngrirë me filxhanin në dorë. Arditi ngriti sytë nga telefoni dhe e shikoi motrën me mosbesim. Në kuzhinë u përhap një heshtje e rëndë, që thyhej vetëm nga tik-taku i orës së murit. Askush nuk e kishte parashikuar një reagim të tillë. Aq më pak prej Elirës — gjithmonë e butë, e përmbajtur, ajo që nuk ngrinte zërin dhe nuk krijonte skena.
Gjithçka kishte nisur një vit e gjysmë më parë, kur i ati ndërroi jetë papritur nga një atak në zemër, në mes të orarit të punës. Ishte vetëm pesëdhjetë e tetë vjeç. Njeri i mbyllur, që vendimet i merrte vetë dhe rrallë fliste për planet e tij. Dokumentet i ruante në një kasafortë të vjetër, çelësin e së cilës e mbante gjithmonë bashkë me çelësat e shtëpisë. Pas ceremonisë mortore u zbulua se testament nuk kishte lënë. Brenda kasafortës gjendeshin vetëm certifikatat e pronësisë: një apartament në qytet dhe një shtëpi në fshat. Sipas ligjit, pasuria ndahej në mënyrë të barabartë mes dy fëmijëve — Elirës dhe Arditit.
Gjashtë muajt e parë kaluan mes dokumentesh, formularësh dhe radhësh të gjata. Noterja, një grua rreth të pesëdhjetave me fytyrë të lodhur, ua shpjegonte me zë monoton hapat: aplikim, dokumentacion, pagesë tarife, pritje. Motër e vëlla shkonin bashkë, rrinin në heshtje në korridore dhe firmosnin aty ku u thuhej. Mes tyre nuk kishte armiqësi, por as ndonjë afërsi të veçantë. Të rritur nën të njëjtën çati, por me botë të ndryshme.
Kur u afrua dita e dorëzimit të certifikatave të trashëgimisë, Mirela Hoxha thirri një “mbledhje familjare”. Ajo jetonte në një garsonierë që e kishte trashëguar nga nëna e saj. Me pasurinë e bashkëshortit nuk kishte lidhje ligjore, sepse martesa ishte bërë vonë, kur gjithçka ishte në emrin e tij.
U ulën në të njëjtën kuzhinë ku ndodheshin edhe tani. Mirela vendosi një termos me çaj në tryezë, preu një kek të blerë dhe, pasi u ul përballë fëmijëve, hapi duart:
— Duhet të vendosim si do ta ndajmë.
Arditi priste në heshtje. Elira dëgjonte.
— Kam menduar kështu, — vazhdoi Mirela. — Arditi jeton në qytet, punon atje, i duhet apartamenti. Ti, Elirë, gjithmonë ke dashur fshatin. E mban mend sa herë luteshe të rrije gjithë verën te gjyshja? Nuk doje të ktheheshe në qytet. Merr shtëpinë në fshat. Më duket ndarje e drejtë.
Elira atëherë kishte pohuar me kokë. Fshati i pëlqente vërtet — qetësia pas zhurmës urbane, aroma e barit të sapokositur, mbrëmjet në verandë duke parë diellin që perëndon. Arditi punonte në qendrën rajonale si menaxher në një kompani logjistike dhe jetonte me qira në periferi. Arsyetimi i së ëmës dukej i thjeshtë. Ai do të merrte apartamentin dy dhoma e kuzhinë në lagjen e re, ajo shtëpinë e vjetër familjare në fshat. Barazi. Pa konflikte.
— Në rregull, — kishte thënë Elira.
Arditi kishte marrë frymë i lehtësuar. I trembej idesë së gjykatave, debateve, akuzave. Kështu gjithçka dukej paqësore.
Certifikatat u morën pa zhurmë. Arditi u bë pronar i apartamentit prej pesëdhjetë e dy metrash katrorë, në katin e shtatë të një pallati nëntëkatësh, me riparime të freskëta të bëra tri vite më parë nga i ati. Elira mori në pronësi një shtëpi druri me një truall prej njëzet arësh në fshatin Olshanik, rreth njëqind e njëzet kilometra larg qytetit, ku autobusi kalonte vetëm tri herë në ditë.
Goditja e parë erdhi një javë pas përfundimit të dokumenteve, kur Elira vendosi ta shihte nga afër pronën e saj. Mori një ditë pushimi, hipi në autobusin e mëngjesit dhe për dy orë e gjysmë u tund në një rrugë të shkatërruar. Zbriti pranë një dyqani të anuar dhe eci nëpër një rrugë të pluhurosur, mes shtëpish të braktisura e oborresh të mbuluara nga ferrat.
Shtëpia që në kujtesën e saj ishte e ngrohtë dhe e rregullt, tani dukej si një ndërtesë në prag shembjeje. Pesë vitet e fundit i ati nuk kishte shkuar atje. Pas vdekjes së gjyshit, askush nuk kishte pasur kohë e fuqi ta mirëmbante. Çatia pikonte në disa vende; në tavan duken njolla lagështie dhe myk. Dërrasat e jashtme ishin nxirë, disa të kalbura. Veranda ishte ulur nga njëra anë, shkallët lëkundeshin. Gardhi ishte përkulur e në disa pjesë i rrëzuar, me rrjetë të ndryshkur që varej pa formë. Oborri ishte kthyer në një xhungël me hithra, barishte e gjemba që arrinin deri në mes. Nën atë shtresë të egër fshiheshin arat e vogla që dikur i punonte gjyshja.
Elira qëndroi në mes të oborrit dhe ndjeu një shtrëngim në fyt. Nuk ishte mall për fëmijërinë, por një vetëdijësim i ftohtë për përmasën e problemit. Për ta kthyer shtëpinë në gjendje normale duheshin muaj të tërë pune dhe qindra mijëra lekë. Ose duhej shembur e rindërtuar nga e para. Rrugë tjetër nuk kishte.
E rrotulloi shtëpinë përreth, hodhi sytë në hambarin e shtrembëruar me çati të rënë. Dera kryesore u hap me zor; u detyrua ta shtynte me sup. Brenda mbizotëronte erë lagështie dhe brejtësish. Mobiliet ishin ende aty — një divan i vjetër, një tavolinë, një krevat metalik — të gjitha të mbuluara nga pluhuri. Letra e murit varej në copa. Sobës i duhej kontroll i plotë, ndoshta zëvendësim.
U ul në shkallën e lëkundur të verandës dhe nxori telefonin. Sinjali ishte i dobët, por arriti ta telefononte të ëmën.
— Mami, jam te shtëpia.
— Si duket? — zëri i Mirelës tingëllonte çuditërisht i gjallë.
— Po rrënohet. Çatia pikon, dyshemetë janë kalbur, gardhi ka rënë. Kjo nuk është shtëpi, është gërmadhë.
— Elirë, pesë vjet ka qenë bosh. Normalisht që është lënë pas dore. Toka është e mirë, ajri i pastër. Me pak punë bëhet një vend i bukur për verë.
— “Pak punë” kërkon shumë para.
— Bëje gradualisht. Nuk po shkon të jetosh atje menjëherë, apo jo?
Elira nuk debatoi. E mbylli telefonin dhe për një orë tjetër endej nëpër truall, duke u përpjekur të llogariste çfarë e priste. Ishte e kotë. Puna dukej pa fund.
Një javë më pas mbërriti fatura e parë — taksa e tokës: dymbëdhjetë mijë lekë në vit. Pastaj taksa e pronës: pesë mijë të tjera. Më vonë një njoftim nga bashkia për pastrimin dhe mirëmbajtjen e zonave të përbashkëta: tre mijë lekë. Elira u ul me kalkulator dhe bëri mbledhjen. Vetëm detyrimet bazë arrinin në njëzet mijë lekë në vit. Gati një e pesta e pagës së saj. Si mësuese e ciklit fillor në shkollën e lagjes, të ardhurat nuk i lejonin luksin të paguante për një shtëpi bosh.
Ndërkohë, ndërtesa kërkonte ndërhyrje urgjente. Nëse lihej ashtu, pas dy a tre vitesh do të shkatërrohej krejt, por taksat për tokën do të vazhdonin pa mëshirë.
E ulur në kuzhinën e apartamentit të saj të vogël, me faturat përpara, Elira e kuptoi se nuk mund ta shtynte më vendimin. Duhej të gjente një zgjidhje konkrete — qoftë për ta riparuar minimalisht, qoftë për të vendosur çfarë do të bënte me atë pronë që, në vend bekimi, po i kthehej në barrë — dhe pikërisht atë mbrëmje vendosi të kërkonte ndihmë nga dikush që merrte vesh nga këto punë.