A e dini atë ndjesinë e lumturisë së thjeshtë, pothuajse fëminore, kur faqet të digjen lehtë dhe në kraharor të gufon e qeshura si flluskat e shampanjës në një gotë të hollë? Me atë lloj hareje isha mbushur plot atë mbrëmje, kur hapa derën e shtëpisë sonë me vrull. Jashtë lashë erën e lagësht të nëntorit, ndërsa brenda, në ngrohtësinë e apartamentit tim, ende më përvëlonin kujtimet nga mbledhja e vajzave te Luljeta Tola.
Kishim gati një muaj pa u parë. Herë ajo merrej me nipërit që i rrinin për vizitë, herë unë luftoja me tensionin që më ngrihej e më ulej pa paralajmërim. Më në fund u takuam. Pjekëm një byrek me mollë e kanellë, aroma e të cilit dukej sikur shëronte çdo mërzi. Hapëm një shishe verë të kuqe gjysmë të ëmbël, pikërisht siç na pëlqen neve. Dhe biseduam pa fund… për gjithçka dhe për asgjë. Për receta të reja, për fëmijë që kujtohen të telefonojnë vetëm kur u duhet diçka, për dhimbjet që në moshën tonë janë kthyer në temë kryesore bisede. Pastaj Luljeta vuri këngët e vjetra të rinisë sonë dhe ne, mes të qeshurave, u përpoqëm të kërcenim si para tridhjetë vitesh. Këmbët nuk na binden më si dikur, por shpirti nuk harron!
– Diella, pse je kaq e zymtë kohët e fundit? – më pyeti ajo, ndërsa më mbushte gotën sërish. – Krenar Nikolla po të mërzit prapë?
– Si zakonisht, – bëra me dorë. – Njëherë supa s’është mjaftueshëm e nxehtë, njëherë këmisha s’është hekurosur si duhet. Po plaket, po bëhet më grindavec.
– Ai s’po plaket, ai gjithmonë ka qenë i tillë, – ma ktheu Luljeta prerë. Ajo kurrë nuk i rrotullonte fjalët. – Thjesht ti më parë s’e vëreje. Ishe e zhytur në fëmijë e në shtëpi. Tani që zogjtë kanë fluturuar nga foleja, kontrolli i tij duket më hapur. Po ti, moj shoqe, kur do jetosh për veten?
Fjalët e saj më therën lehtë, sepse e dija që kishte të drejtë. Thellë brenda meje e ndieja prej kohësh: në tridhjetë e pesë vite martesë isha tretur brenda rolit të gruas, nënës, zonjës së shtëpisë. Nga Diella ëndërrimtare e gazmore e rinisë kishte mbetur veç një hije.
– Do vijë edhe ajo ditë, – bëra shaka, por një nyjë më mbërtheu fytin.
Kur hyra në korridorin e shtëpisë, ajo nyjë u kthye. Krenari ishte ulur në kolltukun e tij të preferuar në sallon. Televizori i fikur. As gazetë, as telefon në dorë. Vetëm rrinte dhe priste. Heshtja e atij çasti më futi një të ftohtë në shpinë.
– Krenar, erdha! – u përpoqa të tingëlloja e gëzuar. – Me Luljetën kaluam kaq bukur! Pjekëm byrek, tamam si ai që bënte mami im, me mollë…
Asnjë përgjigje. Vetëm një vështrim i rëndë, i akullt, që e njihja shumë mirë. Ai shikim gjithmonë paralajmëronte se kisha gabuar diku. Por ku? Që për dy orë harrova supat dhe këmishat e tij dhe i lejova vetes të ndihesha e lumtur?
– Shiko si je katandisur, – tha më në fund me zë të sheshtë. – Flokët e shpupuritur, faqet e kuqe. Të vjen era verë nga larg. Je pesëdhjetë e tetë vjeçe, Diella, jo adoleshente.
– Thjesht u çlodha pak… – belbëzova. Gëzimi im u tret brenda sekondash.
– U çlodhe? – qeshi me përçmim. – Luljeta Tola ta mbush mendjen kështu? “Jeto për veten”? I dëgjova të gjitha. Derën e le pak hapur kur flisje me të në telefon.
Mbeta pa frymë. Kishte përgjuar. Poshtërim i pastër.
– Është shoqja ime, – thashë qetë, por me vendosmëri.
– Është një e ve që s’ka ç’të bëjë tjetër veçse të fusë hundët në familjet e të tjerëve! – zëri i tij u ashpërsua. – Që kur shoqërohesh me të, je bërë tjetër njeri. Dikur ishe grua, nënë, shtëpiake. Tani të pëlqen të kërcesh e të qeshësh si nxënëse.
Çdo fjalë e tij më binte si shuplakë. Gjithë dritën e asaj mbrëmjeje ma shtypte me këmbë.
– Nuk është ashtu, – pëshpërita, me buzët që më dridheshin.
– Është pikërisht ashtu! – u ngrit dhe u afrua pranë meje. Trupi i tij i madh më zuri hijen. – Kam duruar mjaft. Telefonata pa fund, mbledhje pa hesap. E shoh si po ndikon tek ti. Po bëhesh… e pakontrollueshme.
E pakontrollueshme? Unë, që gjithë jetën e kisha jetuar sipas dëshirave të tij. Çfarë të gatuaj, çfarë të vesh në jubileun e shefit të tij, ku të shkojmë me pushime. Gjithmonë e bindur, e qetë, e parashikueshme. Mjaftoi një mbrëmje me të qeshura dhe verë, dhe u shpalla “e pakontrollueshme”.
Heshta. Ai e mori heshtjen time si dorëzim dhe vendosi ta mbyllte çështjen.
– Kështu nuk vazhdohet më. Më duhet një grua normale, jo bisht i asaj… fluturakeje. Prandaj zgjidh.
E pashë i hutuar. Zgjidh? Çfarë të zgjidhja?
Pastaj erdhën fjalët që ma ndanë jetën në dy pjesë.
– Ose shoqja jote nuk shkel më në këtë shtëpi, ose unë largohem.
E tha thjesht, sikur po zgjidhte mes kafesë dhe çajit. Ndërsa për mua në atë çast u shembën tridhjetë e pesë vite martesë dhe e vetmja dritare ajri që kisha – miqësia ime me Luljetën.
Mbeta pa frymë. Fytyra e tij, aq e njohur në çdo rrudhë, m’u duk e huaj. Nuk po bënte shaka. Ishte ultimatum. Ai ishte i bindur se do ta zgjidhja atë. Sepse gjithmonë e kisha zgjedhur atë.
Nuk thashë asgjë. U ktheva, hyra në dhomën e gjumit dhe mbylla derën. As lotët nuk më vinin. U ula në buzë të krevatit dhe vështrova errësirën jashtë dritares. Në pallatin përballë dritat digjeshin ngrohtë, jeta e dikujt vazhdonte. E imja… sapo ishte ndalur. Dhe nuk dija si ta nisja sërish.
Kapitulli 2. Heshtja dhe kujtimet
Mëngjesi erdhi po aq gri sa mendimet e mia. U zgjova me qafën e mpirë – kisha fjetur ulur, e veshur. Në shtëpi mbretëronte një qetësi e rëndë, jo ajo paqja e mëngjesit, por një boshllëk që të shtypte kraharorin. Krenari ishte ngritur. Dëgjova lëvizjet e tij në kuzhinë dhe klikimin e çajnikut. Zakonisht i përgatisja mëngjesin: tërshërë me qumësht dhe sanduiçe me djathë. Atë ditë nuk munda të çohem. Fjalët e mbrëmshme më jehonin në kokë: “Ose ajo, ose unë”.
Ai nuk më thirri. Pas gjysmë ore u përplas dera e hyrjes – iku në punë. As mirupafshim. Kjo ishte mënyra e tij për të më shtypur: heshtje dhe injorim, derisa të dorëzohesha dhe të kërkoja falje. Gjithmonë kështu kishte vepruar.
U zvarrita drejt kuzhinës. Në tavolinë qëndronte filxhani bosh dhe pjata me thërrime. Ia kishte përgatitur vetë mëngjesin. Çuditërisht, kjo më dhembi më shumë se gjithçka. Si një demonstrim se mund të bënte pa mua, se kujdesi im ishte i zëvendësueshëm. Ai priste përgjigjen time.
U ula dhe pashë shiun e imët që rrihte xhamin. Ç’duhej të bëja? Si zgjidhet mes burrit me të cilin ke kaluar gjithë jetën dhe shoqes që ka qenë pranë teje në ditët më të errëta?
Mendja më çoi pas në kohë. Isha njëzet e pesë vjeçe, me djalin e porsalindur në krahë, që qante pa pushim nga dhimbjet e barkut. Net pa gjumë, ditë pa pushim. Krenari sapo ishte ngritur në detyrë dhe kthehej vonë, i lodhur, duke thënë: “Bëj diçka që të pushojë, jam i rraskapitur”. Çfarë mund të bëja? Dhe një mbrëmje të tillë ferri ra zilja. Në derë ishte Luljeta Tola me një tenxhere me lëng pule dhe një qese me byrekë.
– Kalova këtej pranë, – gënjeu ajo (jetonte në skajin tjetër të qytetit), – thashë të të shoh. Ke ngrënë sot?
Shpërtheva në lot në korridor. Ajo më përqafoi dhe më pëshpëriti: “Qetësohu, e dashur. Tani do ta vëmë në gjumë dhe ti do pushosh. Unë rri me të.” Dhe ashtu bëri. E mbajti djalin tim gjithë natën, ndërsa unë fjeta për herë të parë pas javësh. Kur Krenari u kthye pas mesnate, hodhi një sy Luljetës që flinte në divan dhe shkoi në dhomë. Asnjëherë nuk i tha faleminderit.
Pastaj erdhi dita kur humba nënën. Dita më e zezë e jetës sime. Krenari u mor me organizimin: arkivolin, kurorat, ceremoninë. Ishte korrekt, praktik. Por nuk ishte me mua në dhimbje. Unë mbeta vetëm me pikëllimin tim. Dhe sërish Luljeta erdhi. Ajo nuk shqiptonte fjalë të kota ngushëllimi.