Ajo nuk tha asnjë fjalë të zakonshme ngushëllimi. Thjesht u ul pranë meje, më rrethoi me krahë dhe qau në heshtje bashkë me mua. Kishte sjellë ëmbëlsirat e mia të preferuara, përgatiti çaj me nenexhik dhe qëndroi zgjuar gjithë natën, duke më dëgjuar teksa flisja për mamanë, për fëmijërinë time, duke shfletuar albumet e vjetra me fotografi që i nxirrja një nga një. Ajo nuk u përpoq ta lehtësonte dhimbjen me fjalë boshe — e ndau me mua. Ndërkohë, Krenar Nikolla flinte në dhomën tjetër, i bindur se e kishte kryer detyrën e tij.
Sa herë ishte përsëritur kjo skenë në jetën time? Dhjetëra. Kur fëmijët sëmureshin. Kur më pushuan nga puna. Kur më zinte një trishtim i pashpjegueshëm dhe gjithçka përreth më dukej e zymtë. Krenari më thoshte: “Mos e ekzagjero, mblidhe veten.” Ndërsa Luljeta Tola vinte, më nxirrte për një shëtitje në park, më bënte të qeshja me ndonjë gjë të vogël pa rëndësi dhe, pa e kuptuar, më kthente dëshirën për të jetuar.
Ajo ishte ambulanca ime shpirtërore, psikologia ime, supi ku mbështetesha. E quante veten “dritarja e vogël”, e vetmja hapje ajri në botën time të rregullt, të disiplinuar, të mbyllur. Një botë ku gjithçka sillej rreth interesave të Krenarit.
Pa e kuptuar, dora më shkoi te telefoni. Formova numrin e saj.
– Alo, Diellë? – zëri i saj tingëllonte i gjallë. – Si je? Të dhemb koka pas “shampanjës” sonë?
– Lulje… – m’u ngatërruan fjalët. Si t’ia thoja? Si ta përcillja atë ultimatum poshtërues pa e lënduar?
– Çfarë ka ndodhur? – e ndjeu menjëherë. – Zëri yt… Krenari?
– Po, – nxora me vështirësi. – I dëgjoi të gjitha. Dhe… më kërkoi të zgjedh.
Nga ana tjetër ra heshtje. Dëgjoja vetëm frymëmarrjen e saj.
– E kuptoj, – tha më në fund. Zëri i butë, i qetë. As mllef, as inat. Vetëm një trishtim i thellë. – Paska ardhur puna që e paskam lodhur burrin tënd me fjalët e mia të lira.
– Më fal… Nuk di si të veproj… Ai…
– Shshht. Mos kërko falje. S’ke bërë asgjë të gabuar, – më ndërpreu me vendosmëri. – Dëgjo mirë, Diellë. Kjo nuk është për mua. Nuk ka të bëjë me mua. Është për ty dhe për të. Për jetën tënde. Prandaj mos mendo për mua tani. Mendo vetëm: çfarë do ti? Si dëshiron të jetosh?
– Nuk mundem pa ty, – pëshpërita.
– Mundesh, – tha me qetësi. – Njeriu mësohet me gjithçka. Edhe pa mua do t’ia dalësh. Pyetja është tjetër: a mundesh pa veten? Pa atë Diellën që qesh, që kërcen në kuzhinë dhe që pjek byrekë vetëm nga qejfi? Për këtë mendo. Kur ta marrësh vendimin, më telefono. Cilindo vendim. Do ta pranoj.
E mbylli telefonin. Unë mbeta e ulur, duke e shtrënguar aparatin në dorë, me një ndjenjë boshllëku të thellë. Ajo u tërhoq mënjanë për të mos ndikuar. Më la vetëm përballë zgjedhjes më të madhe të jetës sime. Dhe kjo më trembi. Ashtu si kur humbesh në turmë fëmijë dhe s’gjen dorën e nënës.
Gjithë ditën endesha nëpër shtëpi si hije. Fshiva pluhurat pa e ditur pse, hodha rrobat në lavatriçe, gatova një supë që ndoshta askush nuk do ta hante. Muret më dukeshin të huaja. Çdo send më kujtonte Krenarin dhe vitet tona. Kolltuku i tij. Rafti me librat e peshkimit. Një fotografi nga deti, ku dukemi të rinj dhe të buzëqeshur. A ishim vërtet të lumtur? Apo thjesht isha mësuar ta quaja ashtu?
Zakon. Fjalë e rëndë. U mësova të dorëzohesha. Të heshtja kur më vinte të bërtisja. Të lëmoja qoshet e mprehta. Të pranoja që dëshirat e tij vinin gjithmonë të parat. Martesa ime nuk ishte ngritur mbi dashurinë dhe respektin, por mbi aftësinë time për të qenë e përshtatshme. Dhe tani, sapo bëra diçka për veten, ajo ndërtesë nisi të çahej.
Krenari nuk po përpiqej të më hiqte një shoqe. Ai po më shkëpuste lidhjen e fundit me veten time. Me atë Diellë që ende dinte të gëzohej pa arsye. Dhe e kuptova me një qartësi të frikshme: nëse dorëzohesha tani, ajo pjesë e imja do të zhdukej përgjithmonë. Do të mbetej vetëm roli. Gruaja. Shtëpiakja. Një shtesë e rehatshme në jetën e tij.
Të kuptosh është një gjë. Të veprosh, krejt tjetër. Frika më shtrëngonte fytin. Frika nga vetmia. Në pesëdhjetë e tetë vjeç. Kush do të kishte nevojë për mua? Çfarë do të bëja? Gjithë jetën kisha qëndruar pas tij si pas një muri guri. Po sikur ai mur të shembej?
Hapa dollapin dhe nxora një kuti kartoni ku shkruhej “Foto”. U ula në dysheme dhe nisa të shfletoj fotografitë e zverdhura. Ja unë dhe Luljeta në klasë të parë, me fjongo të bardha gjigante. Ja në kampin veror, të nxira nga dielli e plot jetë. Ja në mbrëmjen e maturës, me fustane qesharake dhe plane madhështore për të ardhmen. Të dyja ëndërronim dashuri të madhe, udhëtime, punë interesante. Luljeta e jetoi jetën me ngjyra. U bë vejushë herët, por nuk u thye. Punoi, rriti një vajzë të mrekullueshme, udhëtoi nëpër Shqipëri. Ndërsa unë… u martova me Krenarin dhe ndërtova familje. E quajta këtë lumturi. Apo e binda veten se ishte e tillë?
Në mbrëmje ai u kthye. Hyri në kuzhinë pa folur, hapi frigoriferin, pa tenxheren me supë. U shërbeu vetes, hëngri, lau pjatën. Asnjë fjalë. Ai priste. Ishte i sigurt se do të thyehesha, se do t’i lutesha, do të premtoja se Luljeta nuk do ta kalonte më pragun e shtëpisë.
Por unë nuk fola. Rrija në sallon, duke parë errësirën përtej xhamit. Dhe për herë të parë pas shumë vitesh, nuk ndihesha fajtore. Ndihesha e zemëruar. Qetë. Ftohtë.
Kapitulli 3. Çarje në mur
Kaloi një javë. Një javë heshtjeje shurdhuese. Jetonim në të njëjtën shtëpi si dy fantazma që nuk preken. Lëviznim nëpër të njëjtat dhoma, por sikur në botë paralele. Gatuaja – ai hante pa fjalë. Laja këmishët – ai i vishte. Flinim në të njëjtin shtrat, por mes nesh ishte një humnerë.
Krenari zgjodhi metodën më të dhimbshme: pritjen. As britma, as skena. Thjesht më fshiu nga përditshmëria. Fliste vetëm kur ishte e domosdoshme: “Mbaroi buka.” “Ku janë faturat?” As “mirëmëngjes”, as “natën e mirë”. Shikimi i tij kalonte përmes meje si të isha mobilje. Ishte një dënim me heshtje, ndërsa ishte fizikisht pranë. Dhe kjo më copëtonte.
Ditët e para shpresoja. Mendoja se do të zbutet, do ta kuptojë absurditetin e kërkesës së tij dhe do të më thotë: “Diellë, më fal.” Çdo mbrëmje, kur dëgjoja çelësin në derë, më rrihte zemra. Por ai hynte me fytyrë të ngrirë dhe kalonte pranë meje. Shpresa tretet shpejt.
Pastaj erdhi frika. Po sikur të largohej vërtet? Ku do të shkonte? Kemi apartament të përbashkët, shtëpi pushimi, makinë. Fëmijë, nipër e mbesa. A mund të fshihet tridhjetë e pesë vjet jetë për shkak të një miqësie? Apo po?
Telefonova Hanën. Me kujdes, me nënkuptime.
– Mami, jeni mirë? – më pyeti ajo. – Babi duket… i tendosur kohët e fundit.
– Thjesht lodhje, – gënjeva. – Mosha, puna.
Nuk munda t’u tregoja të vërtetën. Më vinte turp. Turp që babai i tyre, një burrë i respektuar, sillej si fëmijë tekanjoz. Turp që unë, nëna e tyre, isha në këtë pozitë.
As Luljetën nuk e telefonova. I premtova se do të vendosja vetë. Derisa të merrja një vendim, nuk do ta përfshija në këtë luftë të heshtur. Por më mungonte. Zëri i saj. Humori i saj. Mendja e kthjellët. Sa herë më shkonte dora te telefoni, e tërhiqja mbrapsht. Vakumi që krijoi Krenari rreth meje po bëhej gjithnjë e më i dendur.
Dhe në atë zbrazëti, fillova të dëgjoj veten. Zëri im i brendshëm, që për vite ishte mbytur nga zhurma e përditshmërisë, tani jehonte qartë.
Nisa të kujtoj gjëra të vogla.
Jam tridhjetë vjeçe. Më kap pasioni për qëndisje. Blej kornizë, fill, nis të krijoj një tablo me lulëkuqe. Më pëlqente procesi – çdo qepje sillte ngjyrë mbi pëlhurën e bardhë. Krenari pa punimin dhe tha me përçmim: “S’ke punë tjetër? Më mirë qep çorapet.” Dhe unë e futa në sirtar. Nuk e preka më.
Jam dyzet. Një kolege më fton në kurs spanjishteje. Entuziazmi më pushtoi. Imagjinoja veten në një restorant në Spanjë, duke porositur vetë. Kur ia tregova, ai qeshi: “Spanjisht? Në këtë moshë? S’ke gjë tjetër për të bërë? Më mirë ndihmo nipin me mësime.” Dhe unë u tërhoqa. As nuk u regjistrova.