— Kështu e kishte në plan edhe nëna jote, apo jo? — tha Elira me zë të qetë.
Arjana buzëqeshi me hidhërim, si të kishte pritur pikërisht atë fjali.
— Ajo gjithmonë llogarit kështu. Shtyn, shtrëngon, nuk ndalet derisa të marrë atë që do. Arditi është kopja e saj. Asnjëri s’di të kërkojë. Vetëm të imponojë.
— Atëherë pse u ktheve te ajo pas divorcit? — e pyeti Elira, pa e ngritur tonin.
— Ku të shkoja? — Arjana ngriti supet. — Punë mezi gjeja, Nora sëmurej shpesh… Të paktën atje kisha një çati mbi kokë.
— Po banesa e ish-bashkëshortit? Ai paguan pension ushqimor.
Arjana qeshi thatë.
— Tre mijë lekë në muaj. Edhe ato jo gjithmonë. Dhe apartamenti? Një bashkëpronësi e mjerë. Fqinjët pinë ditë e natë. Një herë Nora pa një burrë që ndiqte gruan me thikë në korridor. U tremba për vdekje.
Elira pohoi me kokë. Historia tingëllonte e besueshme.
— Arjana… unë nuk jam kundër të të ndihmoj. Por jo sipas skenarit të nënës sate. Jo “hyni përkohësisht e pastaj shohim”. Do kontratë qiraje. Çmim tregu — dyzet e pesë mijë lekë në muaj. Me garanci dy mujore. Afat një vit. Pas një viti, ose rinovojmë, ose largoheni. Vendimin e marr unë.
Arjana e shikoi e shtangur.
— E ke seriozisht?
— Plotësisht. Por me disa kushte. Asnjë ndërhyrje nga Vjosa. Asnjë telefonatë me “Elirë, a mundet…”. Vetëm ti dhe unë. Dhe asnjë Ardit në këtë mes.
— Po Arditi?
— Arditi është… burri im. Ose ishte. Tani nuk e di çfarë është. Por shtëpia është e imja. Dhe fjala e fundit është e imja.
Arjana uli sytë. Heshti për disa çaste.
— Mami nuk tërhiqet. Ajo di si të shtypë butonat e duhur.
— Si për shembull?
— Mund t’i thotë Arditit se e ke tradhtuar. Se pi. Se e ke kurdisur gjithçka për ta nxjerrë jashtë.
— Le të flasë. Unë kam prova për të kundërtën.
— Po nëse hap gjyq? Pretendon se paratë për shtëpinë janë pasuri e përbashkët?
Elira buzëqeshi lehtë.
— Le të provojë. Dokumentet janë të gjitha në emrin tim. Trashëgimia është pronë personale. Avokati im i ka verifikuar.
Arjana e vështroi gjatë.
— Ti… nuk je siç të përshkruan ajo.
— Dhe si më përshkruan?
— E ftohtë. Llogaritare. Pa shpirt.
— Llogaritare jam, po. Pa zemër — jo. Vetëm se zemra ime nuk është pa fund. Nuk mund të sakrifikoj veten për problemet e të tjerëve.
— Po të isha motra jote?
Elira u mendua.
— Ndoshta do të të ndihmoja ndryshe. Do kërkoja zgjidhje: kredi, ndihmë sociale… Por nuk do ta falja apartamentin. Nuk zgjidh dot jetën tënde në vendin tënd.
Arjana u ngrit.
— Do ta mendoj ofertën tënde.
— Mendoje mirë. Është e vetmja që do të bëj.
Arjana doli. Në korridor, Vjosa iu hodh menjëherë.
— Çfarë tha? Do ta japë shtëpinë?
— Jo, mami. Nuk e jep.
— Si “jo”?! Nuk e kërkove siç duhet?
— E kërkova. Tha jo.
Vjosa u kthye nga dera e mbyllur, fytyra e shtrembëruar nga inati.
— Ti… mendon se fitove? Do të të shkatërroj! Arditi do të të lërë! Do ta kuptojnë të gjithë çfarë njeriu je!
Elira mbylli derën pa nxitim, e kyçi. Pastaj shkoi te dritarja. Poshtë, Vjosa tundte grushtin drejt fasadës; Arjana tërhiqte Norën drejt stacionit të autobusit. Fjalët nuk dëgjoheshin, por zemërimi dukej qartë.
Ajo u largua nga dritarja, hyri në dhomën e gjumit dhe hapi dollapin. Në raftin e sipërm qëndronte kasaforta e vogël që kishte blerë tre vite më parë, kur nisi të kursejë seriozisht. E hapi me çelës. Brenda: dosja me dokumente — kontrata e shitblerjes së banesës së gjyshes, ekstrakti bankar, marrëveshja me ndërtuesin. Dhe një zarf.
Letra e Rozafa Xhafës, shkruar një muaj para se të ndërronte jetë. Nuk ishte vetëm testament, por edhe një rrëfim. “Elira ime, nëse po e lexon këtë, do të thotë se unë s’jam më. Më fal që nuk ta thashë sa isha gjallë. Apartamenti nuk është e vetmja gjë që të lë. Në librin e kursimeve, në emrin tënd, janë edhe pesëqind mijë lekë. I kam mbledhur që kur hyre në universitet. Mos i shpërdoro. Dhe mbaje mend: je e fortë. Mos lejo askënd të të thyejë. Edhe nëse janë njerëzit e tu.”
Elira e rilexoi për të tretën herë atë javë. Pastaj e palosi me kujdes dhe e mbylli sërish kasafortën.
Në mbrëmje telefonoi Ardit Hoxha.
— Elira…
— Po.
— Mami më tregoi për… kushtet që i vure Arjanës.
— Janë kushte qiraje, jo lëmoshë.
— Po talleh?
— Aspak. Ofroj çmim tregu. Çfarë ka të padrejtë?
— Do të përfitosh nga halli i familjes?
— Dua të mbroj pronën time. Ka ndryshim.
Ai heshti pak.
— Elira… kthehem nesër. Le ta harrojmë gjithë këtë. Si të mos ketë ndodhur.
— Nuk mundem.
— Pse?
— Sepse pashë se kë zgjodhe. Nënën. Motrën. Problemet e tyre mbi të drejtat e mia. Nuk është çështje shtëpie. Është respekti.
— Të respektoj!
— Po të ishte ashtu, nuk do të premtoje pronën time pa më pyetur. Nuk do t’i sillje në derë me britma. Nuk do të më quaje “b… e ftohtë”.
— Ishte nervozizëm…
— Në nerva njerëzit nxjerrin të vërtetën. Ti urren faktin që jam e pavarur. Do një grua që sakrifikon gjithçka për familjen tënde. Unë nuk jam ajo.
— Pra… divorc? — zëri iu drodh.
— Nëse e dëshiron, po.
— Nuk e dua!
— Atëherë çfarë do?
— Një grua normale! Që mendon për familjen, jo për lekët!
— “Normale” sipas teje do të thotë të dorëzosh gjithçka. Sipas meje do të thotë partneritet dhe kufij. Nuk përputhemi.
Ai e mbylli telefonin.
Elira e la celularin mbi tavolinë, mbushi çajnikun me ujë dhe e vuri në sobë, duke pritur zhurmën e valimit.
Të nesërmen shkoi në apartamentin e ri. I zbrazët, me aromë boje të freskët dhe betoni të lagësht. Eci nëpër dhoma — kuzhinë e madhe me sallon, dhomë gjumi me dritare harkore, banjë me dritë natyrale. U ndal para xhamit panoramik. Poshtë shtrihej parku, fëmijë në lëkundëse, njerëz me qen. Asnjë Vjosë pas murit. Asnjë tension. Vetëm hapësirë.
Nxori telefonin dhe formoi numrin e Arjanës.
— Alo?
— Arjana, jam Elira. E mendove?
— Po.
— Dhe?
— Pranoj. Me kushtet e tua. Por mami nuk duhet ta dijë… ende.
— Pse?
— Do ta sabotojë. Do ta nxisë Arditin kundër teje.
— Nuk më tremb.
— Mua po! Nëse e merr vesh, më nxjerr jashtë me Norën. Ajo nuk fal “tradhti”.
Elira heshti një moment. Kuptoi se edhe Arjana ishte e mbyllur në të njëjtin rreth.
— Mirë. Nesër, ora dhjetë, te kafene “Aromë” në rrugën “Sovjetike”. Merr pasaportën dhe librezën e punës. Bëjmë kontratën.
— Faleminderit…
— Mos më falëndero. Është marrëveshje, jo bamirësi.
Mbylli telefonin dhe vështroi edhe një herë hapësirën bosh. “Po i jap një mundësi,” mendoi. “Jo nga keqardhja, por nga llogaria. Një vit. Pastaj secili në rrugën e vet.”
Kur u kthye në shtëpi, gjeti një zarf te pragu. Pa pullë, pa adresë. Vetëm “Për Elirën”, me shkrim të pasigurt. E mori brenda dhe e hapi.
Brenda ishte një fotografi bardhezi, dukshëm kopje e skanuar e një fotoje të vjetër. Një grua rreth të tridhjetave, me tipare të buta. Pranë saj, një burrë me uniformë ushtarake. Dhe një vajzë e vogël, pesë vjeçe. E ngjashme me Elirën.
Poshtë fotos: “Rozafa Xhafa me bashkëshortin dhe vajzën, 1978”.
Elira u mpirë. Gjyshja kurrë nuk kishte përmendur vajzë. Kishte thënë se burri i kishte vdekur në luftë dhe nuk kishte fëmijë. Ajo e kishte rritur Elirën si të ishte e vetmja.
E ktheu fotografinë. Në anën tjetër: “Svetlana, 5 vjeç. Fotoja e fundit para…”. Fjalët ndërpriteshin, boja e shpërlarë.
Svetlana. Vjosa Shala quhej Svetlana Mihajlovna para se të martohej.
Jo. Duhej të ishte rastësi.
Elira telefonoi nënën.
— Mami, gjyshja Rozafa… a kishte vajzë?
— Çfarë? Jo! Gjithmonë thoshte se s’kishte fëmijë. Pse pyet?
— Asgjë. Thjesht…
Mbylli telefonin dhe hapi arkivin digjital të gazetës së qytetit për vitet 1978–1980. Kërkoi emrin Rozafa Xhafa.
Pas një ore gjeti një shënim të shkurtër në rubrikën e zisë: “Familja Xhafa pësoi humbje të rëndë. Si pasojë e një aksidenti në banesë humbi jetën pesëvjeçarja Svetlana Xhafa. Nëna, Rozafa, në gjendje të rëndë…”
Data: 12 nëntor 1979.
Elira u mbështet pas karriges. Nëse vajza kishte vdekur pesë vjeçe… kush ishte Vjosa Shala, e lindur në 1964? Në 1979 do të ishte pesëmbëdhjetë, jo pesë.
Pra, nuk ishte e njëjta. Vetëm një përkim emrash.
Por pse gjyshja nuk kishte folur kurrë për tragjedinë? Dhe kush e kishte lënë foton në derë?
Dikush trokiti.
Elira pa nga vrima e derës. Një burrë rreth të pesëdhjetave, me pallto dhe çantë lëkure. Dukej noter.
Hapi derën me zinxhir sigurie.
— Po?
— Elira Dervishi? Jam Bujar Dervishi, noter. Kemi folur në telefon për trashëgiminë e Rozafa Xhafës.
— Po, ju mbaj mend.
— Mund të hyj? Kam një çështje urgjente.
Ajo e lejoi të hynte. Ai u ul në kuzhinë, ndërsa Elira i ofroi ujë.
— Sot mora një letër anonime, — tha ai. — Brenda ishte kopje e një testamenti të vitit 1985, i hartuar nga Rozafa Xhafa.
Elira ndjeu si i ftohej gjaku.
— Çfarë testamenti? Unë kam atë të vitit 2018, të noterizuar.
— Ky është më i hershëm. Dhe… përmend një trashëgimtare tjetër. Svetlana Mihajlovna Shala.
— Çfarë?!
— Sipas dokumentit, “e gjithë pasuria ime, përfshirë apartamentin në adresën… i kalon Svetlana Mihajlovna Shala, si e vetmja e afërme që më ka mbetur pas humbjes së vajzës…”
Bujar Dervishi ndaloi për një çast, duke vëzhguar reagimin e saj, ndërsa Elira e ndiente se toka nën këmbë po i rrëshqiste.