…peshën vendimtare e morën pikërisht ato fjalë.
— Fëmijë mund të lindësh sërish, — i tha prerë Melihate Gjoni. — Por talenti nuk pret. Nëse e humb çastin, gjithçka mbaron.
FLUTURIMI I KRANEVE
Sapo mori diplomën në shkollën e artit dramatik, Eriola Marku u gjend menjëherë në majën e kinemasë. Roli kryesor i Ina Prendit në dramën e paharrueshme të Fatos Shalës “Fluturojnë kranet” e ngriti drejt e në Olimp. Megjithatë, suksesi kishte një shije të hidhur.
Pas premierës, zyrtarët e Republikës së Shqipërisë e kritikuan filmin për “ndjenja të tepruara” të heroinës. Agim Beqiri shpërtheu në fyerje, duke e quajtur Ina Prendin “grua të rënë”, ndërsa vetë filmi rrezikoi të futej në arkiv, i padëshiruar për publikun.
Shpëtimi erdhi papritur nga jashtë. Në Festivalin e Kanës, filmi mori “Palmën e Artë”, duke habitur të gjithë. Eriola u vlerësua për interpretimin më të mirë femëror. Papritur, ajo që ishte pothuajse e ndaluar, u shfaq në çdo kinema të vendit. Vajzat nisën të kopjonin vijën e hollë të syve dhe modelin e flokëve të personazhit të saj.
Në Paris, Eriolën e pritën si një princeshë të vërtetë. Thuhej se Arben Kodra e soditi gjatë fytyrën e saj, sikur po kërkonte ta fiksonte në telajo. Ilir Dervishi, i mahnitur, i dhuroi një orë dore dhe i pëshpëriti: “Bëhu Jorida Myftari ime.”
E ardhmja dukej joshëse, por kërkonte një sakrificë të rëndë. Një karrierë e shkëlqyer në Francë nënkuptonte kërkesë për azil politik. Çfarë do të ndodhte me Melihaten, me Besnik Elezin, me të afërmit, me njeriun që dashuronte? A do ta përballonin pasojat? Për Eriolën, fjala atdhe nuk ishte bosh. Ajo e donte Shqipërinë, Durrësin e saj, me një ndjenjë të thellë e të sinqertë, përpara së cilës zbehej çdo tundim perëndimor.
Sikur të mos mjaftonin dilemat, gjatë xhirimeve mjekët zbuluan se ajo vuante nga tuberkulozi. Vitet e luftës i kishin dobësuar organizmin, ndërsa puna rraskapitëse e kishte çuar drejt shterimit. Diagnoza mbahej e fshehtë me kujdes; një thashethem i vetëm do ta largonte nga seti. Pas ditësh pune që zgjatnin gjashtëmbëdhjetë orë, kthehej në shtëpi gjysmë e fikur, por nuk i tregonte askujt sa e rëndë ishte barra. Vetëm ajo e dinte sa përpjekje të mbinatyrshme fshiheshin pas çdo skene.
PROVA E VËRTETË
Një vit më vonë, i frymëzuar nga triumfi i tyre, Fatos Shala e ftoi sërish në filmin “Letra e Padorëzuar”. Por kjo punë u kthye në një sprovë të pamëshirshme. Për gjashtë muaj, grupi i xhirimit qëndroi në një zonë të thellë malore të Shqipërisë, ku edhe verës netët ishin të akullta, ndërsa dimri ngrinte gjithçka. Çadra të lagështa, ujë i ftohtë për t’u larë, ushqim i pakët — kjo ishte përditshmëria e saj.
Një mbrëmje, duke u ngrohur pranë zjarrit, dogji rëndë duart. Më pas erdhën ftohjet e njëpasnjëshme, kolla që nuk e linte të flinte. Fundi i xhirimeve solli goditjen më të rëndë: sistemi nervor u dorëzua. E qara e pakontrolluar alternohej me mpirje të çuditshme; ajo mund të rrinte me orë të tëra duke vështruar në boshllëk.
Në atë gjendje, mjeku i dha lajmin që për një grua të rraskapitur tingëllonte si dënim.
— Jeni shtatzënë.
Sytë e Eriolës u mbushën me frikë. E kuptoi se duhej të vendoste.
Marsel Gjini i lutej të mbante fëmijët. Ajo, me duart e shtrënguara fort, përsëriste me zë të dridhur:
— Duhet të shërohem. Përndryshe nuk do të mund të luaj më. A e kupton?
Kjo ishte pika e fundit. U ndanë pa britma e pa dramë, si dy njerëz që mbyllin në heshtje një kapitull të konsumuar.
NJË TJETËR RRËZIM
Të gjithë mendonin se pas “Fluturojnë kranet” dyert e studiove do të hapeshin njëra pas tjetrës. Por realiteti rezultoi më i ashpër. Në vend të roleve të thella dramatike, Eriolës iu ofruan tre projekte ndërkombëtare, që lanë brenda saj një ndjesi të turbullt.
“Leon Garros kërkon mik” dhe “Ata shkuan drejt Lindjes” ajo më vonë i fshiu nga kujtesa. I dukeshin të zbrazëta, pa peshë artistike. Ndërsa filmi “Alba Regia”, që trajtonte rezistencën hungareze, në fillim iu shfaq si një ëndërr e shumëpritur…