…tetëdhjetë e nënta, kur unë isha ende student. Fletët e manualeve kishin marrë ngjyrë kashte, skemat ishin vizatuar me dorë, por çdo detaj teknik më ishte ngulitur në mendje. Edhe sot.
E ndeza motorin dhe u përkula për ta dëgjuar me kujdes.
Ja ku ishte – një fishkëllimë e lehtë, që vinte nga ana e murit ndarës të motorit. Tubacionet e vakumit.
Tek këta Mercedesë sistemi i ngrohjes nuk komandohej me tela çeliku si te makinat e vjetra të prodhimit vendas. Gjithçka funksiononte me vakum. Thithja nga kolektori i marrjes shpërndahej përmes tubave të hollë gome drejt aktuatorëve, të cilët lëviznin klapat e ajrit. Temperatura dhe drejtimi i rrjedhës – ajër i ngrohtë, i ftohtë, për xhamin apo për këmbët – rregulloheshin vetëm nga presioni negativ.
Mjaftonte një çarje e vogël ose një tub i shkëputur, dhe vakumi humbiste. Klapa mbetej në pozicionin “ftohtë”, edhe pse lëngu ftohës qarkullonte i nxehtë në radiatorin e ngrohjes. Çdo gjë dukej në rregull, por nga grilat frynte akull.
Mjeshtrat ishin përqendruar te sistemi i ftohjes. Atje nuk kishte asnjë defekt. Askush nuk mendoi për klapat, sepse makinat moderne përdorin motorë elektrikë për t’i lëvizur. Këtu flisnim për teknologji të viteve ’70. Kush e mban mend më?
Unë e mbaja mend.
Hoqa kasetën e dorezës përpara pasagjerit. Pas saj ndodhej blloku i klapave. E gjeta menjëherë problemin: një tub gome, i tharë nga koha, me plasaritje të thella. Në kthesë kishte hapur një çarje gati një centimetër e gjysmë. Vakumi shpëtonte brenda kabinës – prandaj dëgjohej ai zë i hollë.
Ndërrimi i tij kërkonte jo më shumë se njëzet minuta. Por tub identik nuk kisha. Kërkova në raftet e repartit dhe gjeta një zorrë silikoni me diametër të përafërt. Preva segmentin e nevojshëm, e vendosa në vend, e shtrëngova me kapëse metalike.
E ndeza sërish motorin dhe prita.
Pas tre minutash, nga deflektorët filloi të dalë ajër i nxehtë. Vura dorën përpara – i dendur, përvëlues, me aromën karakteristike të plastikës së ngrohur. Punonte siç duhet.
Nuk u ndala me kaq. Kontrollova gjithë rrjetin e tubave. Dy të tjerë ishin në prag plasaritjeje – ende mbanin, por jo për shumë. I zëvendësova edhe ata. Testova aktuatorët: klikime të qarta, klapat lëviznin lirshëm, sikur makina të ishte e re.
Katër orë punë. Nga shtata e mëngjesit deri në njëmbëdhjetë.
Mbylla kofanon, fshiva duart me një copë të vjetër dhe u ula në një stol pranë makinës. Shikova gishtat e mi. Mbanin erë nafte, por jo si zakonisht – jo si dysheme e lagur me detergjent. Ishte aroma e motorit. Si dikur. Si tridhjetë e pesë vite më parë.
Hoqa syzet, i pastrova me cepin e këmishës dhe i vendosa përsëri. Pastaj mora fshesën me bisht dhe lava dyshemenë e boksit të tretë, që të hënën çdo gjë të ishte e pastër.
Të hënën u paraqita në orarin tim të zakonshëm. Shtatë pa pak. U ndërrova në dhomën e vogël të personelit, mora kovën dhe leckën.
Rreth orës nëntë erdhi Lavdrim Toplana. Kastriot Prifti kishte hyrë më herët në zyrë. Mekanikët rrinin jashtë, duke pirë cigare.
Lavdrim Toplana hyri në repart dhe ndaloi përballë Mercedes-it të tij.
– Atëherë? U zgjidh gjë? – pyeti.
Kastrioti doli nga zyra, ngriti supet.
– Zoti Lavdrim, ne jemi ende duke punuar…
– Makina është gati, – thashë unë.
Të gjithë kthyen kokën nga unë. Qëndroja me kovën në dorë, me xhaketën e punës të njollosur nga zbardhuesi.
– Si the? – u step Kastrioti.
– Është gati. Ngrohja funksionon. Mund ta provoni.
Ra heshtje.
Lavdrim Toplana më pa me kujdes, pastaj hodhi sytë nga Kastrioti, e sërish tek unë.
– Po bën shaka?
– Jo. Ndizeni dhe vendoseni në maksimum. Brenda dy minutash do të ndjeni nxehtësinë.
Ai hipi në makinë, rrotulloi çelësin. Motori dizel nisi të punojë qetë, me trokitjen e tij të barabartë. Aktivizoi ngrohjen dhe e çoi në fund shkallën.
Një minutë kaloi. Të gjithë shikonin pa folur. Kastrioti me duar në xhepa, fytyrë e ngrirë. Gentian Basha i vrenjtur. Murat Curri dhe Erion Frashëri shkëmbyen shikime. Arlind Frashëri u zgjat pak për të parë më mirë.
Pas një minute e gjysmë, Lavdrim Toplana uli xhamin.
– Është e nxehtë, – tha shkurt. – Fryn ajër i nxehtë.
Askush nuk qeshi. Askush nuk foli. Lavdrim Toplana hapi derën, doli nga makina dhe u drejtua ngadalë nga unë.