– Ai më lutej të mos ta tregoja, – vazhdoi Shpresa Hysa me zë të qetë. – E kuptoja, Vesa. Pas gjithçkaje që kaluat me ato procedura, ai kishte frikë. Jo për veten – për ty. Thoshte: “Nëse gjykata nuk e miraton ose diçka prishet në fund, ajo do të shembet sërish. Nuk dua t’i jap një shpresë që pastaj do t’ia heqin nga duart.”
M’u rikthye në mendje ajo pasdite e pesë viteve më parë. Dyshemeja e bardhë e banjës, akull e ftohtë. Unë e shtrirë mbi pllaka, me testin në dorë. Dritani që trokiste nga jashtë: “Vesa. Vesa, hape derën.” Dhe unë nuk arrija të ngrihesha. Hera e tretë. I njëjti boshllëk, i njëjti errësim brenda meje.
Ai e mbante mend. Çdo ditë.
– Çfarë ndodhi sot? – e pyeta. – Pse nuk fluturoi?
– Mua nuk më mori, – tha ajo. – Por, Vesa, nëse dokumentet janë gati, do të thotë se çështja ka hyrë në gjykatë. Ndoshta e kanë shtyrë seancën. E di si ndodh – gjyqtari del me leje, ose dosja i kalon një tjetri. Mund ta kenë thirrur urgjent.
– Në Divjakë?
– Me tren janë rreth tre orë. Nëse e kanë telefonuar në mëngjes, në aeroport, ka pasur kohë të kapte trenin e drekës.
Heshta. Jashtë ishte errësuar; shkurti e sjell natën që në pesë. Në apartament digjej vetëm llamba e kuzhinës. Rrija në atë dritë të verdhë dhe përpiqesha të radhisja mendimet.
– Ka ndjekur kursin për prindër birësues, – thashë më në fund. – Sa zgjat ai? Një muaj? Dy?
– Dy muaj e gjysmë. Mbrëmjeve, tri herë në javë. Pas leksioneve vinte tek unë, pinim çaj dhe më tregonte gjithçka. Për psikologët, për takimet me fëmijët, për mënyrën si duhet t’u afrohesh pa i trembur. Thoshte se më e rëndësishmja është të mos nxitohesh. Se Endriti po mësohej me të, e ai me Endritin. Një herë më tha: “Mami, sot më kapi vetë nga gishti. Nuk ia kërkova unë.”
E pashë me mendje atë skenë. Dritani – i gjatë, me duar të gjera e të forta – dhe një djalë i vogël që i shtrëngon vetëm një gisht. Pastaj ai kthehet në shtëpi, shtrihet pranë meje dhe nuk përmend asnjë fjalë. Sepse ajo ishte fshehtësia e tij. E tij dhe e Endritit.
– Shkonte shpesh ta takonte? – pyeta.
– Çdo dy javë. Të shtunave nisej për në Divjakë. Ty të thoshte se kishte punë në kantier. I çonte libra me figura dhe lodra ndërtimi.
M’u kujtuan të shtunat. Dilte herët dhe kthehej në mbrëmje. I lodhur, por i ndryshuar. Atëherë nuk dija ta përkufizoja. Tani e kuptoja: nuk ishte i mbyllur, ishte i mbushur nga brenda.
– Shpresa Hysa, – thashë, – pse e ndihmove?
– Sepse ju shihja si po vuanit të dy. Ti e mbaje dhimbjen brenda vetes. Ai e mbante jashtë, në heshtje. Ti pushe së foluri për fëmijë, por ai nuk pushoi së menduari për ta. Jam nëna e tij, Vesa. E dalloj.
Ajo ndaloi për një çast dhe shtoi më ulët:
– I kam mbledhur bashkë me të dokumentet. Kam shkuar në komisionet mjekësore. Kam firmosur si pjesëtare e familjes. Ishte gjëja e duhur. Unë e besoj këtë.
Pasi mbylla telefonin, qëndrova gjatë në errësirë. Celulari i Dritanit vazhdonte të ishte i fikur. Por frika ime kishte ndryshuar. Në mëngjes dridhesha nga mendimi se e kisha humbur burrin. Tani më mundohej diçka tjetër: mos vallë nuk e meritoja atë që ai kishte bërë në heshtje, për muaj të tërë. Për mua.
Sepse unë kisha qenë ajo që thashë “mjaft”. Unë vendosa për të dy. E mbylla derën dhe vura tabelën “këtu nuk do të ketë fëmijë”. Ai qëndroi në anën tjetër dhe heshti. Unë e mora atë heshtje si dakordësi. Sa e verbër kisha qenë.
Ai nuk ishte pajtuar. Kishte pritur. Dy vite priti, pastaj kërkoi një rrugë tjetër. Dhe e ndoqi vetëm, sepse unë nuk i lashë vend.
U shtriva, por gjumi nuk erdhi. Shikoja tavanin dhe numëroja: njëmbëdhjetë vjet martesë. Tre tentativa IVF-je. Vite heshtjeje. Dhe gjashtë muaj të fshehtësisë së tij, të udhëtimeve në Divjakë çdo dy javë, të mbrëmjeve në kursin e prindërve birësues, të çajit te e ëma pas leksioneve. Ndërkohë unë operoja qentë e të tjerëve dhe mendoja se jeta ime kishte ngrirë. Por ajo kishte vazhduar – thjesht unë nuk shihja drejtimin.
Në mëngjes, telefoni ra nga një numër i panjohur. E kapa para se të binte herën e dytë.
– Vesa.
Zëri i tij. I thellë, i qëndrueshëm. Por në fund të emrit tim pati një dridhje të lehtë.
– Dritan. Ku je?
– Në Divjakë. Po flas nga telefoni i avokates, i imi u shua mbrëmë. Në aeroport nuk gjeta karikues të përshtatshëm. Më fal. E di që je shqetësuar.
– Nuk u shqetësova. U tremba për vdekje.
Ai heshti për pak.
– Ornela Fundo më telefonoi, – tha më pas. – Njëzet minuta para nisjes. Seanca për Endritin u zhvendos për sot, jo javën tjetër. Gjyqtari po merr leje dhe, përveç meje, ka edhe një familje tjetër që ka dorëzuar kërkesë. Nëse nuk paraqitem, çështja shtyhet tre muaj dhe djalin mund ta marrin ata.
Gëlltita me vështirësi.
– Dhe ti zbrite nga avioni.
– Lashë valixhen, mora vetëm pasaportën nga xhepi dhe vrapova në stacion. Treni i orës njëmbëdhjetë e dhjetë. Tre orë rrugë dhe arrita në Divjakë. U takova me avokaten, përgatitëm letrat. Seanca nis pas dy orësh.
– Dritan.
– Po?
– E gjeta dosjen në laptop.
Heshtje. E imagjinova në korridorin e gjykatës, me duart e mëdha që shtrëngonin një telefon që nuk ishte i tij.
– Doja të ta thosha kur gjithçka të ishte e sigurt, – foli më në fund. – Kur të kishim vendimin në dorë dhe ta sillnim në shtëpi. Jo më herët. Sepse nëse dështonim, ti do të…
Nuk e mbaroi fjalinë. Nuk kishte nevojë.
– Ke heshtur kaq gjatë, – i thashë butë.
– Tre vite thjesht jetoja. Dy vitet e fundit kërkova si ta bëja. Pastaj shkova në Divjakë, pashë Endritin dhe pushova së menduari. Fillova të veproj.
– Si është ai?
– I qetë. I kujdesshëm. Mban gjithmonë një lepurush prej pellushi, pa njërin vesh. Nuk ia jep askujt. Por në takimin e tretë ma la në dorë.
Mbylla sytë.
– Është pesë vjeç, Vesa. Ka lindur në tetor të vitit dy mijë e njëzet e një.
Në atë tetor unë isha përsëri në dyshemenë e banjës, pas përpjekjes së tretë të dështuar. Dhe diku në Divjakë kishte ardhur në jetë një djalë i quajtur Endrit Lika.
– Seanca fillon pas dy orësh, – tha Dritani. – Do të të marr sapo të mbarojë.
– Dritan.
– Po?
– Do të shtroj çarçafët në divanin e dhomës tjetër. Dhe do të blej një jastëk të vogël, për fëmijë.