Pushimin veror e kishim planifikuar me muaj. Çdo javë linim mënjanë nga pak, me shpresën se në verë do të shkonim në Vlorë. Kishim rezervuar një shtëpizë pritjeje në Dhërmi; pagesa duhej bërë dy javë para nisjes. Fatura rrinte e ngjitur me magnet në frigorifer. Në kartën e Besnikut kishte tridhjetë mijë lekë – rroga i kishte hyrë të hënën e kaluar. Pra, gjithsej bëheshin njëqind. Na mungonin edhe njëqind e tridhjetë mijë, plus tridhjetë të tjera për ilaçet.
E hapa kalkulatorin në telefon. Bëra llogaritë. I ribëra. Pastaj edhe një herë. Shuma mbeti po ajo, e palëvizshme, si një mur.
Dola në parkun përballë spitalit dhe telefonova Vesën.
U përgjigj pas ziles së gjashtë. Në sfond dëgjoheshin të qeshura, një zë gruaje që nuk e njihja dhe tinguj pjatash. Restorant? Kafene?
– Vesa! – tha ajo e gëzuar. – Imagjino pak, jam me Denisën në qendër tregtare, po shohim rroba banje. Kanë dalë modele shumë të bukura, me bel të lartë. Po i them asaj: ty të shkon, se ti ke…
– Mami, – e ndërpreva. – Besniku ka nevojë për operacion në zemër. Duhet bërë pasnesër. Dyqind mijë lekë. Më mungojnë njëqind e tridhjetë. M’i jep hua deri në dhjetor? Do t’i kthej me interes, si në bankë.
Ra heshtje për disa sekonda. Kur foli sërish, zëri i saj kishte ndryshuar. Ishte bërë i thatë, i ftohtë.
– Eh, moj bijë… Zgjodhe momentin e gabuar. Sapo pagova pushimet me Denisën, në Turqi për qershor. Për të dyja. U zbraz çdo gjë, deri në qindarkë. Madje hyra edhe në minus, mora pensionin përpara për dy muaj. Nuk kam, zemër. Por do t’ia dilni. Ju jeni të forta.
Mbështeta ballin pas shtyllës së dritës. Hekuri ishte i akullt, megjithëse ishte maj.
– Mami, është operacion zemre. Jo dhëmbësh. Pasnesër në pesë të mëngjesit e fusin në sallë. E kupton?
– Çfarë do nga unë? Jam pensioniste. Nga t’i nxjerr dyqind mijë? Merr kredi. Besniku është i ri, do punojë. Edhe ti ia del gjithmonë.
– E fortë, po…
– Mirë, të puth. Po më pret Denisa, ka radhë te kabina e provës.
Zhurmë linje e mbyllur.
Qëndrova edhe një çerek ore aty, duke marrë frymë me dhëmbë të shtrënguar që të mos shpërtheja në lot.
Prindërit e Besnikut nuk i telefonova. Ata mezi mbanin veten – i ati pas një goditjeje në tru, e ëma kujdesej për të ditë e natë.
Në bankë as që u paraqita. E dija përgjigjen. Dy vjet më parë kishim marrë një mikrokredi për varrimin e gjyshit; e shlyem me vonesë. Historia e kreditit ishte e njollosur. Por institucionet mikrofinanciare japin para kujtdo.
Hyra në zyrën më të afërt. Pas sportelit ishte një grua rreth të pesëdhjetave, me manikyr të kuqërremtë. Kontrolloi pasaportën, shtypi diçka në kompjuter dhe tha qetë:
– Dyqind mijë lekë. Me 0.8 për qind në ditë. Afati deri në dy vjet, me mundësi shlyerjeje të parakohshme. Nënshkruani këtu, këtu dhe këtu.
Firmosa pa lexuar. Vetëm në shtëpi, në tryezën e kuzhinës, hapa kontratën dhe lexova germat e vogla. Zero presje tetë për qind në ditë do të thoshte njëzet e katër për qind në muaj. Kostoja reale vjetore – dyqind e nëntëdhjetë e dy për qind. E lashë letrën mbi tavolinë dhe për gati dyzet minuta nuk munda të ngrihesha nga karrigia.
“Do bëhet mirë”, më kishte thënë ajo gruaja. E besova, sepse nuk kisha zgjedhje tjetër. Nuk kisha asnjë rrugëdalje. Burri im ishte në reanimacion, vajza ime në korridor, ndërsa nëna ime provonte rroba banje me bel të lartë në një qendër tregtare.
Sara nuk flinte kur u ktheva. Ishte ulur në kuzhinë dhe po zbrazte kursimet e saj. Derrkuci rozë prej qeramike, dhuratë nga Besniku për tetëvjetorin, ishte thyer me çekiç – nga frika se mos unë do thosha ta ruante. Mbi tavolinë qenë shpërndarë monedha dhe disa kartëmonedha të palosura. Dy mijë e gjashtëqind e dyzet lekë.
– Mami, merrji. S’më duhen.
U ula përballë saj dhe për herë të parë atë ditë më dolën lotët. Qetë, pa zë.
– Janë të tuat, Sarë.
– Jo. Janë të babit.
I mblodha monedhat në pëllëmbë. Ishin të ngrohta.
Operacioni u krye, siç kishte thënë mjeku me syze. Besniku mbijetoi. Tre ditë në reanimacion, një javë në pavijon, dy muaj pushim mjekësor. Pastaj ilaçe gjithë jetën – nëntë mijë lekë në muaj, nëse i paguan vetë. Shteti mbulon vetëm dy vjet. Edhe këto i llogarita. Por ai u ngrit në këmbë. I gjallë.
Një javë pas daljes nga spitali, rastësisht pashë “story”-t e Denisës. Nëntë radhazi. Pishinë me drita blu. Koktej me çadër të kuqe. Këmbë të nxira nga dielli mbi shezlong. Selfie me mamin nën kapele kashte – buzëqeshje, vathët e artë në formë pikash që ajo i kishte blerë për maturën time. Mbishkrimi: “Faleminderit mamit për pushimet më të bukura. Më bujarja në botë. Të dua!”
I shikoja pa lëvizur. Sara u afrua.
– Mami…
– Shko fli.
– Janë në Turqi?
– Po.
Qëndroi pak dhe tha me zë të qetë, të rritur përtej moshës së saj:
– Atëherë ajo s’është më gjyshja ime.
Më vonë kërkova hotelin. Pesë yje, Antalya, “all inclusive”. Për dy persona në qershor – nga njëqind e tridhjetë deri në njëqind e gjashtëdhjetë mijë lekë.
Pikërisht.
Ajo.
Shumë.
Jo dyqind. Njëqind e tridhjetë – aq sa më mungonin mua. Mund t’i jepte, e të mbante për vete pushimet. Zgjodhi të mos i jepte. Me vetëdije. Dhe ajo zgjedhje pothuajse i kushtoi jetën burrit tim.
Atë mbrëmje nuk e fshiva numrin e saj. Ende s’munda. Thjesht e lashë telefonin mbi raft dhe ndalova së telefonuari. Borxhin e shlyeva për tre vjet e katër muaj. E shtyva dy herë afatin – interesat rriteshin, por nuk kishte tjetër rrugë.
Nuk nisa të llogaris atë maj. Atë muaj thjesht i hodha sytë mbi të gjitha dhe kuptova se nuk ishte çështje “dikush ka më shumë, dikush më pak”. Ishte një listë. E gjatë, e rregullt si kolonë kontabiliteti. E kisha mbajtur gjithë jetën, pa e quajtur asnjëherë listë.
Nuk i mbaja mend me qëllim. Thjesht Denisa mburrej shpesh, dhe mami përsëriste çmimet me zë: “Fustani i Denisës njëzet mijë, por cilësi!” – dhe ato më nguleshin në mendje. Pastaj i shënoja, që të mos çmendesha nga padrejtësia.
Fëmijëria jonë ishte krejt e ndryshme. Unë – çelës në qafë dhe disa lekë për drekë. Ajo – ushqim shtëpie, sepse “kopshti s’është i shëndetshëm”.
Në tetëmbëdhjetë vjeç mora parfum. Denisa – një makinë treqind e pesëdhjetë mijë lekë.
Dasma ime, në 2005-ën – pesë mijë në zarf dhe “ju jeni të fortë, do ia dilni”. Dasma e Denisës, në 2015-ën – gjysmë milioni. Mami shiti shtëpinë e gjyshes në Pogradec pa më pyetur. “Ç’të duhet ty ajo shtëpi? S’shkon kurrë”, më tha më pas.
Kur linda Sarën, erdhi një ditë, solli peta të ngrira dhe iku – “duhet të kujdesem për Denisën në konvikt”. Kur lindi djali i Denisës, u zhvendos tek ajo për gjashtë muaj. Gatuante, lante, nxirrte karrocën për shëtitje. “Gëzimi i gjyshes”, shkruante në rrjete.
Për apartamentin e Denisës – një milion e dyqind mijë parapagim. Mami shiti garsonieren e saj në Pogradec, atë ku unë mund të kisha jetuar kur studioja. E kishte dhënë me qira për njëzet vjet.
Kur ne rinovuam shtëpinë, erdhi për fundjavë, tha “ia dilni vetë” dhe u largua, duke marrë me vete tasin e kristaltë për “përvjetorin e Denisës”.
Të gjitha këto i mbaja mend veç e veç, si copa të shpërndara, pa i bashkuar ende në një shumë të vetme.