— Elsa, — foli Dritani, këtë herë me një zë krejt tjetër, të përmbajtur e të prerë, — unë nuk do ta lë Gerdën të hidhet në rrugë. Nëse do, nesër ulemi dhe e bisedojmë. Sonte ajo qëndron këtu.
Ja pra.
Fjalët mbetën pezull në dhomë, të rënda si një derë që përplaset dhe mbyllet me çelës.
Elsa tundi kokën ngadalë. Jo për të. Për veten. Sikur brenda saj diçka, që prej kohësh lëkundej, më në fund të kishte zënë vendin e vet.
— Mirë, — tha ajo shkurt.
Dritani, me sa dukej, e mori këtë si fitore. Madje iu drejtuan pak shpatullat, sikur sapo kishte vendosur rregullin në shtëpi.
— Atëherë shumë mirë. Nesër flasim qetë, pa nerva.
— Jo. Qetë do të flasim tani.
Ajo shkoi te dollapi në korridor, hapi sirtarin e sipërm, nxori një dosje me dokumente dhe e vendosi mbi tavolinë. Pastaj u kthye, mori telefonin, hapi shënimet, shkroi diçka me shpejtësi dhe dërgoi një mesazh.
— Kujt po i shkruan? — Dritani u tendos menjëherë.
— Njeriut që nesër do të vijë të ndërrojë bravat. Dhe avokatit, që të më sqarojë çfarë dokumentesh më duhen, në rast se ti vendos ta zvarritësh procedurën.
— Çfarë procedure tani?
— Atë gjyqësore. Për prishjen e martesës.
Gerda thithi ajrin me zhurmë, sikur dikush t’i kishte derdhur ujë të ftohtë në qafë.
Dritani bëri një hap drejt tavolinës.
— A e dëgjon veten çfarë po thua? Për një mbrëmje të vetme?
Elsa u kthye nga ai pa u nxituar.
— Nuk është për një mbrëmje të vetme. Është sepse brenda kësaj mbrëmjeje ti i përmblodhe të gjitha ato që unë kam refuzuar t’i shoh për shumë kohë. Mospërfilljen. Vendimet e marra pas shpinës sime. Bindjen se mund të më vësh para faktit të kryer. Dhe, mbi të gjitha, sepse tani, duke më parë në sy, ti nuk zgjedh të rregullosh atë që bëre. Ti zgjedh të më shtysh derisa unë të mësohem me të.
— Askush nuk po të shtyn askund!
— Mua më shtytë deri te valixhet në korridor.
Ai shtrëngoi nofullat.
— Po e tepron.
— Jo. Për herë të parë po i vë gjërave emrin që kanë.
Gerda e lëshoi valixhen dhe ngriti duart përpjetë.
— O Zot, çfarë tragjedie për asgjë! Sikur vetëm këtë rast ke pritur.
Elsa u kthye nga ajo aq vrullshëm, sa Gerda e mbylli gojën në mes të fjalisë.
— Jo, Gerda. Rasti nuk po më priste mua sot. Ai më ka pritur prej kohësh. Më trokiste me gjëra të vogla, ndërsa unë bëja sikur nuk e dëgjoja. Tani, për fat të keq për ju, e dëgjoj shumë qartë.
Ajo mori çelësat nga tavolina dhe zgjati dorën drejt Dritanit.
— Çelësat.
— Çfarë?
— Të gjitha kopjet. Tënden dhe atë që, me shumë gjasë, ia ke dhënë motrës sate. Tani.
— Po pse, me ç’të drejtë?
— Me atë të drejtë që ti nuk je më njeriu të cilit unë mund t’i besoj hyrjen në banesën time kur nuk jam në shtëpi.
Ai u zbeh. Për një çast dukej sikur fjalët e saj nuk i hynin në mendje.
— E ke seriozisht?
— Më seriozisht se kurrë.
Gerda tha me zë të ulët, pothuaj me kënaqësi:
— Ja ku doli fytyra e vërtetë.
Elsa as nuk ktheu kokën.
— Jo. Sot nuk ishte fytyra ime ajo që u zbulua.
Heshtja u zgjat rëndë. Pastaj Dritani futi dorën në xhepin e xhaketës, nxori tufën e çelësave dhe e hodhi mbi tavolinë me një tringëllimë të mbytur. Një çelës rrëshqiti anash. Gerda ngurroi disa sekonda, pastaj hapi çantën dhe nxori edhe të vetin.
— U kënaqe tani? — ia hodhi ajo me helm.
— Kjo është vetëm fillimi.
Elsa i mblodhi çelësat dhe i futi në xhep.
— Keni njëzet minuta për të mbledhur gjërat dhe për të dalë. Dhe mos e provoni nëse do ta thërras policinë apo jo. Pas asaj që ndodhi sot, nuk kam ndërmend të testoj durimin tim me askënd.
Dritani tundi kokën ngadalë, me atë pamjen e njeriut që mendon se po sheh para vetes një kapriço kalimtare.
— Do të pendohesh më vonë.
— Unë tashmë jam penduar. Por jo për atë që mendon ti.
Ai nuk tha më asgjë.
Pesëmbëdhjetë minutat që pasuan kaluan në një rrëmujë të rëndë, të mprehtë, të lodhshme për nervat. Gerda i mblidhte rrobat sikur çdo pulovër e palosur të ishte një fyerje me përmasa botërore. Dritani i çonte çantat në korridor me fytyrë të ngrirë, si prej guri. Asnjëri prej tyre nuk e përmendi më fjalën “përkohësisht”. Ajo maskë ra e para. Sepse kur dikush vërtet ka nevojë për një strehë të përkohshme, sillet ndryshe. Të paktën e kupton se ndodhet në shtëpinë e dikujt tjetër. Këtu, që në fillim, kishte pasur një llogari të ftohtë: një pushtim i butë, familjar, i veshur me fjalë të përshtatshme për ata që e kryenin.
Kur më në fund çdo gjë u fut në çanta, Dritani u ndal te dera.
— Unë do të shkoj me Gerdën, — tha ai.
— Sigurisht.
— Dhe sonte nuk kthehem.
Elsa pohoi me kokë.
— Është zgjedhja jote.
— Mund ta kishe bërë ndryshe gjithë këtë.
— Jo, Dritan. Ndryshe e bëre ti.
Gerda tashmë qëndronte pranë ashensorit. Fytyrën e kishte të ngrysur nga inati, por zëri, çuditërisht, iu ul.
— Ti po e heq vetë familjen nga vetja.
Elsa e pa pa asnjë shprehje.
— Jo. Thjesht nuk lejoj që banesa ime të kthehet në hyrje-dalje të lirë nën emrin e farefisnisë.
Dyert e ashensorit u mbyllën.
Elsa hyri përsëri në apartament. E kyçi derën njëherë me bravën e poshtme, pastaj me të sipërmen. Në korridor ende ndihej parfumi i huaj, i përzier me erën e pluhurit të rrugës. Mbi divan kishte mbetur një karficë e Gerdës — e lirë, me një perlë plastike të ngjitur në mes. Elsa e mori me dy gishta dhe e hodhi në kosh.
Pastaj doli në lozhë, vendosi kutitë e veta aty ku kishin qenë, futi brenda batanijet, ndërroi mbulesën e divanit dhe hapi dritaren që dhoma të ajrosej. Lëvizte shpejt, por pa panik. Jo sepse kishte frikë. Sepse donte të fshinte vetë gjurmën fizike të hyrjes së tyre. Jo kujtimin — ai nuk fshihej aq lehtë — por shenjat konkrete të pushtimit.
Kur apartamenti nisi t’i ngjante sërish vetes, Elsa u ul në kuzhinë dhe për një kohë të gjatë pa xhamin e errët të dritares. Poshtë, në oborr, dikush po përpiqej të ndizte makinën; motori u kollit, u fik, pastaj mori prapë. Qeni i fqinjit lehu një herë dhe pushoi. Një mbrëmje krejt e zakonshme. Vetëm se brenda saj nuk ekzistonte më ajo jeta e mëparshme, ajo ku mund të ktheheshe nga puna, të hyje në dhomën tënde dhe të mos prisje të gjeje valixhe të huaja në korridor.
Telefoni qëndronte përmbys mbi tavolinë. U drodh vetëm pas dyzet minutash.
Dritani.
Elsa e pa emrin në ekran dhe nuk e hapi thirrjen. Ai telefonoi edhe një herë. Pastaj erdhi një mesazh: “E kalove cakun. Nesër vij të flasim.”
Ajo e lexoi dhe i hoqi zërin telefonit.
Në mëngjes, bravat u ndërruan vërtet. Elsa e priti bravandreqësin në tetë, i tregoi dokumentet e apartamentit dhe qëndroi pranë derës derisa ai punonte. Zhurma e kaçavidës elektrike i jehonte në kraharor me një lloj qetësie të çuditshme. Sikur çdo pjesë e re që futej në metal nuk fiksohej vetëm te dera, por edhe te ajo vijë që duhej të ishte vendosur prej kohësh.
Pas mjeshtrit, erdhi shoqja e saj, Tringa — i vetmi njeri të cilit Elsa i kishte shkruar natën.
Tringa hyri brenda, vendosi mbi tavolinën e kuzhinës një qese me gjizë, mollë dhe ujë, hodhi sytë rreth e rrotull dhe pyeti menjëherë:
— A e kuptoi të paktën çfarë bëri?
Elsa qeshi shkurt, pa asnjë gëzim.
— Deri tani ka kuptuar vetëm që unë nuk po bëj shaka.
— Edhe kaq nuk është pak.
Qëndruan disa minuta në heshtje. Pastaj Tringa tha:
— E di çfarë është më e rëndë? Jo fakti që ai solli motrën këtu. Më e rëndë është se ishte i bindur që ti do ta gëlltisje.
Elsa ngriti sytë drejt saj.
— Po. Pikërisht ajo më theu.
— Do të kërkosh divorcin?
Elsa nuk u përgjigj menjëherë. Në kuzhinë dëgjohej tik-taku i orës, dhe për ndonjë arsye ai tingull e bënte edhe më të qartë se koha nuk kthehej mbrapsht, sado ta dëshiroje.
— Po, — tha ajo më në fund. — Pas asaj që ndodhi dje, nuk mund të jetoj më me një njeri që fillimisht disponon shtëpinë time si të jetë e tij, pastaj habitet pse unë reagoj.
Tringa pohoi ngadalë.
— Më e rëndësishmja është të mos lejosh të të mbysin me fjalë. Tani do të fillojnë: familja, gjaku, nervat, motra në hall. Por puna nuk është te motra. Puna është te kufijtë.
— E kuptova shumë vonë.
— Jo. Vonë do të ishte po të mbeteshin valixhet këtu.
Elsa e pa shoqen dhe për herë të parë, që nga mbrëmja e kaluar dhe ai mëngjes, nuk ndjeu rëndesë. Ndjeu një mirënjohje të shkurtër, pothuaj therëse. Për një fjali të thjeshtë që u vendos pikërisht aty ku duhej.
Gjatë ditës erdhi Dritani. Jo vetëm. Kishte marrë edhe nënën me vete. Kjo ishte e parashikueshme. Kur nuk ia del ta shtypësh njeriun drejtpërdrejt, nxjerr në skenë artilerinë e rëndë.
Elsa nuk e hapi menjëherë derën. Në fillim pa nga syri magjik. Vjehrra qëndronte pak mënjanë, me një pallto me jakë gëzofi dhe me çantën të shtrënguar te bërryli. Dritani dukej i lodhur, por tashmë i mbledhur — pra kishte fjetur dhe e kishte përgatitur fjalimin.
Elsa e hapi derën vetëm sa e lejonte zinxhiri.
— Çfarë doni?
— Të flasim, — tha Dritani.
— Fol.
— Këtu, në shkallë?
— Pikërisht aty ku përfunduat dje, pas vendimeve që morët pa më pyetur.
Vjehrra ngriti mjekrën e fyer.
— Elsa, mos e tepro. Unë erdha si më e madhja e familjes, që ta rregulloj këtë tmerr.
— Atëherë filloni nga pyetja kryesore: kush ia dha Dritanit të drejtën të sillte Gerdën në banesën time pa pëlqimin tim?
Vjehrra e shtrëngoi dorën pas çantës, sikur po kërkonte të mbante ekuilibrin.
— Gerda u gjend në një situatë të vështirë. Njeriu duhet të ketë mëshirë.
— Mëshira nuk është njësoj me hyrjen e lirë në apartamentin e dikujt tjetër.
Dritani nxori frymën me padurim.
— Prapë e njëjta gjë.
— Sepse ti ende nuk i je përgjigjur asaj që ka më shumë rëndësi.