— Arben, të kam thënë të mos e shqetësosh Fjollën. Ajo gjithmonë e ka fytyrën sikur ka ardhur të mbyllë dyqanin për dezinfektim.
Fjolla Frashëri hoqi çizmet ngadalë, pa iu përgjigjur menjëherë.
— Hyrie Kryeziu, na tregoni recetat dhe udhëzimet e mjekut.
— Çfarë udhëzimesh? Kam tension. Jam keq. Natën nuk vë gjumë në sy.
— Dokumentet nga doktori, pra.
— Po pse flet si hetuese? Kam djalin tim, ai më beson.
— Keni edhe nipin. Ai ju kaloi 2,000 Lekë. Edhe ato janë për kurim, apo është hapur fondacioni “Ankthi i gjyshes”?
Hyrieja u skuq menjëherë.
— Ledioni vetë deshi ta ndihmonte gjyshen!
Nga pas shpatullës së Fjollës, Ledion Kastrati nxori zërin:
— Gjyshe, ti më the se mund të vdisje para mëngjesit.
— E thashë në mënyrë figurative!
— Unë në mesnatë nuk i kuptoj mirë figurat letrare.
Arben Pano rrinte në mes të korridorit si njeri që ka hyrë për të shpëtuar dikë që po mbytet, por befas e gjen të ulur në breg duke shitur bileta për operacionin e shpëtimit.
— Mam, — tha ai me një zë të rëndë. — Ku janë faturat? Ku është mjeku?
— Arben, ti nuk më beson më?
— Të besoj. Prandaj po të pyes.
— Ja ku të çon gruaja. Djali yt i gjakut të kërkon llogari.
— Nuk më çoi gruaja, — ia ktheu ai. — Më çoi lombardi. Kam lënë peng unazën e babait.
Hyrie Kryeziu heshti. Për një sekondë, në fytyrën e saj kaloi diçka e vërtetë: jo sëmundje, jo shfaqje, por frikë.
— Pse? — pyeti pothuaj me pëshpërimë.
— Që të të jepja para ty.
— Budalla je, Arben.
Fjolla tha thatë:
— Sa bukur kur familja bie dakord për diçka.
Hyrieja u ul mbi një stol të vogël pranë murit.
— Unë nuk i çova paratë në klinikë.
— Ku i çove? — pyeti Arbeni.
Ajo nuk foli. Vetëm zhubraviti cepin e robdishanit me gishtat që i dridheshin.
— Mam.
— Ia dhashë Besnikut.
— Cilit Besnik?
— Besnik Osmanit. Komshiut. Atij të katit të tretë. Djalit i kishte ndodhur një hall. Kishte bërë copë makinën. I duheshin para urgjent. Më tha se do t’i kthente.
Fjolla u kthye shumë ngadalë nga Arbeni.
— Ja pra. Kardiocentra jonë private “Besnik Osmani”.
— Mam, e ke seriozisht? — Arbeni fliste aq ulët, sa kjo e bënte më të frikshme. — Ti më kërkoje mua para për ilaçe dhe ia jepje komshiut?
— Ai është njeri i mirë.
— Njeri i mirë është ai që merr para nga një pensioniste, e cila vetë ia kërkon djalit?
— Ai qante.
— Në këtë vend, gjysma e burrave qajnë sapo u duhen paratë e të tjerëve.
— Do t’i kthejë.
— Kur?
— Sapo të shesë garazhin.
Fjolla ngushtoi sytë.
— Garazhi i Besnikut ndodhet diku aty ku ndodhet edhe ekzaminimi juaj mjekësor?
Hyrieja ngriti kokën.
— Mos guxo të më flasësh kështu.
— Dhe ju mos guxoni të gënjeni burrin tim dhe djalin tim. Ne nuk jemi të pasur. Nuk jemi pus nafte me pantofla. Çdo muaj e kemi si lojë mbijetese: paguaj kredinë e shtëpisë, ushqe njerëzit, mos u çmend, bleji fëmijës atlete dhe bëj sikur jeta është normale. Kurse ju keni hapur teatër, sepse Besniku qante bukur.
Arbeni shkoi drejt dritares dhe u ndal aty.
— Do të ngjitem te ai.
— Jo, — tha Hyrieja menjëherë. — Është në punë.
— Në fundjavë?
— Punon me turne.
Fjolla nxori telefonin.
— Ledion, shko pyet komshinjtë ku është Besniku i katit të tretë.
— Fjollë, mos e përziej djalin, — tha Arbeni.
— Duhet. Djali tashmë është futur në piramidë financiare. Të paktën le ta shohë si duket pa prezantim me projektor.
Ledioni u kthye pas pesë minutash. Fytyrën e kishte më serioze se më parë.
— Besniku ka ikur. Komshija tha se dje disa transportues i nxorën divanin, kurse sot në mëngjes ai hipi në taksi me një grua. Edhe tha: “Thuajini Hyries se ai u ka borxh të gjithëve”.
Hyrie Kryeziu mbuloi fytyrën me duar.
Arbeni u ul në karrige. Për një kohë të gjatë nuk tha asgjë. Pastaj pyeti:
— Sa i dhe?
— Nuk i kam numëruar.
— Sa, mam?
— Tridhjetë e shtatë.
— Unë të dhashë 25,000 Lekë. Ledioni 2,000. Pjesën tjetër ku e gjete?
— Nga pensioni im. Dhe shita vathët.
— Të babait?
— Të mitë ishin!
— Babai t’i kishte dhuruar kur mbushe dyzet vjeç.
Ajo filloi të qante. Por tani lotët nuk kishin më atë formën e saj të zakonshme teatrale. Ishte një qarje e shëmtuar, e plakur, e turpshme, pa rrumbullakësinë e aktorëve të mësuar me skenë. Fjolla e shikonte dhe nuk ndiente asnjë fitore. Fitore është kur provon se kishe të drejtë. Këtu e drejta rrinte në mes të dhomës si kavanoz reçeli i thyer: ngjitëse, e pisët dhe pa asnjë ëmbëlsi për askënd.
— Hyrie Kryeziu, — tha Fjolla më qetë. — Pse nuk na e thatë që në fillim?
— Sepse do të më thoshit se jam plakë budallaqe.
— Edhe tani këtë mendoj. Por po ta kishit thënë në fillim, do të kishim polici, kallëzim, dëshmitarë. Jo lombard dhe para fëmije.
Hyrieja ngriti sytë.
— Polici? Po ai premtoi…
— Ai u shpërngul, — tha Arbeni. — Premtimet ikën bashkë me të në taksi.
Në komisariat qëndruan tre orë. Punonjësi i turnit i dëgjoi me lodhje, psherëtiu disa herë, shkroi me një gisht në tastierë dhe tha:
— Besnikë të tillë na i pjell çdo pallat. Kallëzimin do ta marrim, po ju vetë e kuptoni si shkojnë këto punë.
Fjolla iu përgjigj:
— Ne kuptojmë që, nëse nuk bëjmë asgjë, ai do t’i zhvasë edhe tri pensioniste të tjera.
Arbeni nuk foli. Ledioni rrinte ulur pranë gjyshes dhe i zgjati një shishe ujë.
— Gjyshe, pi pak.
Ajo e mori shishen me duar të dobëta.
— Je i zemëruar me mua?
— Jam. Por prapë je gjyshja ime. Vetëm se tani nuk të kaloj më para pa e kontrolluar mami. Asgjë personale, siguri financiare.
Hyrieja përloti sërish.
— Qenke bërë krejt si Fjolla.
— Të paktën dikush në këtë familje po evoluon, — tha Fjolla.
Në mbrëmje, kur u kthyen në shtëpi, apartamenti i priti me erën e ushqimit të maces dhe të një tigani të palarë. Nora Kalemi doli nga dhoma, i vështroi të gjithë me radhë dhe mjaulliu fort, si kryetare komisioni që hap mbledhjen.
Arbeni hoqi xhupin.
— Nesër do ta nxjerr unazën nga lombardi.
— Me çfarë? — pyeti Fjolla.
— Do shes motorin e varkës.
— Atë që ke tre vjet që thua se do ta rregullosh?
— Po.
— Ti e bleve të prishur.
— Prandaj do ta shes lirë. Por do ta shes.
— Arben.
— Çfarë?
— Mos bëj heroizma me hekurishte. Në fillim bëjmë listën e borxheve. Kartë krediti, lombard, laptopi i Era Mullisit, atletet e Ledionit. Pastaj vendosim.
Ai e pa pothuaj i turpëruar.
— Prapë ti do t’i zgjidhësh të gjitha?
— Jo. Do t’i zgjidhim ne. Është ndryshim shumë i madh, edhe pse ty më parë të dukej hollësi kozmetike.
— Unë vërtet mendoja se ti më kontrolloje.
— Të kontrolloja, po. Sepse sillesh si njeri që është në gjendje t’i blejë maces ushqim premium pa pyetur as macen.
— E drejtë.
— Por unë nuk dua të jem nëna jote, Arben. Një nënë e ke tashmë dhe, besomë, na ka mjaftuar të gjithëve.
Ai u ul në tryezë.
— Kisha frikë se do të më thoshe: “Fajin e ke vetë”.
— Po ta them: fajin e ke vetë. Por kjo nuk do të thotë që unë do të ulem të pi çaj e të të shoh si mbytesh. Vetëm se tani do të vozisësh bashkë me mua, jo të rrish në fund të varkës duke mbajtur fjalim për lirinë.
Ledioni vendosi mbi tavolinë atletet e vjetra.
— Meqë qenka mbrëmja e rrëfimeve, ja edhe këto. Taka po shkëputet. E ngjita me superngjitës, pastaj shkela mbi një qese dhe tani atleti i djathtë shushurin në kthesa.
Arbeni mori atletin në dorë dhe e pa nga afër.
— Nesër do t’i blejmë.
— Me para të përbashkëta?
Fjolla tha:
— Me para prindërore. Është një valutë e lashtë që nuk ndahet përgjysmë; thjesht është detyrim.
Arbeni pohoi me kokë.
— Do t’i blejmë. Edhe Erës do t’i japim pjesën që ka mbetur për riparimin. Edhe mamit… mamit do t’i vendosim kufi.
— Çfarë kufiri? — u ngrit në alarm Fjolla.
— Jo kufi parash. Kufi njerëzor. Ajo telefonon, ne e shqyrtojmë bashkë. Çdo lek vetëm pas dokumenteve. Dhe asnjë “mos i thuaj Fjollës”.
— Kjo duhej thënë para dhjetë vjetësh.
— Më mirë vonë sesa pas Besnikut të dytë.
Telefoni i Arbenit ra përsëri. Në ekran shkruhej: “Mami”.
Ai pa Fjollën.
— Vëre në altoparlant, — tha ajo.
Arbeni shtypi butonin.
— Arben, — u dëgjua zëri i Hyrie Kryeziut. — Mendova pak. Kam një librezë kursimi. Jo shumë. E kisha lënë për varrim.
— Mam…
— Mos më ndërprit. Për varrim do të mbledh prapë, nuk po nxitoj. Nesër do t’i tërheq dhe do t’jua kthej 2,000 Lekët e Ledionit. Edhe ty një pjesë. Edhe Fjollës… thuaji…
Fjolla u përkul nga telefoni.
— Po dëgjoj.
Vjehrra heshti një çast.
— Faleminderit që nuk më shkele fare.
— Nuk është se jam humane. Thjesht nuk më kanë mbetur forca për të shkelur njeri.
— Dhe faleminderit për kallëzimin. Vetë nuk do të kisha shkuar. Më vinte turp.
— Turp është kur nuk bën asgjë dhe vazhdon gënjeshtrën.
— E kuptova.
Arbeni shikonte telefonin sikur për herë të parë po e dëgjonte nënën e vet pa zërin e saj urdhërues.
— Mam, nesër vij unë. Vetëm pa shfaqje, dakord?
— Do përpiqem.
— Dhe mat tensionin.
— E mata. Është normal.
Fjolla nuk e përmbajti dot veten:
— E shihni sa mirë i bën enëve të gjakut një kallëzim në polici?
Hyrieja papritur nxori një të qeshur të shkurtër.
— Gjuhën e ke si rende, Fjolla.
— Po të paktën karotat për supë i bën shpejt.
Pas telefonatës ra qetësi. Jo paqe, jo. Paqja ishte ende larg. Por të paktën ishte qetësi e ndershme. Fjolla mori bllokun ku zakonisht shkruante “qumësht, vezë, hikërror, llamba” dhe në krye të faqes shkroi: “Plani për shpëtimin e të mbyturve”.
Arbeni u ul pranë saj.
— Shkruaj: karta e kreditit — 42,000 Lekë.
Fjolla ngriti kokën.
— Ti the “pak”.
— Gënjeva.
— Shoh përparim. Vazhdo.
— Lombardi — 18,000 Lekë me interesa. Era — i kemi edhe 5,000 Lekë borxh. Ledioni — atlete. Mami… ende nuk dihet.
— Totali?
— Shumë.
— “Shumë” nuk është numër. Numrat janë më të frikshëm, por të paktën nuk të mashtrojnë.
Llogaritën pothuaj deri në mesnatë. Për herë të parë, Arbeni e pa buxhetin e familjes jo si një gropë misterioze ku gruaja i hidhte rrogën, por si një varkë të vjetër me bojë të rënë, ku çdo muaj duhej të zije me gisht një vrimë të re. Këtu kursi i fëmijës. Atje ilaçet. Këtu është rritur bileta. Atje shkolla kërkon para për roje. Këtu macja ka vaksinën. Atje vajza shkruan: “Mam, do të duroj edhe pak”, dhe nga kjo nuk të vjen të krenohesh me fëmijën, por të shkosh të përplasësh kokën pas murit, sepse fëmijët nuk duhet të “durojnë” marrëzitë e të rriturve.
— Fjollë, — tha ai më në fund. — Nuk e dija.
— E dije. Vetëm nuk shikoje.
— Është më keq kështu?
— Është më e ndershme kështu.
Ai heshti gjatë. Pastaj nxori nga xhepi kartën dhe e vendosi para saj mbi tavolinë.
— E përbashkët?
— Jo, — tha Fjolla.
Ai u habit.
— Pse?
— Sepse edhe skema e vjetër ishte gabim. Ti jepje para dhe hiqje përgjegjësinë nga vetja. Unë i merrja dhe shndërrohesha në dispeçeri të inatosur. Kjo nuk do të vazhdojë më.
— Atëherë si?
— Do të hapim një llogari të përbashkët për shpenzimet e përbashkëta. Të dy shohim, të dy paguajmë, të dy planifikojmë. Do të ketë edhe para personale. Pa poshtërim, pa kontrolle të vogla. Por borxhet, ndihma për prindërit, blerjet e mëdha — diskutohen. Nuk kërkohet leje. Diskutohet. E kap ndryshimin?
— Po përpiqem.
— Përpiqu më shpejt. Kredia e shtëpisë nuk pret rritjen tënde personale.
Ai buzëqeshi i lodhur.
— Je e ashpër.
— Jam e rraskapitur. Shpesh ngatërrohen këto të dyja.
Të nesërmen Arbeni e shiti motorin. Për një shumë qesharake, por e shiti. Pastaj ai dhe Fjolla shkuan bashkë në lombard. Plotësuan letrat, numëruan paratë, dëgjuan zhurmën e thatë të vulës mbi faturë dhe, më në fund, punonjësi nxori nga sirtari unazën e babait.