— Të shkojmë te mamaja ime, — tha ai. — Të flasim si njerëz. Edhe ajo është e shqetësuar.
Eriola Rexha ngriti sytë nga laptopi.
— Për çfarë të flasim?
— Epo… që të mos mbetet kjo armiqësi mes nesh.
— Armiqësia do të vazhdojë për aq kohë sa nëna jote mendon se ka të drejtë të fusë hundët në shtëpinë tonë.
— Ajo është grua në moshë, e ka natyrën të vështirë.
— Edhe unë kam natyrën time, Krenar. Vetëm se juve iu desh shumë kohë për ta vënë re.
Ai u ul pranë saj.
— Eriolë, e kuptoj që mamaja gaboi. Por edhe ti i ndryshove gjërat shumë prerë.
— E si duhej të veproja? Të vazhdoja të paguaja gjithçka, të heshtja e të buzëqeshja, ndërkohë që ajo shënonte “vogëlsirat” e mia në bllok?
— Nuk e dija që të lëndonte kaq shumë.
Eriola e mbylli laptopin me qetësi.
— E dije. Thjesht të leverdiste të besoje se nuk më lëndonte aq sa duhej.
Kjo fjali e ndali sërish. Krenari kaloi gishtin përgjatë cepit të tavolinës, sikur po fshinte një pluhur që nuk dukej.
— Do të flas unë me të, — tha pas pak. — Vetë.
— Fol.
Biseda ndodhi të dielën. Krenar Elezi shkoi vetëm te e ëma. Eriola mbeti në shtëpi. Ajo nuk ushqente iluzione. Vjollca Ismaili nuk ishte nga ata njerëz që e pranonin lehtë gabimin. Por këtë herë rëndësi kishte diçka tjetër: për herë të parë, Krenari nuk po shkonte t’i sillte gruas ankesat e së ëmës, por të përballej me to aty ku kishin lindur.
U kthye vonë. I lodhur, me fytyrë të zbehur. E hoqi xhaketën ngadalë, i vendosi këpucët mbi tapet dhe hyri në kuzhinë.
— Folët? — pyeti Eriola.
— Po.
— Dhe?
Ai u ul.
— Ajo mendon se ti po më largon prej saj.
— Sa e përshtatshme.
— I thashë që nuk është e vërtetë. I thashë edhe se nuk ka të drejtë të vijë pa pyetur dhe të flasë për ty si t’i dojë qejfi. U ofendua.
Eriola tundi kokën lehtë.
— Po ti?
— Unë… për herë të parë kuptova se gjithë jetën kam zbutur çdo gjë. Ajo flet, unë pohoj. Ajo mërzitet, unë vrapoj ta rregulloj. Ajo e tepron, unë u shpjegoj të tjerëve se nuk e ka me të keq.
Ai ngriti sytë drejt së shoqes.
— Mbase kështu kam bërë edhe me ty.
Eriola nuk foli. Jo sepse nuk kishte ç’të thoshte, por sepse nuk donte ta ndërpriste. Duhej të arrinte vetë deri në fund.
— Unë nuk të kam menduar kurrë si barrë, — vazhdoi ai. — Por e lejova mamanë të besonte se unë isha viktima kryesore. Më pëlqente që ajo më mëshironte. Është e pakëndshme ta pranoj, por kështu është.
Eriola nxori frymën ngadalë.
— Kjo, të paktën, është e ndershme.
— Nuk e di si mund të rregullohet gjithçka.
— Mund të fillosh me diçka të thjeshtë. Mos më bëj mua fajtore për fjalët e dikujt tjetër.
Ai pohoi me kokë.
— Do të përpiqem.
— Jo “do të përpiqem”. Ose e bën, ose nuk e bën. Mes nuk ka.
Krenari e pa me vëmendje. Dikur ajo do ta kishte thënë më butë. Tani jo më.
Muajt që pasuan treguan se sa peshë kishin fjalët e tij.
Ai nisi vërtet të merrte pjesë në shpenzime. Jo në mënyrë të përsosur. Herë harronte, herë dukej i pakënaqur, ndonjëherë psherëtinte rëndë, por gjithsesi merrte pjesë. Blinte vetë ushqime, paguante vetë makinën e tij, i përgjigjej vetë së ëmës kur ajo niste të ankohej për Eriolën. Disa herë humbte durimin dhe thoshte:
— Jam lodhur nga këto lista.
Eriola i përgjigjej qetë:
— Atëherë propozo një sistem më të mirë.
Ai nuk propozonte. Sepse problemi nuk ishin listat. Problemi ishte se tashmë nuk mund të fshihej më pas fjalës “më vonë”.
Vjollca Ismaili erdhi edhe dy herë të tjera. Herën e parë bashkë me Krenarin, me marrëveshje paraprake. U ul e tendosur, hodhi sytë nëpër kuzhinë, por nuk tha gjë. Eriola përgatiti darkë pa ndonjë solemnitet të veçantë. Vendosi në tavolinë pjatat, lugët, pirunët dhe pecetat. Gjithçka ishte e qetë, por ajo hapësira e dikurshme, ajo ngrohtësi pa kushte, nuk ekzistonte më.
Vjehrra u përpoq dy-tri herë ta thumbonte.
— Tani, me sa duket, çdo gjë e keni me firmë e me dëshmi?
Eriola ngriti shikimin drejt saj.
— Jo. Me respekt. Firmat duhen aty ku respekti mungon.
Pas kësaj, Vjollca Ismaili nuk e zgjati më atë temë.
Herën e dytë erdhi për ditëlindjen e Krenarit. Këtë radhë pa çelës, pasi kishte telefonuar më parë. Ishte një fitore e vogël, ndonëse Eriola nuk e quante fitore. Më shumë i dukej si kthim i rregullit normal në vendin e vet.
Megjithatë, prova e vërtetë erdhi më vonë.
Një mbrëmje, Krenari u kthye në shtëpi me fytyrën e njeriut që ka bërë faj. Eriola e kuptoi menjëherë: kishte ndodhur diçka. Ai e zgjati heqjen e xhaketës, u mor gjatë me larjen e duarve dhe, më në fund, u ul përballë saj.
— Mamaja do të rrijë te ne nja dy javë, — tha.
Eriola as nuk u çudit.
— Pse?
— Ka riparime në banjë. Thotë se ka zhurmë, është e parehatshme, hyjnë e dalin mjeshtrat.
— Ajo ka një motër në lagjen tjetër.
— Janë zënë.
— Ka edhe hotel.
— Eriolë…
Ajo e uli telefonin mbi tavolinë.
— Jo.
Krenari shtrëngoi nofullën.
— Nuk e mendove fare.
— E mendova. Përgjigjja është jo.
— Është nëna ime.
— Është banesa ime. Dhe qetësia ime. Pas gjithë asaj që ka ndodhur, nuk jam gati të jetoj nën një çati me një njeri që më sheh si të tepërt.
— Ajo nuk mendon më ashtu.
— Ta ka thënë vetë?
Ai heshti.
— Ja pra.
Krenari u ngrit, shkoi deri te dera dhe u kthye sërish.
— Por ajo vërtet është në siklet.
— Sikleti i saj nuk është arsye për të shkelur kufijtë e mi. Mund ta ndihmosh të marrë një banesë me qira për këto ditë, mund të shkosh vetë tek ajo, mund të flasësh me motrën e saj. Por ta sjellësh këtu, nuk ta lejoj.
Ai u kthye menjëherë nga ajo.
— Nuk ma lejon?
Edhe Eriola u ngrit.
— Po. Kur bëhet fjalë për të jetuar në banesën time, po.
Krenari e vështroi gjatë. Në sytë e tij nuk kishte më zemërim, por një qartësi të dhimbshme. Sikur në atë çast po kuptonte përfundimisht se ekuilibri i vjetër nuk do të kthehej kurrë.
— Po sikur ta sjell gjithsesi? — pyeti me zë të ulët.
Eriola nuk ia shmangu shikimin.
— Atëherë do të ikësh bashkë me të. Çelësat do t’i lësh këtu.
Ajri mes tyre u rëndua. Krenari trokiti disa herë me gishta mbi kurrizin e karriges, pastaj e tërhoqi dorën.
— Do ta bëje vërtet?
— Po.
Ai e dinte se ajo nuk po e frikësonte. Pikërisht kjo ishte Eriola e re. Nuk ngrinte zërin, nuk përpiqej të bindte me lot, nuk lutej për mirëkuptim. Vendoste kushtin dhe ishte gati ta zbatonte.
Krenari hyri në dhomë. Pas gjysmë ore, Eriola e dëgjoi duke folur në telefon:
— Mam, nuk do të bëhet… Jo, jo sepse ajo… Sepse unë nuk e kam diskutuar siç duhet. Po, e kuptoj. Por te ne nuk do të rrish.
Biseda zgjati shumë. Nga pauzat kuptohej se Vjollca Ismaili fliste pa pushim. Krenari disa herë nisi të justifikohej, pastaj ndalej dhe përsëriste:
— Jo, mam. Thashë jo.
Kur u kthye, Eriola, për herë të parë pas shumë kohësh, ndjeu ndaj tij jo mëshirë, jo acarim, por një respekt të kujdesshëm. I vogël, ende i brishtë, por i vërtetë.
— U ofendua? — pyeti ajo.
— Shumë.
— Do ta përballosh?
Krenari buzëqeshi lehtë, vetëm me njërin cep të buzëve.
— Po mësoj.
Atë mbrëmje folën gjatë. Jo për dashurinë, jo për një të ardhme të bukur, as për mënyrën si të harronin gjithçka. Folën për gjëra të zakonshme: kush mban përgjegjësi për çfarë, si do të prisnin miq në shtëpi, si do të komunikonin me të afërmit, ku nis dhe ku mbaron ndihma. Eriola nuk e fali menjëherë gjithçka. Fundja, falja nuk ishte buton që shtypej. Por pa diçka që nuk e kishte parë më parë: Krenari më në fund po pushonte së fshehuri pas shpinës së nënës së tij.
Kaluan disa muaj.
Martesa e tyre nuk u kthye në përrallë. Ata debatonin ende. Ndonjëherë Krenari përpiqej sërish ta shkurtonte një bisedë të pakëndshme. Ndonjëherë Eriola e sillte të kaluarën në mendje më shpejt seç duhej. Por mes tyre kishte hyrë një ndershmëri që më parë mungonte. Nuk ishte e butë, as gjithmonë e këndshme, por ishte e fortë.
Edhe Vjollca Ismaili nuk ndryshoi menjëherë. Ajo vazhdoi të prekej, mund të kalonte javë pa i telefonuar Eriolës dhe i çonte të birit komente therëse. Por çelësa nuk kishte më. Pa njoftuar nuk vinte. Nuk diskutonte më blerjet e të tjerëve. Dhe një ditë, kur Eriola pagoi para saj porosinë e ushqimeve, vjehrra hapi gojën për të thënë diçka, por Krenari foli i qetë:
— Mam, kjo nuk është puna jote.
Vjollca Ismaili e pa sikur përballë saj nuk ishte më djali i vet, por një njeri krejt tjetër. Pastaj mori në heshtje pecetën dhe nuk tha më asnjë fjalë.
Eriola nuk komentoi. Vetëm e ktheu telefonin me ekran poshtë dhe vazhdoi të hante darkë. Por brenda saj u dëgjua sikur u hap një bravë e vogël. Jo ajo që mbron derën, por ajo që për shumë kohë e mban njeriun të lidhur me fajin e huaj.
Ajo nuk ishte më barra e përshtatshme e bisedave të të tjerëve.
Ishte zonja e shtëpisë së vet, e parave të veta dhe e vendimeve të veta.
Krenari e kuptoi vonë, por më në fund e kuptoi. Edhe Vjollca Ismaili, sado të kundërshtonte, mësoi gjënë kryesore: rregullat ndryshojnë pikërisht atëherë kur dikush më në fund guxon t’i thotë me zë të lartë.