Duke i vështruar ato kuti, Era Beqiri, pa dashur, nisi të përfytyronte si do të dukej ajo shtëpi në duart e Sarës Rrota: peshqirët e saj të varur në banjë, çantat e huaja të përplasura në korridor, fëmijët e ngritur mbi stol që të shihnin nga dritarja. Dhe pastaj, një ditë, ajo grua do të thoshte me qetësinë e njeriut që e quan veten zot shtëpie: “Po ne tashmë jemi mësuar këtu.”
Ky mendim e zgjoi më fort se çdo kafe. Era mori telefonin dhe i ra mjeshtrit nga qendra e zonës, atij që vjeshtën e kaluar i kishte vendosur shulin e ri te porta.
— A mund të vini nesër? — e pyeti. — Duhet ndërruar brava e derës së hyrjes. Edhe ajo e kasolles.
— Pas drekës mundem, — iu përgjigj ai.
— Do t’ju pres.
Të nesërmen, mjeshtrin e takoi që te porta. I tregoi saktësisht çfarë duhej hequr e çfarë duhej vendosur, dhe nuk u largua derisa pa me sytë e saj që cilindrat e vjetër të bravave ai i futi në çantën e vet dhe i mori me vete. Më pas shkoi te fqinja, Lindita Sinani, e cila jetonte gjatë gjithë vitit dy shtëpi më poshtë.
— Lindita, po pe ndonjë njeri te oborri im me çanta a valixhe, më merr menjëherë në telefon. Sidomos nëse të thonë se kanë leje.
Fqinja ngriti duart nga habia.
— Po unë pikërisht këtë desha të të tregoja! Vjehrra jote ka qenë këtu që të shtunën e kaluar. Nuk ishte vetëm; kishte me vete një grua dhe një djalë. Rrinin te gardhi, shikonin nga brenda, flisnin ku ishte kopshti, ku ishte banja, ku mund të vendoseshin gjërat. Mendova se ti e dije.
Era mbeti disa çaste pa fjalë, duke e parë drejt në sy. Tani tabloja u plotësua krejt. Nuk kishte qenë një bisedë e rastit. Nuk kishte qenë një ide e hedhur pa menduar, as një fjalë e thënë në nerva e sipër. Ata tashmë e kishin treguar shtëpinë. Kishin sjellë dikë deri te gardhi. Kishin diskutuar se sa rehat do të ishte aty.
— Faleminderit që ma the, — u përgjigj ajo me zë të ulët.
Në qytet u kthye vonë atë mbrëmje. Apartamenti ishte i saji, i blerë para martesës, me dy dhoma. Pas dasmës, Gëzim Kola ishte zhvendosur tek ajo. Dikur kjo i dukej gjëja më e natyrshme në botë; tani, papritur, gjithçka mori një ngjyrim tjetër. Kohët e fundit, Gëzimi sillej gjithnjë e më shpesh sikur çdo gjë që nuk ishte e tij t’i takonte vetvetiu: jo vetëm shtëpia në fshat, por edhe koha e saj, forcat e saj, qetësia e saj.
Ai e priti në korridor.
— Pse nuk e hape telefonin?
— Isha e zënë.
— Mamaja është fyer, sa ta dish.
Era hoqi xhupin, e vari në grep dhe vetëm pastaj u kthye nga i shoqi.
— Bravat i ndërrova.
Ai puliti sytë.
— Çfarë bravash?
— Të shtëpisë. Edhe të kasolles. Atje nuk ka më çelësa askush tjetër.
— A je në vete ti? — Gëzimi ngriti zërin. — Për çfarë e gjithë kjo shfaqje?
— Për faktin që nëna jote po çon njerëz atje dhe po u tregon pronën time. Ma tha fqinja.
Ai u step për një sekondë. Dhe ajo sekondë mjaftoi që Era të kuptonte gjithçka.
— Pra ti e dije, — tha ajo.
— Jo tamam… domethënë… mamaja më kërkoi të shkonim, të hidhnim një sy. Nuk mendova se do të tërboheshe kaq.
— Nuk jam tërbuar. Thjesht nuk do t’ju lejoj të më merrni për budallaqe.
Gëzimi hyri në kuzhinë, nxori një shishe ujë nga frigoriferi, piu disa gllënjka dhe pastaj foli me një acarim që nuk e fshehu më.
— Era, ti gjithmonë i çon gjërat në ekstrem. Mund të ndihmoje si njeri. Ti nuk jeton aty gjithë kohën. Ç’të kushton? Apo të dhemb kaq shumë?
Era u mbështet me sup te korniza e derës. Fytyra nuk i lëvizi, por gishtat iu shtrënguan fort.
— Më dhemb? Jo. Më neverit fakti që ju paskeni vendosur pas shpinës sime se ajo që është imja qenka e përbashkët, dhe e përbashkëta qenka e mamit tënd. Kjo më neverit.
— Ja, prapë fillove.
— Jo, Gëzim. Ti fillove. Atë çast kur e çove nënën tënde të shihte një shtëpi të huaj sikur të ishte banesë bosh për t’u zënë.
Ai e përplasi shishen mbi tavolinë aq fort, sa uji doli nga gryka.
— E huaj, e huaj… Po unë çfarë jam për ty atëherë? Njeri i rrugës?
— Je burri im. Ai që duhej të mbronte kufijtë e mi, jo të sillej si ndërmjetës në një zaptim.
— Sa fjalë të mëdha përdor…
— Fjalë të sakta.
Era shkoi në dhomë, hapi dollapin dhe nxori një çantë udhëtimi.
— Çfarë po bën? — pyeti ai prerë.
— Po të mbledh rrobat. Sonte do të flesh te nëna jote.
— Ti qenke çmendur.
— Jo. Vetëm sa pushova së bëri sikur nuk ka ndodhur asgjë serioze.
Ai bëri një hap drejt saj.
— Nuk ke të drejtë të më nxjerrësh jashtë.
Era u kthye aq befas, sa ai vetë u ndal.
— Ky apartament është imi. Është blerë para martesës. Dhe tani do të dalësh prej këtu vetë, pa teatër. Përndryshe thërras policinë dhe shpjegoj se një person po refuzon të largohet nga banesa e pronares pas një konflikti.
Gëzimi e nguli shikimin tek ajo sikur po e shihte për herë të parë. Ndoshta vërtet ishte ashtu. Më parë Era kishte zbutur shumë gjëra. Heshtte kur vjehrra i kritikonte gatimin. Nuk kundërshtonte kur ajo vinte pa lajmëruar. Duronte kur Gëzimi i premtonte se do të shkonte ta ndihmonte në fshat dhe në çastin e fundit gjente punë “më të rëndësishme”. Duke lëshuar pe për imtësira, ajo as nuk e kishte vënë re si, në sytë e asaj familjeje, ishte kthyer në njeriun që do të duronte gjithçka.
— Për shkak të shtëpisë? — pyeti ai me zë të shuar. — Po e shkatërron familjen për një shtëpi?
— Jo për shtëpinë. Për faktin që ti mendove se mund të disponosh diçka që nuk të përket. Sot shtëpia. Nesër çfarë? Kë tjetër do të fusësh në jetën time sepse kështu do mamaja jote?
Ai ende u përpoq të kundërshtonte. I tha se ajo ishte tepër e ashpër, se gjithçka mund të rregullohej, se nëna e tij thjesht donte të ndihmonte të afërmit. Por ndërkohë duart e tij tashmë po fusnin rrobat në çantë. Hap e mbyll sirtarë me zhurmë, përplaste bluzat, lëvizte qëllimisht rëndë, sikur çdo send të kishte faj. Era nuk e pengoi. Qëndroi pranë dritares, dëgjoi zhurmat dhe, në një moment, kuptoi se nuk ndiente as keqardhje, as frikë. Vetëm një lodhje të thellë nga një shtirje që kishte zgjatur shumë.
Para se të dilte, Gëzimi hodhi çelësat mbi komodinën e korridorit.
— Kur të qetësohesh, më telefono.
— Mos prit, — tha ajo.
Dera u mbyll. Era e ktheu menjëherë çelësin në bravë dhe e nxori nga ana e brendshme. Pastaj mori tufën që ai kishte lënë mbi komodinë, e futi në sirtar dhe vetëm atëherë u ul. Jo në dysheme, jo në ndonjë shpërthim histerik, jo me një pozë dramatike si në seriale. Thjesht u ul mbi stolin e vogël në korridor. Për disa minuta qëndroi pa lëvizur. Pastaj ngriti kokën, pa pasqyrimin e vet në xhamin e errët dhe qeshi shkurt, thuajse me inat. Pra, kaq qenka. Mjafton të mos heshtësh një herë, dhe njerëzit e kujtojnë shumë shpejt ku mbaron e huaja dhe ku fillon e tyrja.
Të nesërmen, Nexhmije Kalemi telefonoi vetë.
— Çfarë kujton se po bën? — ia nisi pa përshëndetje. — Gëzimi fjeti te unë prej tekave të tua.
— Jo prej tekave të mia. Prej veprimeve të veta.
— Ti nuk e vlerëson fare burrin. Për një shtëpizë të humbur na bëre gjithë këtë tragjedi.