Por sepse ishte një burrë i pjekur, i mësuar t’i zgjidhte telashet kur shfaqeshin, jo t’ia hidhte gruas në shpinë pa e paralajmëruar.
Denisa dëgjoi hapat e tij mbi shtegun që çonte te kuzhina verore. Pastaj dera kërciti lehtë dhe, menjëherë pas saj, u dëgjua zëri i Fatime Lekës: i lartë, i mprehtë, i ngarkuar me atë nuancën e njohur të fyerjes. Megjithatë Denisa nuk u përpoq të kapte fjalët një nga një. I mjaftoi fakti që, pas një çerek ore, Eduarti u kthye në shtëpi, nxori nga frigoriferi tenxheren me supën e mbetur dhe u ul të hante pa thënë asgjë.
— Çfarë tha? — pyeti ajo.
— Se e paskemi futur në kasolle si qen. Se unë duhet të ndërhyj. Se ajo është nënë dhe meriton respekt.
— Po ti?
— I thashë se unë dhe ti vendosim vetë kush fle e ku rri në shtëpinë tonë. Dhe se, nëse donte respekt, duhej të na njoftonte më parë, jo të binte mbi ne si borë në mes të verës.
Denisa u ul përballë tij dhe mbështeti faqen mbi dorë.
— Po për ushqimet?
— Për ushqimet, tani për tani, po hesht. Mendoj se nesër do të provojë sërish të bëjë presion. Por mos u shqetëso. Do të flas unë me të.
Denisa pohoi ngadalë. Ajo e dinte që Eduarti, po të thoshte diçka, e bënte. Ai kishte qenë gjithmonë njeri i fjalës. Pikërisht kjo e kishte fituar dikur: jo me lajka të bukura, as me gjeste teatrale, por me faktin se nuk gënjente kurrë. As për gjërat më të vogla.
Të nesërmen Denisa u zgjua në shtatë, si gjithmonë. Ishte ditë pushimi, por në shtëpinë e fshatit pushimet nuk njiheshin, sidomos në fund të majit. Duhej ujitur fidanishtja në serë, duhej parë si kishin ecur kastravecët. U vesh shpejt, doli në verandë dhe vuri re se nga oxhaku i kuzhinës verore dilte një vijë e hollë tymi. Pra, vjehrra e kishte ndezur sobën. Mirë, mendoi.
Pak më vonë u dëgjua trokitje në derë. Hyri Fatime Leka.
— Denisa, desha të flisnim pak. Për atë listën tënde.
— Po ju dëgjoj, zonja Fatime.
— Ti e kupton vetë që pensioni im është i vogël. Edhe Arjana nuk më la para, më tha: “Atje keni gjithçka, keni kopsht, keni perime.” Unë mendova se për një muaj do të shtyheshim disi me çfarë të gjendej këtu. Kurse ti më nxore listë për shtatë mijë Lekë.
Denisa fshiu duart me peshqir dhe u ul mbi një stol të ulët.
— Zonja Fatime, a po më dëgjoni me vëmendje? Po ju them të njëjtën gjë: ne nuk ishim përgatitur. Buxheti ynë është llogaritur për gjithë muajin. Nuk mund të shtojmë papritur tridhjetë mijë Lekë vetëm për ushqim. Nuk është tekë. Është llogari e thjeshtë.
— Po unë nuk po të kërkoj tridhjetë mijë. Mund të gatuaje të njëjtat gjëra që bëni për vete, vetëm pak më shumë. Qull, supë, gjellë. Patatet i keni tuajat, barishtet po ashtu. Vallë nuk do të gjendet diçka për katër vetë?
— Po mishi? Qumështi? Buka? Frutat për fëmijët? Rei Lufta është gjashtë vjeç, ka nevojë të hajë normalisht.
— Për qumështin dhe bukën do t’jua jap unë, — tha vjehrra dhe futi dorën në xhepin e xhupit, nga ku nxori disa kartëmonedha të palosura. — Ja, këtu janë tre mijë Lekë. Kaq kam deri sa të marr pensionin. Pensioni del më 5 qershor. Do t’jua kthej, të jap fjalën.
Denisa i mori paratë. I numëroi: ishin fiks tre mijë Lekë.
— Këto nuk mjaftojnë për shumë. Pastaj çfarë do të bëjmë?
— Pastaj shohim. Ndoshta Eduarti fiton ndonjë gjë shtesë. Ose ti… ti je teknologe, rroga jote është e mirë.
Denisa ndjeu brenda vetes të ngrihej një valë e ftohtë, e njohur. Ja ku erdhi, mendoi. Pikërisht ai çasti. Tani do të niste: “Ti je familje, duhet të ndihmosh, ti ke rrogë të mirë.”
— Zonja Fatime, — tha ajo me kujdes, duke i ndarë fjalët një nga një, — ne nuk kemi kredi shtëpie, por kemi kursime për dritaret që planifikonim t’i ndërronim këtë verë. Çdo muaj kemi lënë mënjanë para. Është fondi ynë për dritaret. Nëse tani filloj t’i shpenzoj për të ushqyer nipërit tuaj, dritaret nuk do t’i ndërrojmë dot. A jeni ju gati të paguani montimin e tyre?
Mysafirja nuk foli. Denisa vazhdoi:
— Unë nuk po ju refuzoj ndihmën. Ju dhashë vend ku të rrini: të pastër, të rregullt, me drita dhe sobë. Jam gati të gatuaj për të gjithë, nëse ka ushqime. Jam gati të ndaj me ju çfarë rritet në kopsht.
Ajo mori frymë thellë.
— Por nuk jam gati të nxjerr nga buxheti i familjes paratë që kemi mbledhur për një vit, vetëm sepse Arjana Tahiri me të shoqin vendosën të kursejnë mbi kurrizin e fëmijëve dhe t’i lënë këtu pa na pyetur fare.
— Arjana nuk i la në kurriz të askujt! — zëri i Fatime Lekës u drodh. — Ajo thjesht… është e lodhur. Ka tre fëmijë, punon parukiere, gjithë ditën në këmbë. Edhe burri i saj punon menaxher në një sallon makinash, nuk e ka të lehtë. Pesë vjet nuk kanë shkuar askund. E meritonin një pushim.
— Nëse e meritonin, mirë bënë. Le të shkojnë. Por pse pushimi i tyre duhet të paguhet nga xhepi im?
— Po nga xhepi i kujt, atëherë? — vjehrra ngriti duart e dëshpëruar. — Jemi familje! Te ne gjithmonë kështu ka qenë: kur dikush ka vështirësi, ndihmojnë të gjithë. Kur Eduarti mbaronte shkollën profesionale, unë dhe Arjana i dërgonim para për konviktin. Kur unë u sëmura, Arjana vinte me fëmijët dhe më shërbente. Kurse ti… ti vetëm numëron. Si llogaritare. Në familjen tuaj s’ka dashuri, ka vetëm aritmetikë.
Denisa u ngrit në këmbë. Ishte gati një kokë më e gjatë se vjehrra. Por në atë çast para saj nuk qëndronte një grua e moshuar dhe e pafuqishme; qëndronte një manipuluese me tridhjetë vjet përvojë, që dinte ku të godiste. Dhe godiste aty ku dhembte më shumë: te ndjenja e detyrimit, te ndërgjegjja, te ajo fjalia e përjetshme “jemi familje”.
— Zonja Fatime, aritmetika është kur unë them: nuk kemi para për të ushqyer edhe katër njerëz të tjerë. Dashuria është kur ju lajmëroni për ardhjen të paktën një javë përpara dhe pyesni nëse na përshtatet. Jo kur na vini para faktit nga stacioni i autobusit. Ju lutem, bëjeni dallimin.
Pastaj doli nga kuzhina, shkoi në dhomën e gjumit dhe e mbylli derën pas vetes. Kishte nevojë të rrinte vetëm.
Në mbrëmje u kthye Eduarti. Këtë herë nuk kishte marrë punë shtesë; kishte mbaruar turnin dhe kishte ardhur drejt e në shtëpi. Denisa po e priste në verandë me një filxhan çaj. Për vete kishte zier nenexhik dhe rigon, po ato bimë që i kishte tharë në kuzhinën verore vitin e kaluar.
— Si shkoi dita? — pyeti ai, duke u ulur përballë saj.
— Nëna jote më dha tre mijë Lekë. Më tha se kaq i kanë mbetur deri në pension. Më tha edhe se vajza e saj nuk i ka lënë para për fëmijët. Dhe se ne duhet t’i ushqejmë me shpenzimet tona, sepse jemi familje.
Eduarti shtrembëroi fytyrën.
— Do të flas me Arjanën.
— Për çfarë? Për faktin që ajo po niset për në Turqi, ndërsa fëmijët e saj rrinë këtu mbi shpinën tonë pa asnjë Lekë? Eduart, vërtet mendon se ajo do të të dëgjojë? Ajo e ka zgjidhur në kokën e vet: gjyshja i mori fëmijët dhe i çoi te shtëpia e vëllait në fshat, pra problemi u mbyll. Nuk i intereson kush do t’i ushqejë dhe me paratë e kujt.
— Nuk po flas për Arjanën. Po flas për mamin. Duhet t’ia shpjegoj…
— Ajo nuk do të dëgjojë, Eduart. Dëgjon vetëm atë që i përshtatet botës së saj. Në atë botë, ti je djali që ka detyrim të ndihmojë nënën dhe motrën. Unë jam gruaja që duhet ta mbështes këtë detyrim dhe të gëzohem për mysafirët.
Denisa e vendosi filxhanin mbi tavolinë.
— Kurse fakti që ne kemi kursyer për dritaret dhe numërojmë çdo qindarkë, për të nuk ka asnjë peshë. Ajo sinqerisht nuk arrin ta kuptojë pse nuk mundemi “të shtrëngohemi pak”.
Eduarti heshti gjatë. Denisa e shihte si fërkonte me gishta buzën e filxhanit; ishte një zakon i vjetër, që nga koha kur sapo kishin nisur të takoheshin dhe ai nervozohej para bisedave me prindërit e saj.
— E kuptoj, — tha ai më në fund.