— Po për ne, çfarë?
— Dua të kthehem.
— Me çfarë kushtesh? Ta dha lejen mami?
Ai u drodh lehtë, sikur fjala ta kishte goditur në vendin më të pambrojtur.
— Mos më qëllo aty.
— Pikërisht aty duhet qëlluar, Erion. Sepse aty është plaga. Ti je dyzet e një vjeç. Nuk je më ai djali i vogël në një apartament të ngushtë, me qilim në mur. Por mjafton të të marrë nëna në telefon e të të thotë “Ina nuk po vuan për bukë”, dhe ti nisesh të shesësh shtëpinë time. E kupton përmasën e kësaj?
— E kuptoj.
— Jo. Tani ti kupton vetëm që u kape mat. Kjo është tjetër gjë.
— Çfarë do që të bëj?
— Të përgjigjesh sinqerisht. Deshe vetë ta shisje, apo të shtynë derisa u dorëzove?
Ai heshti gjatë. Aq gjatë, sa zhurma e kafenesë u bë më e fortë se frymëmarrja jonë.
— Në fillim më shtynë, — tha më në fund. — Pastaj fillova ta bind veten se kisha të drejtë.
— Kjo të paktën tingëllon si e vërtetë.
— Isha i zemëruar me ty, — vazhdoi me zë të ulët. — Prej kohësh. Jo vetëm për apartamentet. Për faktin që ti gjithmonë qëndron në këmbë. Ke gjithçka të menduar: punën, faturat, kontratat. Kurse unë pranë teje ndihesha si qiramarrës në jetën time. Mami e shihte këtë dhe ma përplaste vazhdimisht. Unë nuk dija t’i thosha: “Mjaft, lërmë rehat.” Ishte më e lehtë të mendoja se ti ishe koprrace.
— Sa e përshtatshme.
— Shumë. Nëse ti je koprrace, atëherë unë jam bujar. Nëse ti je e ftohtë, unë jam njeri i familjes. Nëse ti numëron paratë, unë shpëtoj njerëz.
— Po nëse unë thjesht nuk jam budallaqe?
Për herë të parë gjatë gjithë bisedës, buzët iu shtrembëruan në një buzëqeshje të hidhur.
— Atëherë dal unë i poshtër.
— Nuk del. Je.
— E drejtë.
Rrinim ulur në një kafene të zhurmshme. Në tavolinën pranë disa nxënës ndanin patate të skuqura, ndërsa te kasa një grua grindjej sepse i kishin faturuar një latte me madhësi tjetër nga ajo që kishte kërkuar. Jeta vazhdonte me një normalitet të paturpshëm, sikur martesa ime të mos po copëtohej pikërisht aty, mes sheqerores dhe pecetave.
— Do të kërkoj divorcin, — thashë.
Ai mbylli sytë.
— E ke vendosur?
— Po.
— A mund të ndryshoj diçka?
— Veten. Jo divorcin tim.
— Je mizore.
— Sot quhet “të jesh konsekuente”.
— Do të flas me mamanë.
— Vonë.
— Për ne, po. Për ty, jo. Sepse herën tjetër ajo nuk do të kërkojë apartamentin, por veshkën tënde, dhe ti do të fillosh të kërkosh në internet nëse mund të jetohet me një të vetme.
Ai uli kokën.
— Do t’i them që faji ishte imi.
— Mos e kthe në heroizëm. Thjesht thuaj të vërtetën.
— Ajo do të të urrejë.
— Erion, ajo edhe më parë më donte pak a shumë siç do njeriu një administrator pallati: e duron vetëm për aq kohë sa ka ku të ankohet.
— Ke frikë?
— Jo. Jam e lodhur.
— Nga unë?
— Nga detyrimi për të provuar vazhdimisht gjëra që janë të qarta. Që ajo që është imja, është imja. Që “jo” është përgjigje. Që ndihma nuk caktohet me duart e tjetrit. Që martesa nuk është mënyrë për të privatizuar pronën e bashkëshortes.
Ai pohoi ngadalë.
— E kuptova.
— Shpresoj të mos e kesh kuptuar vetëm me veshë.
Divorci zgjati katër muaj. Gjykatësja ishte një grua me fytyrën e dikujt që dëgjon aq shumë baltë familjare brenda ditës, sa në darkë ndoshta nuk i lan duart me sapun, por me letër zmerile. Erioni erdhi vetëm. Nuk kundërshtoi. Nuk kërkoi ndarje pasurie. Kur gjykatësja e pyeti për mundësinë e pajtimit, ai tha:
— Nuk shoh arsye.
Edhe unë thashë:
— Nuk shoh.
Pas seancës më arriti te dalja.
— Ina.
— Çfarë?
— Jam larguar nga shtëpia e mamit.
— Urime.
— Kam marrë një dhomë me qira. Për momentin kaq. Fola me Klajdin. Edhe me Luanën. Mami nuk më flet.
— Humbje e rëndë për sistemin e komandimit.
— E meritoj.
— Mos fillo me fjali të bukura.
— Nuk do të filloj. Doja vetëm të të thosha se atëherë bëre mirë që nuk heshtje. Unë ndoshta do të vazhdoja të mendoja se të gjithë më bëjnë padrejtësi. Pastaj kuptova se isha unë ai që u jepja leje të gjithëve të më përdornin, e më pas përpiqesha të përdorja ty.
E pashë me kujdes. Ishte dobësuar. Xhaketa i rrinte më e lirshme mbi shpatulla. Në sy nuk kishte më atë mburojën e zakonshme. Kjo nuk do të thoshte se ishte kthyer në njeri tjetër. Njerëzit ndryshojnë ngadalë, me kërcitje, si dyert e vjetra të hyrjeve të pallateve. Por ndonjëherë, megjithatë, dera hapet.
— Kujdesu për veten, Erion.
— Edhe ti.
— Edhe diçka. Borxhin e garazhit të Klajdit mbyllja ti. Pesë mijë lekë. Se ai po jeton një dramë financiare me rëndësi lokale.
Papritur ai qeshi.
— Do ta mbyll.
— Vetëm jo me apartamentin tim.
— Këtë e kam kuptuar tashmë.
Një javë më vonë shkova te garsonierja. Qiramarrësit e rinj do të hynin të shtunën: një mjeke e re nga spitali rajonal dhe nëna e saj, që kishte kaluar insult. Ia dhashë më lirë se çmimi i tregut, sepse vajza foli hapur, pa vajtime e pa teatër: “Më duhet një banesë afër punës, që të mund të vrapoj natën kur më thërrasin, dhe mamasë i duhet ashensor e oborr i qetë.” Kjo ishte kërkesë. Jo manipulim, jo këshill familjar, jo “ti ke dy apartamente”. Thjesht jeta, ku dikujt i nevojitet vërtet diçka.
Kontrollova rubinetin në banjë, shtrëngova dorezën e dritares, fshiva pluhurin nga parvazi. Në kuzhinë, pas radiatorit, gjeta një zarf të vogël. Në fillim mendova se e kishin lënë ustallarët: ndonjë faturë, garanci, a ndonjë letër pa vlerë. Brenda zarfit ishte fotografia e teto Donikës. E re, me një pallto me jakë të madhe. Në anën e pasme, me shkrimin e saj, shkruhej: “Për Inën. Mos ia jep askujt qoshen tënde. Edhe nëse ta kërkojnë me zë familjar.”
U ula në stol dhe e mbajta fotografinë gjatë në duar. Ja ku ishte kthesa e papritur: teto Donika, që kishte vdekur gjashtë vjet më parë, doli të ishte njeriu i vetëm që e kishte përmbledhur gjithçka më shkurt se çdo jurist.
Telefoni u drodh. Mesazh nga Erioni: “Mami më shpalli tradhtar. Klajdi i tha se tradhti është kur shitet banesa e dikujt tjetër. Më duket se atij i është rritur shtylla kurrizore.”
Nuk iu përgjigja menjëherë. Pastaj shkrova: “Thuaji Klajdit që shtylla kurrizore është gjë e dobishme. Mbaje edhe ti tënden.”
Ai ktheu: “Do ta mbaj.”
E mbylla apartamentin dhe zbrita në oborr. Një gjyshe po zihej me një taksist, një djalë me uniformë shkolle tërhiqte një qese plehrash dhe bënte sikur ishte ekspeditë drejt Polit të Veriut, ndërsa pranë hyrjes vinte era gjethe të lagura dhe duhan i lirë. Nuk kishte muzikë solemne. Nuk kishte diell final që çante retë. Vetëm një qytet i zakonshëm, një mbrëmje e zakonshme, një grua e zakonshme me çelësat në xhep.
Por brenda meje ishte qetësi.
Jo lumturi e madhe. Jo ndjenjë fitoreje. Thjesht ekuilibër.
Atëherë kuptova se apartamenti nuk kishte qenë thelbi. Thelbi ishte ajo “qoshe” për të cilën kishte shkruar teto Donika. Ai vend brenda vetes ku nuk duhen lejuar njerëz me këpucë të pista, edhe nëse ata e quajnë veten familje.
Hyra në makinë, vendosa fotografinë në ndarjen e dorezave dhe ndeza motorin. Në semafor u ndez drita jeshile. U nisa për në shtëpi — drejt jetës sime, ku më në fund askush nuk kishte më të drejtë të shkruante njoftim pa lejen time.