por Mimoza e pa qartë si Ledionit iu ngurtësua nofulla. Domethënë, fjala kishte zënë vend.
Në fund të korrikut, Elsa më në fund u nda nga Kastriot Shala. Jo sepse u ndriçua papritur nga këshillat e të tjerëve, por sepse Kastriot Shala, pa pikë turpi, i propozoi të shiste makinën e saj dhe paratë t’i fusnin në riparimin e “shtëpisë së tyre të ardhshme”. Makina ishte në emër të Elsës dhe, pikërisht aty, ajo nisi të dëgjonte me kujdes dallimin mes fjalëve “e jona” dhe “imja”. Dy ditë më vonë, ajo shkoi te e ëma me Erionin dhe dy çanta. Jo te Mimoza. Te nëna e saj.
Bardha e mori vetë në telefon Mimozën.
— Doja të të thosha… ti kishe të drejtë.
Zëri i vjehrrës ishte i thatë, i tendosur. Çdo fjalë dukej sikur e nxirrte me zor, një nga një.
— Për çfarë saktësisht? — pyeti Mimoza.
Në anën tjetër ra një heshtje e shkurtër.
— Mos u tall.
— Nuk po tallem. Po sqaroj. Është e dobishme.
Bardha nxori frymën me zhurmë.
— Për atë që nuk duhej të kërkonim para pa dokumente. Dhe për atë që Kastriot Shala… nuk ishte njeriu i duhur.
— Mirë që u kuptua para se të bëhej transferimi.
— Elsa është tani tek unë. Po e ka të vështirë.
— E kuptoj.
— Nuk po të kërkoj ta merrni në shtëpinë tuaj.
— Kjo është e arsyeshme.
Vjehrra heshti për pak.
— Ti je shumë me gjemba, Mimoza.
— Ama nuk çaj e nuk rrjedh kur më shtypin.
Bardha, krejt papritur, qeshi lehtë nën zë.
— Mirë. Thuaji Ledionit të kalojë nesër. Erioni e ka marrë malli për të.
— Do t’ia them.
Mimoza e uli telefonin mbi tavolinë dhe ndenji disa sekonda pa lëvizur. Nuk ishte fitore. Më shumë i ngjante një vërtetimi të ftohtë të llogarisë së saj. Në thelb, ajo nuk kishte gabuar: po të kishin dalë paratë atëherë, kthimi i tyre do të ishte bërë pothuajse i pamundur. Dhe nëse Elsa me Erionin do të hynin “përkohësisht” në banesën e saj, largimi i tyre më pas do të kërkonte debate, lot, fajësime, mëri dhe ndërhyrjen e gjithë fisit.
Në mbrëmje, kur Ledioni u kthye nga puna, Mimoza ia përcolli fjalët e së ëmës. Ai pohoi në heshtje, pastaj u ndal pranë tavolinës.
— Dua të të kërkoj falje.
Mimoza ngriti sytë drejt tij.
— Për çfarë konkretisht?
Ai buzëqeshi i lodhur, me një grimcë hidhërimi.
— Ti nuk më lë të fshihem pas fjalive të përgjithshme.
— Jo, nuk të lë.
— Për faktin që premtova paratë e tua. Për atë që nuk të pyeta. Për mënyrën si u përpoqa të të bëja presion. Dhe për çelësin.
Ajo e vështroi gjatë. Fytyra e tij dukej e lodhur, por këtë herë ishte e hapur. Për herë të parë pas gjithë asaj historie, ai nuk po mbrohej.
— Falja pranohet, — tha Mimoza. — Por përfundimet vlejnë më shumë se faljet.
— E kuptova.
— Do ta shohim.
Ledioni u ul përballë saj.
— Po tani?
— Tani vazhdojmë jetën, nëse ti ke mësuar një gjë fare të thjeshtë: apartamenti im është imi. Kursimet e mia janë të miat. Familja jote është pjesë e rëndësishme e jetës sate, por nuk është organ drejtues mbi jetën time.
— Po nëse ata kanë prapë nevojë për ndihmë?
— Ndihmon me atë që je gati ta sakrifikosh vetë. Me kohën tënde, me duart e tua, me paratë e tua, duke kërkuar avokat, duke i çuar me makinë, duke folur me ta. Por jo me llogarinë time bankare dhe jo me metrat katrorë të shtëpisë sime.
Ai tundi kokën ngadalë.
— Është e drejtë.
— Edhe diçka tjetër. Çdo kërkesë familjare, nga sot e tutje, diskutohet fillimisht mes nesh. Jo pasi ke dhënë fjalën. Jo përpara nënës sate. Jo nën presion. Fillimisht mes nesh.
— Po.
Mimoza mbylli bllokun e shënimeve.
— Atëherë, mund të hamë darkë.
Ai e pa i habitur. Me sa duket, kishte pritur që gjyqi të vazhdonte.
— Kaq thjesht?
— Ledion, unë nuk mbledh konflikte si koleksion. Unë zgjidh probleme.
Për herë të parë pas shumë kohësh, ai buzëqeshi. Me kujdes, me faj.
— Ndonjëherë je e frikshme.
— Cilësi e dobishme për një grua që ka kursime dhe familje burri.
Gushti erdhi i nxehtë dhe pak nervoz, por pa peshën mbytëse të mëparshme. Elsa qëndronte te e ëma. Më vonë dorëzoi dokumentet për një banesë tjetër, këtë herë pa Kastriot Shalën dhe pa përpjekje për ta tërhequr Mimozën në mes. Ledioni e ndihmonte të shihte mundësi, e çonte Erionin në stërvitje, madje një herë i bleu vetë nipit një çantë shkolle dhe nuk i tha Mimozës “të hidhte edhe ajo pjesën e saj”. Bardha filloi të telefononte më rrallë dhe me më shumë kujdes. Herë pas here, në zërin e saj shpërthente ende zakoni i vjetër për të urdhëruar, por e kapte veten dhe e zbuste tonin.
Një ditë, nga fundi i verës, u ulën megjithatë të gjithë në një tryezë te vjehrra. Jo për të mbledhur para. Për ditëlindjen e Erionit. Dhoma ishte plot zhurmë; vinte erë shalqini, pule të skuqur dhe kastravecësh të freskët. Djali gëzohej me konstruktorin që i kishte dhuruar Ledioni. Elsa dukej më e dobët, por më e mbledhur.
Kur të tjerët u shpërndanë mes ballkonit dhe dhomës, Elsa iu afrua Mimozës.
— Atëherë isha shumë e zemëruar me ty.
— U vu re.
— Edhe tani jam pak.
— Kjo është më e sinqertë.
Elsa nisi të luante me rripin e orës.
— Por po të m’i kishe dhënë ato para, ndoshta do të kisha hyrë në atë histori deri në fund. Kastriot Shala më kërkoi më pas edhe makinën ta shisja. Tha se familja duhet të ketë besim.
Mimoza e pa drejt në sy.
— Kur një burrë kërkon që besimin ta firmosësh me pasurinë tënde, aty nuk bëhet fjalë për dashuri.
Elsa buzëqeshi shtrembër.
— Je gjithmonë kështu?
— Jo. Ndonjëherë fle.
Për herë të parë, kunata qeshi pa mllef.
— Nuk do të të them faleminderit. Ende nuk mundem.
— Nuk ka nevojë.
— Por Erionin atëherë e mbrojte. Kur mamaja nisi ta përdorte si presion. Këtë e mbaj mend.
Mimoza pohoi lehtë.
— Një fëmijë nuk është argument në një debat financiar.
Elsa hodhi sytë nga dhoma, ku Erioni po i tregonte gjyshes modelin e ri.
— Më duket se kam ngatërruar shumë gjëra.
— E rëndësishme është t’i zgjidhësh para se të firmosen letrat.
Nuk u përqafuan. Nuk u kthyen menjëherë në shoqe të ngushta. Mimoza nuk besonte te shndërrimet familjare që ndodhin brenda një minute. Por mes tyre, për herë të parë, u krijua diçka që ngjante me një armëpushim të kthjellët.
Vonë në mbrëmje, ajo dhe Ledioni u kthyen në shtëpi më këmbë. Vera po shuhej ngadalë. Oborret mbanin erë guri të nxehur, bari dhe lëkurash shalqini pranë kazanëve të plehrave. Ledioni mbante një qese me kuti ushqimi që Bardha, në fund, ua kishte dhënë me vete. Mimoza ecte përkrah tij, me çantën në sup.
— Sot mamaja nuk tha asnjëherë që duhet të jesh më e butë, — vuri re Ledioni.
— Domethënë dita nuk paska shkuar kot.
— Edhe Elsa foli me ty.
— Foli.
— Për çfarë?
— Për faktin që besimi nuk paguhet me kursimet e dikujt tjetër.
Ledioni i hodhi një shikim anash.
— Ti mund ta japësh këtë si leksion në festa familjare.
— Do ta marr shtrenjtë.
Ai qeshi lehtë, pastaj u bë më serioz.
— Mimozë, atëherë vërtet u solla si budalla.
— Jo, — tha ajo. — Një budalla nuk do ta kuptonte as po ta shihte kontratën në emër të Kastriot Shalës. Ti ishe thjesht djali dhe vëllai i përshtatshëm për të gjithë. Kjo shërohet më vështirë, por ka shpresë.
— Faleminderit për diagnozën.
— Kur të duash.
Te hyrja e pallatit, Ledioni ndaloi.
— Jam i lumtur që nuk u dorëzove.
Mimoza e pa me pak habi.
— Vërtet?
— Po. Sepse, po të ishe dorëzuar, unë ndoshta nuk do ta kisha kuptuar kurrë çfarë po bëja.
Ajo nxori çelësat. Çelësi i ri shkëlqeu nën dritën e hyrjes.
— Mbaje mend këtë ndjesi, Ledion. Herën tjetër do të të kushtojë më lirë të mendosh para se të premtosh.
Ai pohoi.
— Do ta mbaj mend.
U ngjitën në shtëpi. Mimoza hapi derën, hyri e para dhe ndezi dritën. Apartamenti i priti me qetësi, me freskinë e kondicionerit dhe me atë rregull që ajo e kishte ndërtuar për vite me radhë. Aty nuk kishte vend për vendime të huaja, të marra pas shpinës së saj. Aty nuk shpërndaheshin paratë e saj nën parulla të mëdha familjare. Aty ndihma nuk niste me presion, por me një pyetje të thjeshtë: kush është gati të marrë pjesë vetë?
Mimoza e la çantën mbi komodinë dhe shkoi në kuzhinë. Ledioni vendosi kutitë në frigorifer, pastaj mbeti pak pranë tavolinës.
— Do çaj?
— Dua.
Ai nxori filxhanët. Nuk nxitonte kot, nuk bënte rolin e burrit shembullor, nuk përpiqej ta fshinte të shkuarën sikur s’kishte ndodhur. Thjesht po bënte një punë të zakonshme. Mimoza e vëzhgonte dhe e dinte: besimi nuk ishte kthyer plotësisht. Në të vërtetë, besimi nuk kthehet me një falje të vetme. Por tani, të paktën, kishin një mundësi për ta ndërtuar nga e para — pa atë mjegullën familjare ku paratë e tjetrit quhen të përbashkëta, ndërsa refuzimi quhet tradhti.
Ajo hapi laptopin, kontrolloi planin e saj financiar dhe shtoi një rresht të ri: “Rezervë e paprekshme — nuk diskutohet”.
Pastaj u mendua pak dhe, poshtë tij, shkroi edhe një tjetër: “Ndihma familjare — vetëm vullnetarisht, me shkrim dhe pas kontributit personal të kërkuesit”.
Ledioni i vendosi filxhanin përpara.
— Prapë po llogarit?
Mimoza ngriti sytë tek ai.
— Gjithmonë.
— Edhe mua?
— Ty sidomos.
Ai deshi t’i përgjigjej me shaka, por ndërroi mendje. Vetëm u ul pranë saj.
Jashtë dritares, nata e gushtit po e mbulonte qytetin me një errësirë të butë. Diku poshtë u përplas dera e hyrjes, kaloi një makinë, nga larg u dëgjua e qeshura e dikujt. Jeta vazhdonte pa përfundime të bujshme dhe pa premtime të bukura.
Mimoza dinte vetëm një gjë: atë mbrëmje kur kishte refuzuar t’i jepte para kunatës, ajo nuk kishte ruajtur vetëm kursimet. Kishte ruajtur edhe kufirin që të tjerët pothuajse e kishin shpallur të paqenë. Dhe tani, secili në atë familje e kishte kuptuar: me të mund të bisedoje, të debatoje, të kërkoje, të gaboje.
Por ta komandoje — jo.