Sapo pa Besnik Rexhën në dhomë, Marsel Dervishi u shtang. I humbi menjëherë siguria që zakonisht përpiqej ta mbante në fytyrë dhe u skuq si fëmijë i zënë në faj.
— Xha Besnik… mirëmbrëma.
— Mirëmbrëma, nip, — ia ktheu Besniku, duke e matur nga koka te këmbët me një vështrim të rëndë. — Qenke rritur trupërisht, por mendja s’të paska ardhur ende. Siç ke qenë djalë i nënës, ashtu paske mbetur.
Marseli uli sytë.
— Unë…
— Asnjë fjalë! — ia preu Besniku. — Ulu aty dhe dëgjo.
Pastaj iu drejtua Hanës dhe i kërkoi t’i rrëfente gjithçka edhe një herë, nga fillimi. Këtë herë përpara Marselit. Ai qëndroi i ulur me kokën poshtë, dhe me çdo fjali dukej sikur zvogëlohej. Ngjarjet, të thëna në prani të atij burri të rreptë e të drejtë, tingëllonin edhe më të hidhura, edhe më të shëmtuara.
Kur Hana mbaroi së foluri, Besniku u kthye nga Marseli.
— Hë pra? Ç’ke për të thënë tani, si burrë?
Marseli ngriti kokën. Sytë i shkëlqenin nga lotët.
— Fajin e kam unë, — pëshpëriti. — Për gjithçka. Kam qenë i verbër dhe i shurdhër. Më fal, Hana… nëse mundesh.
Më pas vështroi nënën e tij, e cila rrinte e mbledhur në cep të dhomës, e ngrirë si gur.
— Po ti, nënë… si munde? Si arrite të urreje kaq shumë? Të urreje gruan që mban në bark nipin tënd?
Iliriana Kovaçi nuk foli. Sytë i kishte bosh, të ngulur diku në një pikë të padukshme. Bota e saj ishte shembur përfundimisht. Kishte humbur gjithçka: pushtetin në atë shtëpi, banesën dhe tani edhe të birin. Ky ishte dënimi i saj. Jo burgu, jo gjyqi, jo prangat. Vetmia e plotë dhe kuptimi i hidhur se sa e vogël kishte qenë para së vërtetës.
— Do të qëndroj këtu disa javë, — tha Besniku. — Dua të sigurohem se gjërat do të vihen në vijë. Pastaj, Hana, vendimin do ta marrësh vetë.
Në fund, xha Besniku nuk ndenji vetëm disa javë, por plot një muaj. Dhe gjatë asaj kohe ua përmbysi jetën nga themelet. E bindi Marselin të fillonte riparimet në shtëpi. E mësoi të gatuante, të pastronte, të mos priste gjithmonë që dikush t’i shërbente. Mbrëmjeve rrinin gjatë bashkë, duke folur si burrat: për jetën, për punën, për nderin, për përgjegjësinë dhe për atë që njeriu duhet të mbajë mbi shpatulla kur krijon familje.
Besniku dinte të tregonte edhe histori të çuditshme. Një mbrëmje u foli për një gur të rrallë, me ngjyrë vjollce të thellë, për të cilin të moshuarit thoshin se qetëson zemrat e acaruara dhe sjell paqe në shtëpi.
— Një copë të tillë duhet ta fusni në mur kur të bëni suvatimin, — qeshi ai. — Kushedi, ndoshta ua largon ligësinë dhe inatin nga kjo derë.
Iliriana, ndërkohë, ishte kthyer në hije. Rrallë dilte nga dhoma e saj. E kishte kuptuar se koha e saj kishte marrë fund. Një ditë, pa bërë zhurmë, i mblodhi rrobat në valixhen e vjetër dhe la mbi tavolinë një copë letër: “Shkova te motra në Elbasan. Mos më kërkoni.” Dhe askush nuk e kërkoi.
Para se të largohej, Besniku e thirri Hanën veçmas.
— Fale, bijë, — i tha, duke bërë me kokë nga Marseli. — Është budalla, s’ka dyshim. Por nuk është i pashpresë. Unë shoh tek ai ca tipare të të atit. Vetëm se e ëma e ka mbajtur gjithnjë nën hijen e vet. Me kohë do të zbutet. Jepi një mundësi. Të prishësh familje është kollaj. Ta ngresh përsëri… ajo kërkon mund.
Hana lindi në kohën e duhur. Një djalë të fortë e të shëndetshëm. Ia vunë emrin Kujtim, për nder të gjyshit. Ditën kur doli nga materniteti, Marseli e priste me një tufë të madhe margaritarësh të bardhë. Kur pa atë jetëz të vogël, të mbështjellë në krahët e Hanës, sytë iu mbushën me një butësi aq të sinqertë, sa zemra e saj u drodh.
Ajo nuk e fali menjëherë. Jo. Plaga ishte shumë e thellë. Por e lejoi të rrinte pranë. E lejoi të bëhej baba. Dhe e pa se si ndryshonte dita-ditës. E pa kur ngrihej natën për të tundur djalin që qante. E pa kur, i ngathët por i kujdesshëm, i ndërronte pelenat. E pa kur shëtiste me karrocën në park, krenar dhe i përulur njëkohësisht.
Një mbrëmje, pasi Kujtimi i vogël kishte fjetur, Marseli iu afrua Hanës dhe, pa thënë asgjë, u ul në gjunjë para saj. Nuk kërkoi shpjegime, nuk u mbrojt, nuk premtoi me fjalë të mëdha. Vetëm ngriti sytë drejt saj. Në atë vështrim kishte aq shumë pendesë dhe dashuri, sa Hana nuk mundi të qëndronte më e ftohtë. Zgjati dorën dhe ia përkëdheli flokët.
— Çohu, more budalla, — tha me zë të ulët. — Dyshemeja është e ftohtë.
Marseli u ngrit. Për një kohë të gjatë qëndruan përballë njëri-tjetrit, pa folur. Dhe në atë heshtje lindi diçka tjetër. Jo ajo dashuria e parë, e verbër dhe e rrëmbyer, por një ndjenjë më e thellë, më e pjekur. Diçka që nuk mbështetej më mbi ëndrra të bukura, por mbi dhimbjen e kaluar bashkë, mbi faljen dhe mbi përgjegjësinë që i lidhte me jetën e vogël që flinte në dhomën tjetër.
Familja e tyre nuk u bë e përsosur. Por u bë e vërtetë. E gjallë. Një familje ku njerëzit mësonin dalëngadalë ta dëgjonin njëri-tjetrin, ta respektonin njëri-tjetrin dhe, kur duhej, të falnin. Sepse ndonjëherë, që të ndërtohet diçka vërtet e qëndrueshme, e vjetra duhet të shembet krejtësisht.