Pasi të ftuarit u larguan, Ledioni qëndroi gjatë në tarracë duke larë tavolinën, ndonëse mbi të s’kishte mbetur pothuajse asgjë. Bora nuk i tha të nxitonte. Mblodhi ushqimet dhe i futi në frigorifer, hoqi nga dhoma e vjehrrës kutinë e prishur, nxori qesen e mbeturinave, pastaj u ul në shkallën pranë hyrjes. Qielli po errësohej ngadalë, me atë zbehjen verore që lë një shirit rozë mbi çati.
Pas pak, Ledioni doli dhe u ul pranë saj.
— Kam faj, — tha ai.
— Po.
Ai ktheu kokën nga ajo, si të mos e kishte pritur një përgjigje kaq të drejtpërdrejtë.
— Mendoja se do të më thoje “jo”.
— Pse ta them? Ti ke faj vërtet. Jo sepse mamaja jote gënjeu; ajo ishte zgjedhja e saj. Por sepse ti u fshehe për shumë kohë pas asaj fjalie: “nuk e bën me të keq”.
Ledioni mbështeti bërrylat mbi gjunjë.
— Më dukej më e lehtë të besoja se thjesht nuk përputheshit si karaktere.
— Sigurisht që ishte më e lehtë. Ashtu s’ke pse bën asgjë.
Ai pohoi me kokë. Këtë herë nuk u përpoq të kundërshtonte.
— Do të më nxjerrësh nga shtëpia tani?
Bora e pa në fytyrë. Pyetja nuk tingëlloi si lutje për mëshirë, por si diçka e thënë ndershmërisht. Dhe kjo i pëlqeu më shumë se çdo justifikim.
— Për momentin, jo.
— Për momentin?
— Ledion, kjo është shtëpia ime. Unë nuk kam ndërmend të jetoj këtu sikur jam në mbrojtje të përhershme. Nëse ti prapë fillon të bësh sikur manipulimet e nënës sate janë thjesht çështje moshe, do të shkosh të jetosh me të. Jo sepse jam e ligë. Por sepse unë zgjedh qetësinë time.
Ai heshti gjatë. Pastaj tha ngadalë:
— E kuptova.
— Sigurohu që ta kesh kuptuar edhe kur të të kalojë turpi i sotëm.
Ledioni buzëqeshi paksa me cep të buzës, por menjëherë u bë serioz.
— Nesër do të shkoj tek ajo. Do t’i çoj ilaçet dhe ca ushqime. Por çelësat e shtëpisë sonë do t’ia marr.
— Jo të shtëpisë sonë. Të shtëpisë sime.
Ai e pranoi korrigjimin me një lëvizje të ngadaltë të kokës.
— Të shtëpisë sate. Do t’i marr çelësat e shtëpisë sate.
Bora nuk shtoi asgjë. Për të, ky pranim vlente më shumë se një varg faljesh.
Të nesërmen, zonja Kujtesa u përpoq ta kthente lojën në anën e saj. E telefonoi Ledionin që në mëngjes, qau, u ankua se nuk kishte vënë gjumë në sy gjithë natën, se i ishte ngritur tensioni, se komshinjtë në qytet e pyesnin pse ishte kthyer aq papritur. Ledioni e dëgjoi, por nuk u hodh menjëherë ta merrte prapë në shtëpi. Shkoi tek ajo pas pune, i çoi ushqime, kontrolloi ilaçet dhe i shënoi datën e vizitës së radhës te mjeku. Pastaj i kërkoi çelësat.
— Çfarë çelësash? — u ngrys ajo menjëherë.
— Çelësat e shtëpisë së Borës.
— Më duhen. Nuk i dihet kurrë.
— Nuk të duhen më.
— Pra, ia doli ajo.
— Mam, mos e nis prapë.
Kujtesa nuk ia dha menjëherë. Filloi të kërkonte në çantë, në xhepa, në sirtar, duke thënë herë se i kishte harruar, herë se mund t’i kishte humbur, herë se një njeri i moshuar nuk ishte i detyruar të mbante mend çdo gjë të vogël. Ledioni nuk foli. Vetëm priti. Pas njëzet minutash, çelësat u “gjendën” në portofolin e saj.
Në mbrëmje, ai i vendosi para Borës.
— Ia mora.
Bora e mori tufën e çelësave dhe e futi në sirtar.
— Mirë.
— Do t’i ndërrojmë bravat?
— Nesër do të thërras një mjeshtër. Pa skena. Thjesht do të ndërrojmë cilindrat.
Ai pohoi.
— Do t’i paguaj unë.
— Jo. Shtëpia është imja. I paguaj vetë.
Ledioni deshi të thoshte diçka, por u ndal në kohë. Bora e vuri re. Dhe e vlerësoi.
Pas asaj të diele, fjalët nëpër zonë vazhduan të qarkullonin edhe për disa ditë. Flutura në fillim iu shmang Borës, por më pas, pranë dyqanit, nuk i iku dot më takimit.
— Bora, më vjen zor si doli ajo punë. Unë vërtet nuk e dija.
— Tani e dini.
— Kujtesa fliste aq bindshëm…
— Të flasësh bindshëm nuk do të thotë të thuash të vërtetën.
Flutura tundi kokën disa herë, si një nxënëse që sapo kishte marrë një mësim jo fort të këndshëm, por të vështirë për t’u kundërshtuar.
Një javë më vonë, Bora u takua me Denisën. Ajo kishte ardhur te Ledioni për të folur për disa çështje lidhur me nënën e tij. Kujtesa tashmë i telefononte të afërmit me përzgjedhje, por edhe ankesat i kishte ndryshuar. Për uri nuk fliste më. Tani tregonte se nusja ishte “tepër parimore”. Kjo tingëllonte më dobët dhe nuk nxiste më të njëjtën keqardhje si më parë.
— Ajo thotë se ti e përzure, — i tha Denisa.
— E përzura.
Denisa u habit nga kjo përgjigje pa dredhi.
— Dhe ti je në rregull me këtë?
— Po. Ajo jetonte përkohësisht në shtëpinë time dhe shkeli marrëveshjet. Unë nuk jam e detyruar të duroj gënjeshtra vetëm që të ruhet një pamje e bukur për të tjerët.
— E di, dikur mendoja se ti ishe shumë e ashpër.
— Po tani?
— Tani mendoj se vajza ime duhet të kishte marrë disa mësime prej teje para se të martohej.
Bora buzëqeshi lehtë.
— Ashpërsia pa mendje është thjesht zhurmë e skandal. Kurse llogaria pa vendosmëri kthehet në durim të pafund. Funksionon vetëm kur i ke të dyja bashkë.
Ledioni e dëgjoi këtë fjali nga korridori dhe më pas e përsëriti gjatë me vete. Ndoshta vetëm atëherë e kuptoi plotësisht me kë ishte martuar. Bora nuk ishte nga ato gra të përshtatshme, që buzëqeshin me vite dhe presin të vlerësohen një ditë. Ajo dinte të kujdesej, të gatuante, të blinte ilaçe, të shoqëronte dikë te mjeku. Por asnjëra nga këto nuk nënkuptonte se mund t’i hidhje baltë sipër dhe pastaj të prisje edhe darkën tënde në tryezë.
Në fund të gushtit, Kujtesa erdhi përsëri në zonë. Këtë herë jo për të qëndruar, por për një vizitë te mjeku, bashkë me Ledionin. Pas kontrollit, ai e solli pranë shtëpisë, sepse duhej t’i jepte Borës një kavanoz mjaltë nga një e njohur. Vjehrra nuk kishte dëshirë të zbriste nga makina, por në fund doli dhe u ngjit deri te hyrja. Bora ishte në oborr, duke ujitur lulet me zorrën e ujit. Kishte veshur pantallona të lehta dhe një bluzë pa mëngë; flokët i kishte mbledhur pas koke, ndërsa fytyra i dukej e qetë.
— Mirëdita, zonja Kujtesa.
— Mirëdita, — iu përgjigj ajo thatë.
Mes tyre ra një heshtje e shkurtër. Ledioni qëndronte pranë, gati të ndërhynte nëse duhej, por Bora as nuk e pa.
Kujtesa zgjati kavanozin.
— Është për ty.
— Faleminderit.
— Nuk kam ardhur të kërkoj falje, — tha ajo shpejt.
— As nuk po e prisja.
Kujtesa u vrenjt.
— Por për uri nuk flas më.
— Vendim i arsyeshëm.
— Tani të afërmit ma kujtojnë çdo pjatë.
— Është e pakëndshme kur të diskutojnë ushqimin pas shpine, apo jo?
Vjehrra i ngushtoi sytë. Për një çast u duk sikur do të shpërthente sërish. Por në vend të kësaj, nxori një gërhitje të shkurtër, pothuajse si të qeshur.
— Ke gjuhë të keqe.
— Të saktë.
— Ja pse nuk të dua.
— Nuk është e domosdoshme të më doni. Mjafton të mos gënjeni për mua.
Kujtesa e vështroi gjatë. Pastaj hodhi sytë nga shtëpia, nga cilindrat e rinj në brava, nga Ledioni që nuk qëndronte më si një djalë i zënë mes nënës dhe gruas, por si një burrë i rritur që më në fund kishte zgjedhur të shihte realitetin, jo verbërinë e rehatshme.
— Mirë, — tha ajo. — Nuk do ta bëj.
Nuk ishte pajtim i vërtetë. Nuk pati përqafime, lot apo premtime për një fillim të ri. Por për Kujtesën, edhe ai “nuk do ta bëj” i shkurtër kishte më shumë peshë se çdo fjalim i gjatë e i zbukuruar.
Bora tundi kokën.
— Atëherë mund të vini për vizitë. Për vizitë, ama. Me ftesë.
Vjehrra shtrëngoi nofullën, por nuk tha asgjë. Ledioni i hapi shpejt portën. Pas një minute, makina u largua.
Bora mbeti në oborr. Dielli po i afrohej perëndimit, ajri ishte zbutur, ndërsa mbi bar shkëlqenin pikat e ujit. Ajo pa shtëpinë dhe për herë të parë gjatë gjithë asaj vere ndjeu se hapësira i përkiste përsëri asaj. Jo vetëm në letra. Edhe në shpirt.
Atë mbrëmje, darkën e përgatiti Ledioni vetë. Nuk ishte heroizëm, as shlyerje faji. Ishte thjesht një veprim normal prej njeriu të rritur. Bora rrinte në tarracë, kontrollonte mesazhet e punës dhe dëgjonte zhurmën e enëve që ai lëvizte në kuzhinë. Një herë ai nxori kokën dhe pyeti:
— Ku janë lugët?
— Në sirtarin e sipërm.
— I gjeta.
Nuk priti lavdërim. Dhe kjo ishte shenjë e mirë.
Kur ra errësira, të dy u ulën në shkallë dhe hëngrën shalqi. Nata e verës mbante erë pluhuri, bari dhe dërrasash të ngrohura nga dielli. Diku përtej gardhit qeshnin fqinjët, një qen lehu, një makinë kaloi ngadalë.
— Mendon se do të ndalojë vërtet? — pyeti Ledioni.
— Për urinë, po. Mund të gjejë ndonjë temë tjetër.
— Dhe nëse ndodh?
Bora vendosi me kujdes lëvoren e shalqirit në tas.
— Atëherë do ta zgjidhim kur të ndodhë. Nuk do të frikësohemi paraprakisht, nuk do të durojmë me muaj dhe nuk do të bëjmë sikur s’ka asgjë. Do të merremi me faktin, kur të jetë fakt.
Ledioni pohoi ngadalë.
— Më parë mendoja se familje do të thotë të zbusësh gjithçka.
— Familje do të thotë të mos gënjesh njerëzit e tu dhe të mos lejosh të gënjejnë për ta.
Ai e pa dhe tha me zë të ulët:
— Faleminderit që nuk e durore në heshtje.
Bora qeshi shkurt.
— Mos më falëndero. Unë, në përgjithësi, nuk jam shumë e përshtatshme për rolin e viktimës së rehatshme.
Dhe kjo ishte e vërteta e pastër.
Kujtesa kishte dashur ta kthente në nusen mizore që linte një grua të moshuar pa bukë. Kishte dashur vëmendje, mëshirë, pushtet mbi të birin dhe mbi shtëpinë. Kishte dashur që Bora të justifikohej, të nervozohej, të rendte pas të afërmve dhe të provonte se nuk ishte përbindësh.
Por ishte gabuar pikërisht në gjënë kryesore.
Bora nuk u mor me justifikime.
Ajo thjesht ndezi regjistrimin.