— Nuk e dija që ti e përjetoje në këtë mënyrë, — tha ai me zë të shuar. — Po të ma kishe thënë më herët…
— Ta kam thënë, — ia ndërpreu Iliriana Gjoka pa e lënë të mbaronte. — Jo një herë, por dhjetëra herë. Dhe çdo herë përgjigjja jote ishte e njëjta: “kuptoje situatën” dhe “mamaja ka nevojë për qetësi”. Unë e kuptova, Bledar. E durova për gjashtë muaj rresht. Sot arrita aty ku nuk mbaja më.
Ajo u drejtua, sikur t’i kishte rënë nga shpatullat një peshë e rëndë, dhe hodhi sytë fillimisht nga i shoqi, pastaj nga vjehrra.
— Prandaj do ta them vetëm një herë. Që tani e tutje do të veprohet kështu. Nëna jote ka një muaj kohë për të gjetur një banesë me qira dhe për t’u larguar. Tridhjetë ditë, as më shumë e as më pak. Në qytet ka sa të duash apartamente me qira. Nëse i duhen para për pagesën e parë, jam gati ta ndihmoj. Por nën të njëjtën çati nuk do të jetojmë më.
— Po sikur unë të mos pranoj? — sytë e Pranvera Panos u ngushtuan. Fytyra e plakës së mjerë, që kishte mbajtur si maskë, iu zhduk menjëherë dhe pas saj doli ashpërsia e vërtetë. — Do të na hedhësh në rrugë? Djalin bashkë me nënën? Në nëntor? Do që njerëzit të thonë se dëbove një grua të moshuar?
— Jo, — u përgjigj Iliriana me qetësi të akullt. — Do t’ju nxjerr ju. Ndërsa Bledari, si bir i përkushtuar, mund t’ju ndjekë nga pas. Madje edhe tani, po deshi.
Bledar Nushit iu zbardh fytyra.
— E ke seriozisht?
— Plotësisht.
— Pra ti do që unë të zgjedh mes gruas dhe nënës? — në zërin e tij u ndie një therje fyerjeje.
— Jo, — Iliriana tundi kokën ngadalë. — Unë dua që ti të zgjedhësh mes rolit të bashkëshortit dhe rolit të djalit të mamasë. Burri mbron familjen e vet. Djali i mamasë mbron tekat e saj. Për gjashtë muaj ti ke bërë të dytën. Unë po të jap mundësinë të bësh të parën.
Ajo mori dosjen nga tavolina dhe e mbajti fort pas kraharorit.
— Nëse pas një muaji Pranvera Pano nuk largohet, unë paraqes kërkesën për divorc. Dhe besoje, gjykata do të jetë në anën time. Prona nuk ndahet, fëmija qëndron me nënën. Ti do të marrësh vetëm atë me të cilën ke ardhur. Regjistrimin këtu do ta çregjistroj. Për pjesën tjetër, vendos vetë.
Pranvera u ngrit vrullshëm nga kolltuku. Filxhani i çajit u përmbys, çaji u derdh mbi pjatëz dhe lagu cepin e batanijes që kishte pranë.
— A e kupton çfarë po shkatërron?! — shpërtheu ajo me britmë. — Ju jetuat një vit si pëllumba, derisa u shfaqa unë! Dhe tani je gati të prishësh martesën për një dhomë? Për një hiçgjë?
— Nuk është hiçgjë, — tha Iliriana, duke e parë vjehrrën drejt e në sy. — Është djali im. Dhe unë nuk do të lejoj më askënd ta bëjë të ndihet i tepërt në shtëpinë e vet.
Pastaj u kthye nga Bledari.
— Unë mbarova. Mendoje mirë.
Doli nga dhoma dhe e mbylli derën pas vetes me vendosmëri.
Në sallon ra një heshtje që të shponte veshët. Dëgjohej vetëm frymëmarrja e rëndë e Pranverës, që shtrëngonte krahët e kolltukut, dhe pikimi i rregullt i ujit nga rubineti i kuzhinës, i lënë paksa hapur.
Bledari mbeti në mes të dhomës, me sytë të ngulur te dera e mbyllur.
— Ajo nuk guxon, — pëshpëriti Pranvera me zë që i dridhej. — Është vetëm kërcënim. Gratë në moshën tridhjetë e gjashtë vjeçe nuk divorcohen kollaj. Thjesht po mundohet të na trembë.
Bledari nuk foli.
— Bledar!
Ai u kthye nga e ëma.
— Nuk e di, — tha me një zë të ngjirur. — Nuk e kam parë kurrë kështu.
U ul rëndë në divan dhe e futi kokën mes duarve.
Bledari qëndroi aty deri vonë natën. Pranvera kishte kohë që ishte mbyllur në dhomën e saj, duke e përplasur derën aq fort sa llamba në korridor u drodh. Iliriana nuk doli më. Endriti flinte i qetë, pa e ditur fare se çfarë ishte zhvilluar në sallon.
Në apartament mbretëronte një qetësi e panatyrshme. Madje edhe frigoriferi në kuzhinë, që zakonisht gumëzhinte lehtë, dukej sikur kishte ndalur frymën.
Bledari e ripërsëriste bisedën në mendje, herë pas here, pa mundur ta ndalte. I dilte para fytyra e Ilirianës: e qetë, e ftohtë, gati e panjohur. I vinin në vesh fjalët e saj për djalin e mamasë. Ato e digjnin më shumë se gjithçka tjetër. Ai nuk e kishte parë kurrë veten në atë mënyrë. Thjesht ishte kujdesur për nënën e vet. Ç’të keqe kishte këtu?
Por diku thellë, në atë cep të mendjes që ai e kishte shtypur me forcë muajt e fundit, po lëvizte një mendim i pakëndshëm: ndoshta Iliriana kishte të drejtë. Ai nuk e kishte mbrojtur asnjëherë Endritin. As edhe një herë nuk i kishte thënë së ëmës “mjaft”. E kishte lejuar të vendoste rregulla në një shtëpi që nuk ishte e saj, sepse kjo ishte më e lehtë sesa të hynte në debat.
Ishte më e thjeshtë të lëndonte gruan, sesa të përballonte një krizë të nënës.
Ishte më e lehtë ta dërgonte fëmijën të hante në kuzhinë, sesa t’i shpjegonte një gruaje të moshuar se po kalonte kufijtë.
Ai e mbuloi fytyrën me pëllëmbë dhe mori frymë thellë.
Rreth mesnatës, dera kërciti. Pranvera doli në korridor me një robdishan të gjatë, me bigudi në flokë.
— Ende nuk ke fjetur? — e pyeti me pëshpërimë, duke iu afruar të birit.
— Jo, nuk më zë gjumi.
— Bledari im, — ajo u ul pranë tij në divan dhe ia mori dorën mes duarve të saj. — Ti e kupton, apo jo, që ajo po bën vetëm teatër? Nuk ka për të të nxjerrë askund. Gratë në moshën e saj mbahen pas burrit me dhëmbë. Kush e merr atë me një fëmijë pas vetes?
Bledari u rrudh nga bezdia.
— Mam, mos fol kështu për Endritin.
— Po çfarë thashë unë? — Pranvera hapi sytë e çuditur. — Unë për të po mendoj! Ajo duhet të jetë mirënjohëse që ti e pranove fare me një fëmijë që nuk ishte i yti. Një tjetër në vendin tënd do të ishte menduar dhjetë herë. Kurse ti…
— Mam, mjaft.
E tha me zë të ulët, por në atë zë pati një fortësi që e bëri Pranverën të ndalej në vend.
— Ti… ti vërtet ke frikë prej saj? — pyeti ajo e hutuar.
Bledari u ngrit nga divani dhe shkoi pranë dritares. Përtej xhamave shtrihej nata e zezë e nëntorit. Në oborr ndriçonin disa shtylla të rralla, dhe drita e tyre e verdhë copëtohej në pellgjet mbi asfalt.
— Nuk kam frikë prej saj, — tha ai me zë të mbytur. — Kam frikë se mos ka të drejtë.
Pranvera mblodhi buzët dhe nuk shtoi më asnjë fjalë.
Mëngjesi nisi si zakonisht. Iliriana i përgatiti Endritit mëngjesin. Djali u ul në kuzhinë dhe hëngri qullin pa dyshuar asgjë. Ajo e vështronte të birin dhe ndiente një qetësi të çuditshme. Frika që e kishte brejtur muajt e fundit ishte zhdukur. Në vend të saj kishte ardhur një vendosmëri e ftohtë, e kthjellët.
Bledari hyri në kuzhinë pasi Endriti kishte ikur me nxitim për në shkollë. Dukej keq: i lodhur, i rrudhur, me rrathë të errët poshtë syve. U ul në stol dhe qëndroi gjatë pa folur, derisa më në fund hapi gojën.
— Mendova gjithë natën, — nisi ai.
Iliriana ishte pranë sobës dhe përziente çajin në filxhan. Nuk u kthye menjëherë.
— Dhe çfarë vendose?
— Ti po më vë përballë një zgjedhjeje të pamundur, — tha ai me zë të shtypur. — Është nëna ime. Nuk mund ta nxjerr thjesht jashtë derës.
— Unë nuk po kërkoj ta flakësh në rrugë, — iu përgjigj Iliriana, duke u kthyer më në fund nga ai. — Po kërkoj që ajo të jetojë më vete. Si miliona njerëz të rritur. Si nëna ime, që banon në një lagje tjetër dhe nuk përpiqet të marrë në dorë apartamentin tonë.
— Por ajo nuk ka shtëpi…
— Shtëpinë e shiti me dëshirën e vet, — ia kujtoi Iliriana. — Pa u këshilluar as me ty, as me mua. Paratë ia dha vajzës. Ishte vendimi i saj. Tani le të përballet me pasojat e atij vendimi.
Bledari heshti, me sytë të ulur mbi tavolinë.
— Mirë, — tha më në fund. — Ta zëmë se jam dakord me ty. Ta zëmë se për mamanë është vërtet më mirë të jetojë veç. Por ajo nuk ikën aq kollaj. Ti e njeh.
— E njoh, — pohoi Iliriana. — Prandaj thashë: një muaj. Nëse pas një muaji nuk ka gjetur banesë, vendimin do ta marr unë.
— Çfarë vendimi? — Bledari ngriti sytë.
— Ta thashë dje.
Ai e pa gjatë, me një vështrim të rëndë e të lodhur.
— Ti ke ndryshuar, — tha.
— Jo, — Iliriana tundi kokën. — Thjesht kam pushuar së heshturi.
Dita kaloi nën një tension të dendur. Pranvera nuk doli nga dhoma deri pas mesditës. Kur u shfaq në kuzhinë, fytyra i kishte një përzierje krenarie dhe ofendimi. Me Ilirianën nuk fliste fare, sikur ajo të mos ekzistonte; i drejtohej vetëm të birit, me një qëllim të hapur për ta bërë të ndihej fajtor.
Rreth orës shtatë të mbrëmjes, ndërsa Iliriana po shtronte darkën, vjehrra hyri në sallon duke tërhequr pas vetes një valixhe. Pas saj ecte Bledari: në njërën dorë mbante një qese me rroba, në tjetrën një çantë udhëtimi.
Iliriana e vendosi pjatën mbi tavolinë dhe u drejtua.
— Çfarë po ndodh?
— Po ikim, — njoftoi Bledari, pa e parë në sy. — Që sonte.
Pranvera ndaloi në mes të korridorit dhe, me një gjest të tepruar, e ngjeshi shaminë te sytë.
— Me gjithë plaçkat! Në të rënë të natës! Të lumtë, moj nuse!