Unë nuk u ndala.
— Kam njëmbëdhjetë vjet që punoj, — vazhdova. — Çdo ditë pune, nga ora tetë deri në pesë, në kombinatin e qumështit. Laborante, kontroll cilësie. Nuk laj epruveta, siç ju pëlqen ta thoni. Unë kontrolloj produktet që blejnë njerëzit. Procesverbale, analiza, standarde. Kjo është puna ime dhe për këtë paguhem.
Heshtja në sallë u bë edhe më e rëndë. Pashë Arjana Sinanin që u kthye nga unë; këtë herë nuk e uli më shikimin.
— Kurset e Kastriot Rrotës — xhudoja, matematika — i paguaj unë. Vizatimin për Anxhela Rexhën e paguaj unë. Tetëmbëdhjetë mijë Lekë në muaj. Ushqimet i ndajmë përgjysmë me Erion Markun. Rrobat e fëmijëve i blej unë. Pjesa ime në këtë familje nuk është më e vogël se e askujt që ndodhet në këtë tavolinë.
Fatos Çuko u ul. U lëshua rëndë mbi karrige, sikur gjunjët nuk po e mbanin më.
— Dhe edhe një gjë të fundit, — thashë. — Ky banket. Përvjetori juaj. Katërqind e pesëdhjetë mijë Lekë. Ju dhatë njëqind. Erioni dha njëqind e pesëdhjetë. Dyqind mijë të tjerat janë nga xhepi im. Transferta e datës njëzet mars, ora katërmbëdhjetë e shtatë minuta, restoranti “Kodra e Gjelbër”. Mund ta verifikoni kur të doni.
E vendosa mikrofonin mbi tavolinën e drejtuesit të mbrëmjes.
— Për vjehrrin bujar, — thashë.
Pastaj ngrita gotën time.
Për dyzet sekonda nuk foli askush. I numërova. Di të numëroj; e kam nga puna.
Më në fund, nga fundi i sallës, dikush tha me zë të ulët:
— Po kjo qenka…
Arjana Sinani, që ishte pranë meje, më preku lehtë dorën dhe më pëshpëriti:
— Fort.
Fatos Çuko rrinte ulur dhe shikonte pjatën e vet. Unaza e tij qëndronte pa lëvizur mbi mbulesën e bardhë; e kishte hequr dhe e kishte lënë pranë pirunit. Për herë të parë ia pashë dorën pa atë unazë. Gishtat iu dukën më të hollë, më të plakur.
Erion Marku ishte zbehur. Nuk shikonte as të atin, as mua. Fërkonte qafën me të dyja duart, sikur donte ta shkëpuste kokën nga trupi.
Xhoana Kovaçi u ngrit dhe doli nga salla. Dëgjova derën që u përplas pas saj.
Drejtuesi i mbrëmjes pastroi zërin.
— Epo… vazhdojmë! Tani kemi një lojë për të zotin e festës!
Ai përpiqej ta ngjiste përsëri mbrëmjen, por çarja dukej qartë.
Pas pesëmbëdhjetë minutash dola në holl. Te garderoba më arriti Gëzime Bardhi.
— Si je? — më pyeti.
— Mirë.
— Duhej ta kishe bërë me kohë.
— E di.
Qëndrova në holl dhe shikoja përmes xhamit parkimin jashtë. Mbrëmje prilli, shtylla ndriçimi, pellgje uji pas shiut të ditës. Brenda meje kishte qetësi. Jo boshllëk. Qetësi. Si të ishte fikur më në fund diçka që kishte gumëzhitur për vite me radhë. Nuk ishte gëzim. As lehtësim. Thjesht heshtje.
Erioni erdhi pas dhjetë minutash. U vendos pranë meje, me duart në xhepa.
— Tani je e kënaqur? — pyeti.
— Jo. Por nuk pendohem.
Ai nuk tha asgjë.
— Qau, — tha më në fund. — Babai. Në tualet. Xhoana ishte me të.
Diçka m’u rëndua në kraharor. Jo keqardhje, jo tamam. Ishte peshë. Sepse e dija se ato lot nuk ishin nga pendesa. Ai qante sepse ishte ndier i poshtëruar. Nuk arrinte ta kuptonte se mua më kishte poshtëruar vetë. Në çdo festë. Për katërmbëdhjetë vjet.
— Ikim në shtëpi? — pyeti Erioni.
— Ikim.
U larguam pa u përshëndetur me askënd. Fëmijët ishin te nëna ime. Në shtëpi, Erioni hoqi rrobat, u shtri në divan dhe nguli sytë te telefoni. Unë bëra dush dhe u futa në shtrat. Tavani ishte i bardhë, i pastër; bojën e kisha zgjedhur vetë, tre vjet më parë, gjatë atij riparimi.
Rrija shtrirë pa gjumë. Por për herë të parë pas pesë vitesh nuk kisha nevojë të numëroja në mendje që të qetësohesha. Nuk kishte më çfarë të numëroja. Të gjitha shifrat i kisha thënë me zë.
Kaluan tri javë.
Fatos Çuko nuk telefonoi. As edhe një herë. Erioni shkon tek ai çdo të diel — vetëm. Kthehet pa folur, ha darkë në heshtje dhe shtrihet në divan.
Ditën e tretë më shkroi Xhoana Kovaçi: “E poshtërove babin përpara miqve të tij, në përvjetorin e tij. Familja nuk sillet kështu.”
E lexova. Nuk iu përgjigja. Sepse “familja nuk sillet kështu” ishte pikërisht ajo që kisha menduar unë gjatë gjithë këtyre viteve. Vetëm se për diçka tjetër.
Nga puna më shkroi Gëzime Bardhi: “Burri im ende e kujton. Thotë që askush nuk ka kthyer përgjigje kaq pastër dhe kaq qetë. Respekt.”
Kolegu i Erionit, Besnik Kastrati, i kishte thënë atij të ma përcillte: “Gruaja jote është për t’u përgëzuar. Plaku e kishte tepruar.”
Ndërsa dje më telefonoi vjehrra nga Fieri. Hyrie Sala. Nuk e prisja.
— Alevtina, — tha ajo. — Xhoana ma tregoi. Nuk do të të qortoj. Por ti e kupton, apo jo? Ai është burrë i moshuar. Gjashtëdhjetë e pesë vjeç. Gjithçka e ka ndërtuar me duart e veta. I dhemb.
— Edhe mua më ka dhembur, Hyrie Sala. Katërmbëdhjetë vjet.
Ajo heshti për pak.
— E di, — tha. — Prandaj ika edhe unë.
Dhe e mbylli telefonin.
Dje Erioni më pyeti:
— Do vish te babai për festat e majit?
— Jo, — i thashë. — Nëse do të flasë, le të më marrë vetë. Por jo vetëm me mua. Le ta thotë para të njëjtëve njerëz se ishte gabim.
Erioni më pa sikur t’i kisha kërkuar të hidhej nga çatia.
— Ai nuk ka për ta bërë, — tha. — E di shumë mirë.
— E di.
Anxhela Rexha pyet pse nuk shkojmë më te gjyshi. Kastriot Rrota hesht; është trembëdhjetë vjeç, tashmë kupton gjithçka. Javën e kaluar më tha vetë:
— Mami, gjyshi ynë është kokëfortë. Po edhe ti je.
Desha t’i kundërshtoja, por ai buzëqeshi. Dhe unë nuk fola.
Vazhdoj të shkoj në punë. Plotësoj protokolle. Paguaj kurset e fëmijëve. Jetoj në apartamentin që nuk ma dhuruan mua, por që unë e ngrita në këmbë.
Fatos Çuko vazhdon të heshtë. Gjysma e të ftuarve të tij mendojnë se unë jam e pasjellshme. Gjysma tjetër thonë se ai e meritoi.
Të ftuarit dëgjuan si më poshtëroi ai. Të ftuarit dëgjuan edhe si iu përgjigja unë. Tani gjysma i telefonon atij, gjysma më telefonon mua.
Kush nga ne e kaloi masën?