“Për javë me radhë kam menduar se dënimi më i madh për mua ishte humbja e postit.
Pastaj kuptova se ende arsyetoja si më parë: e peshoja jetën me tituj, me para dhe me rëndësi të rreme.
Ajo që humba në të vërtetë nuk ishte zyra, as karrigia, as emri në derë. Humbja ime ishte njeriu që më qëndroi pranë kur unë nuk kisha ende asgjë me çfarë të mburresha.
Nuk po të shkruaj që të kthehesh.
Dua vetëm të të them se më vjen turp që përdora pagën tënde si masë për të gjykuar vlerën tënde si njeri.
Sot e kuptoj se ai që nuk ka qenë kurrë në lartësinë tënde kam qenë unë.”
E palosa letrën me kujdes.
E futa në një sirtar.
Dhe nuk i ktheva përgjigje.
Kaluan gjashtë muaj.
Grupo Altavista hapi një njësi të re prodhimi pranë Tiranës dhe, bashkë me të, nisi edhe një program mbështetjeje për prindërit që punonin: orare më elastike, kujdes për fëmijët në afërsi të vendit të punës dhe ndihmë financiare për shkollimin.
Ditën e inaugurimit, një punonjëse e re m’u afrua me ndrojtje.
— Zonja presidente, doja t’ju falënderoja. Kam një vajzë katërvjeçare. Me oraret e mëparshme, kisha filluar seriozisht të mendoja të largohesha nga puna.
— Nuk keni pse më falënderoni mua — i thashë. — Një kompani që kërkon përkushtim nga njerëzit e saj, duhet të dijë të respektojë edhe jetën e tyre.
E ndoqa me sy teksa u largua. Në atë çast m’u kujtuan fjalët që më kishte thënë im atë ditën kur mora drejtimin:
“Një kompani mund ta kalojë një tremujor të keq. Ajo që vështirë se mbijeton është një kulturë pune ku njerëzit pushojnë së ndieri veten njerëz.”
Vetëm atëherë e kuptova pse ajo fjali më kishte ndjekur gjatë gjithë këtyre viteve.
Gentiani kishte pasur talent.
Rënia e tij nuk kishte nisur nga mungesa e aftësive.
Ajo kishte filluar ditën kur ai ngatërroi autoritetin me epërsinë.
Me kalimin e kohës, ai pranoi një pozicion më të ulët brenda kompanisë.
Për habinë e shumë njerëzve, nuk dha dorëheqjen.
U regjistrua në kurse drejtimi, pushoi së foluri vazhdimisht për titullin që kishte mbajtur dikur dhe nisi sërish nga një vend ku duhej ta provonte nga e para vlerën e tij profesionale.
Një mëngjes, Dritan Jakupi më tha:
— Ka ndryshuar jo pak.
— Më bëhet qejfi — iu përgjigja.
— Nuk ju ngacmon kureshtja ta shihni një herë?
Tunda kokën ngadalë.
— Nuk kam nevojë ta shoh që t’i uroj të jetë mirë.
Disa muaj më vonë u përballëm rastësisht në një forum ekonomik në Tiranë.
Unë sapo kisha marrë pjesë në një panel mbi kulturën organizative. Kur po ecja drejt daljes, dëgjova emrin tim.
— Diella.
U ndala.
Gentiani qëndronte disa hapa pas meje.
Kishte veshur një kostum të thjeshtë.
Edhe ora e madhe, ajo që dikur e vendoste mbi tavolinë sa herë i jepej rasti për ta treguar, nuk dukej më askund.
— A ke një minutë?
Hodha sytë nga ekipi im.
— Një minutë.
Ai u afrua, por ruajti distancën.
— Doja të të falënderoja.
— Për çfarë?
— Sepse nuk më shkatërrove, edhe pse mund ta bëje.
— Nuk ka qenë kurrë qëllimi im.
— E di. Pikërisht kjo e bën edhe më të rëndë.
Buzëqeshi me trishtim.
— Kur humba pozicionin, në fillim mendova se po më ndëshkoje. Më vonë lexova një nga një të gjitha ankesat. Dëgjova edhe regjistrimet e mia. U kisha thënë punonjësve të mi të njëjtën gjë që të thashë ty dikur: se paga e tyre përcaktonte sa vlenin.
Nuk fola.
— U bëra njeriu që Gentiani i pesë viteve më parë do ta kishte urryer.
Nga xhepi nxori një kuti të vogël.
E njoha menjëherë unazën tonë të martesës.
— E kam ruajtur gjatë gjithë kësaj kohe.
— Nuk ke pse ma kthesh.
— Nuk dua asgjë prej teje. Doja vetëm që kjo të mbyllej siç duhet.
Ai e hapi kutinë.
— Më fal.
Këtë herë nuk pati justifikime.
As shpjegime të gjata.
Vetëm ato dy fjalë.
Mora frymë ngadalë.
— Të fal, Gentian.
Sytë iu mbushën me lagështi.
— Vërtet?
— Falja nuk do të thotë kthim.
Ai uli kokën.
— E di.
— Nuk dua ta kaloj jetën duke mbajtur zemërim ndaj teje. Por nuk do të përpiqem të rindërtoj diçka që u thye në çastin kur ti vendose ta lidhje dinjitetin tim me një shifër.
Gentiani e mbylli kutinë.
— E kuptoj.
Për herë të parë që prej ditës kur e kisha njohur, pata ndjesinë se ai vërtet po e kuptonte.
U përshëndeta me të.
— Shpresoj që një ditë të jesh i lumtur.
— Dhe unë shpresoj që dikush ta vlerësojë atë që unë nuk dija ta vlerësoja.
Shkova drejt makinës pa u kthyer më pas.
Dritan Jakupi më priste te dera.
Sapo hipa, më pyeti:
— A pendoheni për ndonjë gjë?
Vështrova qytetin përtej xhamit.
— Po.
— Për çfarë?
— Që dikur besova se dashuria e madhe, e vetme, mjaftonte për gjithçka.
Makina u nis.
Për vite me radhë kisha menduar se një marrëdhënie e mirë mund të kapërcente çdo dallim.
Më vonë mësova diçka shumë më të rëndësishme.
Dashuria pa respekt, herët a vonë, kthehet në vetëflijim.
Dhe ai që e mat vlerën e partnerit me paratë që fiton, me mbiemrin që mban apo me lidhjet që mund t’i sigurojë, nuk është duke kërkuar dashuri.
Ai kërkon status.
Gentiani humbi një bashkëshorte ditën kur më vuri përpara letrat e divorcit.
Por humbja e tij e vërtetë kishte nisur shumë më herët.
Atë ditë kur pushoi së pari gruan që kishte përballë dhe filloi të shihte vetëm një pagë prej rreth nëntëdhjetë mijë lekësh.
Unë, nga ana tjetër, dola nga ajo martesë pa marrë apartamentin e tij, makinën e tij apo qoftë edhe një send të vetëm që ai mund ta quante pronë të vetën.
Mora vetëm diçka që për shumë kohë e kisha lënë në vend të dytë:
dinjitetin tim.
Dhe që prej asaj dite e di mirë:
Ka dyer që nuk na lënë jashtë kur më në fund gjejmë guximin t’i mbyllim.
Ato na kthejnë lirinë.