— Mjaft, — e ndërpreu Denisa Marku, me një ton që nuk linte vend për kundërshtim. — Mos më gënjeni të paktën tani. Ju nuk heshtët nga mirësia. Heshtët sepse kishit frikë. Nëse prona do të kthehej sërish në emrin e Besnikut, po sikur ata njerëz të shfaqeshin prapë? Ndërsa kështu ishte në emrin tim. Unë mbaja përgjegjësinë. Dhe nëse ndodhte gjë, më përzinit mua — isha e huaj për ju. Shtëpia do të mbetej këtu, pranë jush, sepse unë do të largohesha pa kërkuar asgjë. Këtë prisnit, apo jo? Që një ditë të lodhesha dhe të ikja vetë, duke lënë gjithçka pas?
Drita Basha nuk foli. Vetëm gishtat i dridheshin lehtë, si gjethe në erë.
— Tetëmbëdhjetë vjet, — vazhdoi Denisa me zë të ulët. — Tetëmbëdhjetë vjet prita që të kujtoheshit. Të më thoshit faleminderit. Të më shihnit si njeri, jo si barrë. Heshta kur Besniku filloi të pinte. Heshta kur më poshtëronit para fëmijës. Heshta sepse besoja te familja. Sepse kur u martova dhashë fjalën: në të mirë e në të keq. Ndërsa ju vendosët të më nxirrnit jashtë si qen. Madje ma dhatë rrobat në qese të përdorura, si të ishin mbeturina.
Arlind Cani iu afrua nënës dhe e përqafoi. Ajo u mbështet për një çast mbi supin e tij, pastaj u shkëput me qetësi.
— Nuk mbaj mëri, zonjë Drita, — tha Denisa. — Jam lodhur së mbajturi inat. Do të ikim. Siç e donit.
Vjehrra ngriti kokën vrullshëm. Në sytë e saj nuk kishte më krenari, por tmerr të pastër.
— Ku do të shkoni? — pëshpëriti.
— Nuk është puna juaj, — u përgjigj Denisa. — Do ta gjejmë një zgjidhje. Arlindi është i madh tashmë. Nuk humbasim.
— Jo! — Drita u ngrit menjëherë, e kapi nga krahu. — Mos u largoni. Mos guxo.
Denisa vështroi dorën që i kishte shtrënguar mëngën, pastaj fytyrën e saj.
— Pse? Që të vazhdoj të duroj? Që të më quani prapë e huaj? Mjaft më. Vendimin e kam marrë.
— Nuk e kupton, — zëri i Dritës u bë i ngjirur. — Nuk mund të largohesh. Apartamenti… në dokumente është i yti. Nëse ikën, ata do të vijnë tek unë.
— Kush “ata”? — ndërhyri Arlindi.
Drita e pa për herë të parë pa atë vështrimin përçmues. Tani ishte vetëm frikë.
— Ata që Besniku u kishte borxh. Nuk harrojnë. Kanë pritur sa ai të vdiste. Tani do të vijnë për shtëpinë.
Denisa e tërhoqi dorën ngadalë.
— Si e dini?
— Më telefonojnë, — u ul përsëri Drita, sikur t’i ishin shteruar forcat. — Prej një muaji. Pyesin kur do ta shlyejmë detyrimin. U them se Besniku ka ndërruar jetë. Qeshin. Thonë se borxhet nuk varrosen me njeriun, kalojnë te trashëgimtarët. Dhe trashëgimtarë jemi ne. U thashë: ajo s’është trashëgimtare, është e huaj. Ata: në emër të kujt është apartamenti? Në emrin e saj. Atëherë përgjigjet ajo.
Denisa dëgjonte si e mpirë. Kishin kaluar tetëmbëdhjetë vjet. Ajo mendonte se gjithçka ishte shuar, varrosur me të shkuarën. Por jo.
— Prandaj po më përzinit? — pyeti qetë. — Që kur të vinin, unë të mos isha këtu? Që të mbaja unë përgjegjësinë, por veçmas jush?
Drita nuk foli. Por fytyra e saj ishte përgjigjja.
— Sa e pabesë, — tundte kokën Denisa. — Ju kam mbrojtur për tetëmbëdhjetë vjet, e ju deshët të më hidhni para ujqve në fund.
— Nuk doja kështu, — murmuriti Drita. — Kisha frikë. Jam plakë, nuk përballoj dot. Mendova se nëse largohesh, ata do të shkojnë pas teje. Ndoshta mua s’do të më gjejnë.
— Ju kanë gjetur tashmë, — tha Arlindi me zymtësi. — Vetë e thatë, ju telefonojnë.
Drita mbuloi fytyrën me duar. Supet i dridheshin. Qante për herë të parë që Denisa e mbante mend. Edhe në varrimin e Besnikut kishte qëndruar e thatë si shtyllë. Tani ulërinte me zë të mbytur, si fëmijë i humbur.
Denisa ndiente vetëm lodhje. Një lodhje e thellë, që i rëndonte në kraharor.
— Arlind, — tha ajo. — Shko në dhomë, mbaro përgatitjet. Është koha të largohemi.
— Po gjyshja…? — hezitoi ai.
— Shko. Unë merrem.
Ai u largua ngadalë. Zhurma e sirtarëve që hapeshin mbushte heshtjen.
Denisa u ul përballë Dritës.
— Dëgjoni. Po iki jo sepse më përzunë, por sepse nuk jetoj dot më këtu. Këto mure më mbytin. Por nuk do t’ju lë në mëshirë të atyre njerëzve. Do t’i takoj vetë. Do të pyes sa është shuma. Nëse ka mënyrë marrëveshjeje, do ta gjej. Nëse jo, do ta mendojmë bashkë.
Drita ngriti sytë e përlotur.
— Do të shkosh ti?
— Kush tjetër? Ju mezi ngriheni. Dhe unë i kam takuar dikur. I mbaj mend.
— Janë të pamëshirshëm…
— Ka edhe më të këqij, — tha Denisa duke u ngritur. — Do t’i flas. Ju mos hapni derën për askënd. Do t’ju telefonoj.
Në dhomë mori një çantë të vjetër sportive, futi brenda vetëm gjërat e domosdoshme. Arlindi e kishte bërë gati çantën e shpinës dhe priste.
— Gati?
— Gati.
Në korridor, Drita qëndronte e hutuar, me shaminë në dorë.
— Denisa… do të kthehesh?
Ajo veshi pallton, rregulloi rripin e çantës.
— Nuk e di. Por mos kini frikë. Do ta zgjidh.
Hapi derën. Shkallët ishin në errësirë; llamba kishte ditë që ishte djegur. Ajri i ftohtë i korridorit mbante erë lagështie.
— Hajde, Arlind.
Zbritën. Kur Denisa po prekte dorezën e derës së jashtme, një zë e thirri:
— Denisa! Prit pak!
Nga dera e katit përdhes doli Majlinda Gjeloshi, fqinja e vjetër, e imët dhe e mbështjellë me shall leshi.
— Ç’ka, teto Majlindë? — pyeti Denisa.
— E di që po ikni. I dëgjova të gjitha. Muret janë të holla. Ki kujdes me dokumentet… dhe me ata njerëz.
Denisa u ndal.
— Çfarë dini?
— Sot erdhën, — pëshpëriti ajo. — Rreth orës katër. Makinë e zezë, xhama të errët. Dy burra me xhaketa lëkure. Shkuan te Drita. Qëndruan gjatë. Kur dolën, njëri pështyu para derës. Tha me zë të lartë: nesër është afati i fundit. O lekët, o shtëpia.
Denisës iu ftoh gjaku.
— Në katër?
— Po. Po shikoja emisionin tim të pasdites. Ishte fiks katër.
Në atë orë, Denisa me Arlindin po bënin gati çantat. Drita nuk kishte thënë asnjë fjalë.
— Faleminderit, teto Majlindë.
Dolën jashtë. I ftohti i mbrëmjes i goditi në fytyrë. Ecën deri te stacioni. Denisa u ul në stol.
— Mami, pse ikëm? — pyeti Arlindi. — Shtëpia është në emrin tënd. Mund të qëndronim.
— Mundeshim, — tha ajo. — Por ata do të vinin prapë e prapë. Nuk dua të jetoj me frikë.
— Ç’bëjmë tani?
— Gjejmë një vend për sonte. Nesër do t’i takoj.
— Vij me ty.
— Jo. Ti shkon në shkollë. Ke maturën përpara.
— Maturë? Mami, seriozisht?
— Po. Çfarëdo që të ndodhë, ti duhet të mbarosh shkollën. Të bëhesh dikush. Premto.
— Premtoj, — tha ai me zor.
Dritat e autobusit u dukën në horizont. Në atë çast, telefoni i Denisës vibroi. Numër i panjohur.
— Alo?
— Denisa Marku? — një zë mashkulli, i qetë. — Jam Endrit Dervishi. Për borxhin e bashkëshortit tuaj. Duhet të takohemi. Nesër, në njëmbëdhjetë. Do të dërgoj makinë te shtëpia.
— Nuk jam në shtëpi. Takohemi diku tjetër.
— Ku?
Ajo pa përballë një lokal 24-orësh.
— Te lokali “Rruga e Vjetër”. Në njëmbëdhjetë.
— Në rregull. Vetëm. Pa polici. Pa djalin.
Telefonata u mbyll.
— Ishin ata? — pyeti Arlindi.
— Po. Nesër do të flasim.
Hipën në autobus. Qyteti kalonte i heshtur përtej xhamit. Arlindi rrinte i menduar. Denisa ndjeu peshën e kujtimeve që po e tërhiqnin pas.
Vitet u rrotulluan në mendjen e saj.
1995. Ajo ishte 24 vjeçe, infermiere në spitalin e qytetit. Banonte në konvikt. Besnikun e takoi kur ai solli një mik të plagosur. Ai priste në korridor, i shqetësuar. Ajo e qortoi që po pinte cigare. Ai buzëqeshi me një çiltërsi që e hutoi.
Më vonë erdhi me lule. Takime, shëtitje, ëndrra. Premtoi se do ta prezantonte me nënën.
Drita nuk e pranoi kurrë. E pa nga koka te këmbët.
— Infermiere? Nga konvikti? — kishte thënë me ftohtësi. — Besnikut i duhet një grua që e ndihmon në biznes, jo një barrë.
Denisa heshti atëherë. Besoi se koha do ta zbutte.
Nuk e zbuti.
Vitet kaluan. Arlindi lindi. Pastaj erdhi ai vit i mallkuar kur Besniku hyri në borxhe.
2005. Një mbrëmje ai erdhi i zbehtë.
— Kam problem, — pranoi më në fund. — Kam marrë para. Gjërat nuk shkuan siç mendoja.
— Sa? — pyeti ajo.
— Dyzet mijë dollarë.
Bota iu errësua.
Drita doli nga dhoma.
— Të thashë të mos përziheshe me ata njerëz! — shpërtheu.
— Mjaft, nënë!
— Kur të vijnë këtu, mos thuaj që s’të paralajmërova!
Denisa e ndjeu për herë të parë frikën e vërtetë. Jo për vete. Për djalin e vogël.
— Ka një rrugëdalje, — tha atëherë Drita me zë të prerë…