— …Tani është radha ime, — kishte thënë ajo, dhe biseda u mbyll aty.
Arditi u përpoq të shtonte diçka tjetër, por Elira e ndërpreu, duke e mbyllur telefonin pa e zgjatur më tej.
Një muaj më vonë ai telefonoi sërish. Këtë herë zëri i tij nuk ishte i ashpër, por i butë, pothuaj lutës. U përpoq të prekte telat e kujtesës: fëmijërinë, të atin, verat në fshat te gjyshërit. I kujtoi ditët kur rrinin buzë përroit me kallama peshkimi, kur mblidhnin manaferra nëpër shkurre dhe ktheheshin në shtëpi me duar të nxira e të qeshura të shkujdesura.
— E mban mend, Eli? — tha ai me një ton që i afrohej përgjërimit. — Ato janë kujtimet tona. Aty jemi rritur çdo verë. Ajo shtëpi është pjesë e jona.
Elira e dëgjoi pa e ndërprerë. Kur ai mbaroi, foli qetë:
— Nëse është kaq pjesë e jotja, Ardit, bliye. Pres ofertën tënde.
Ai e mbylli pa përshëndetje.
Më pas, Mirela Hoxha provoi të organizonte një takim tjetër. E telefonoi disa herë, i kërkoi të vinte “që të flisnin si njerëz të rritur, pa nerva”. Elira refuzoi me mirësjellje, por pa lëkundje. Çfarë kishte për t’u diskutuar? Vendimi ishte marrë.
Pas dy muajsh u shfaq blerësi. Ilir Marku, rreth të pesëdhjetave, punonjës administrativ në qytetin e afërt. Kërkonte një truall për një shtëpi verore; donte të ngrinte një ndërtim të thjeshtë për familjen. Godina e vjetër nuk i hynte në punë — planifikonte ta prishte dhe mbi themelet ekzistuese të ndërtonte një shtëpi të re me konstruksion të lehtë. Vendndodhja i përshtatej: jo larg qytetit, me rrugë të rregullt.
— Katërqind e njëzet mijë lekë. Kjo është oferta ime përfundimtare, — tha pas inspektimit të dytë.
— Dakord, — u përgjigj Elira pa hezitim.
Procedurat u kryen shpejt: kontrata e shitblerjes, regjistrimi në hipotekë, pagesa përmes kasafortës bankare. Çdo hap sipas ligjit, pa hije dyshimi. Paratë i depozitoi po atë ditë në bankë. Interesi nuk ishte i madh, por të paktën kapitali nuk rrinte i ngrirë.
Më pas nisi të kërkonte një garsonierë në qytet. Qiraja po i gërryente gati një të tretën e pagës dhe ishte lodhur duke paguar për shtëpinë e dikujt tjetër. Donte diçka të sajën. Edhe e vogël, edhe në periferi — mjaftonte të ishte pronë e saj.
Ditën kur kontrata u regjistrua përfundimisht dhe Iliri mori certifikatën e pronësisë, Elira shkoi te e ëma. I ra ziles. Mirela Hoxha hapi derën me një shprehje të pasigurt, thuajse të trembur.
— Mund të hyj? — pyeti Elira qetësisht.
— Po, sigurisht, hyr, — u tërhoq e ëma.
U ulën në kuzhinë. I njëjti ambient, e njëjta tavolinë. Vetëm çelësat nuk ishin më aty; me sa dukej, ishin hequr. Mirela vuri ujin për çaj, nxori filxhanët. Duart i dridheshin lehtë.
— Shtëpia u shit, — tha Elira, duke u ulur.
E ëma pohoi me kokë, pa e ngritur vështrimin.
— Arditi më tregoi… është shumë i mërzitur.
— E di. Më ka telefonuar.
— Bijë, — ngriti më në fund sytë, të mbushur me lot. — Nuk doja të përfundonte kështu. Sinqerisht besoja se do të të pëlqente ajo zgjidhje. Mendoja se do të ishe e kënaqur.
Elira mbajti filxhanin e nxehtë mes pëllëmbëve.
— Mos mendo se e bëra për hakmarrje apo për t’ju ndëshkuar. Nuk ishte kjo arsyeja. Ishte thjesht çështje logjike.
— Atëherë pse? Pse e more atë vendim?
Ajo heshti për pak, duke zgjedhur fjalët.
— Sepse u lodha duke bërë sikur gjithçka ishte në rregull. Nuk ishte, mami. Arditi mori një pronë që sillte të ardhura të qëndrueshme — tridhjetë mijë lekë në muaj. Mbi treqind mijë në vit. Unë mora diçka që më kushtonte para. Rreth njëzet mijë lekë çdo vit shkonin dëm. Dhe të gjithë e trajtonin si ndarje të drejtë.
— M’u duk se ishe dakord atëherë, — tha Mirela me zë të ulët. — Nuk kundërshtove.
— Sepse nuk doja konflikt. Sepse besoja se po mendonit për të mirën time. Por e mira nuk është të më japësh një barrë dhe ta quash trashëgimi. E mira është barazia.
Mirela uli sytë. Pas disa çastesh, psherëtiu thellë.
— Ndoshta gabova. Doja të ndihmoja Arditin — ishte me qira, shpenzonte shumë. Ti… gjithmonë ke dalë vetë në breg. Mendova se do ta përballoje.
— Atë e ndihmove, — tha Elira pa hidhërim, thjesht si fakt. — Mua jo.
E ëma fshiu cepat e syve me një pecetë. Nuk shpërtheu në vaj, vetëm largoi lagështinë që i tradhtonte ndjenjat.
Elira mbaroi çajin, shpëlau filxhanin dhe u ngrit.
— Do iki, mami. Desha vetëm të dish që nuk mbaj inat. As nuk jam e zemëruar. Thjesht bëra atë që duhej ta kisha bërë më herët.
— Nuk qëndron pak? — pyeti ajo me zë të mekur.
— Jo. Nesër kam punë herët.
Në prag, Elira u kthye edhe një herë. Mirela qëndronte në hyrje të kuzhinës, e lodhur, e plakur brenda pak muajsh. Në sytë e saj lexohej pendesë, por falje nuk pati. Dhe Elira nuk e priste. Disa plagë nuk mbyllen me një “më fal”.
Arditi nuk telefonoi më. Ajo nuk e kërkoi. Për ca kohë priti që ai të jepte një shenjë, ndoshta të përpiqej të fliste sërish, ndoshta edhe të kërkonte ndjesë. Por telefoni mbeti i heshtur.
Tre muaj më pas gjeti apartamentin e duhur: një studio 28 metra katrorë në një pallat të ri, në periferi, me pamje nga një park. Çmimi — një milion e pesëqind mijë lekë. Ajo pagoi katërqind e njëzet mijë si kapar dhe pjesën tjetër e mori kredi për dhjetë vjet. Kësti mujor: dymbëdhjetë mijë lekë — më pak se qiraja që paguante. Dhe tashmë ishte pronë e saj.
U zhvendos pa bujë. Mobiljet ishin minimale: divan, tavolinë, dollap. I mori me kredi të vogël, të përballueshme. Kur qëndroi në mes të dhomës së zbrazët, të mbushur me dritë, ndjeu sikur një peshë e padukshme i ra nga supet. Nuk kishte më aromë lagështire, as kujtime që të rëndonin, as ndjenjë detyrimi ndaj së shkuarës. Vetëm një fillim i ri.
Çelësat e shtëpisë së vjetër nuk i mori kurrë nga tavolina e së ëmës. Ata iu dorëzuan pronarit të ri bashkë me dokumentet. Ilir Marku ishte i kënaqur; kishte porositur projektin dhe kishte nisur procedurat për prishjen e ndërtesës së vjetër. Brenda një viti, në atë truall do të ngrihej një shtëpi e re me verandë dhe oborr të rregulluar.
Ndërsa çelësat e vjetër, ata që Elira kishte lënë atë mbrëmje mbi tavolinë, mbetën diku në një sirtar te e ëma — si një shenjë e heshtur se ndonjëherë liria nis me një veprim të thjeshtë: ta vendosësh barrën mbi tavolinë dhe të largohesh. Pa justifikime. Pa shpjegime të pafundme. Thjesht ta lësh.
Elira nuk ndihej më e lidhur me të shkuarën nga ndjenja faji. Ajo vazhdoi jetën — këtë herë jo si dikush që mban peshën e të tjerëve, por si një njeri që më në fund kishte mësuar të dallonte drejtësinë nga rehatia e të tjerëve. Dhe kjo ishte çlirimi i saj.