— Njerëzisht nuk do të thotë “firmos këtu”, — tha Era me një qetësi të ngrirë. — Njerëzisht do të ishte të më thoshit: “Era, kemi nevojë për ndihmë”. Por ju nuk erdhët të kërkonit. Erdhët të merrnit.
Taulanti u ngrit në këmbë. Trupi i tij i gjatë krijoi një hije mbi të, por ajo nuk lëvizi as edhe një hap prapa.
— Dhe çfarë do bësh? — e sfidoi ai. — Do hapësh gjyqe? Do nxjerrësh në shesh gjithë pisllëkun familjar? Mendon se do të të vijë mirë të zhytesh në të?
— Jo, nuk do të më vijë mirë, — u përgjigj ajo pa ngritur zërin. — Por më rëndë do të ishte të jetoja me idenë se dikush mund të më trajtojë kështu dhe të shpëtojë pa pasoja.
Ai heshti për disa çaste, pastaj tha me një buzëqeshje të zbehtë:
— Me ty është e vështirë.
— Por me mua është e drejtë, — ia ktheu Era. — Dëgjo me kujdes: unë do ta çoj çështjen në gjykatë. Do ta rrëzoj këtë marrëveshje. Dhe ti do të largohesh nga shtëpia ime. Jo nga mllefi. Por sepse ndryshe nuk do ta respektoja më veten.
Taulanti e vështroi gjatë, pastaj qeshi lehtë.
— E di çfarë? Je vërtet një grua e frikshme.
Ajo pohoi me kokë.
— U përpoqa shumë të bëhesha e tillë. Sidomos për ata që ngatërrojnë shtëpinë e tjetrit me një mundësi personale.
Ditën e seancës, Era zgjodhi një fustan të thjeshtë dhe një xhaketë gri. Asgjë demonstrative. Forca e saj nuk ishte tek pamja, por tek dosja që mbante në dorë: dokumente, mesazhe, regjistrime zanore, deklarata. Gjithçka që e shndërron një manipulim familjar në fakt juridik.
Nard Imeri rrinte në sallë me shprehjen e dikujt që shpresonte të shpëtohej në minutën e fundit — por askush nuk po e shpëtonte. Në krah kishte Bardha Sinanin, të rregullt, të ftohtë, me kostum të errët. Taulanti dukej i qetë, madje me një lloj vetëbesimi të lehtë, sikur kishte ardhur për një negociatë biznesi.
Gjykatësi i dha fjalën paditëses.
Era u ngrit.
— Apartamentin e kam blerë para martesës, — tha qartë. — Kam refuzuar disa herë idenë për ta kaluar në emër të familjarëve të bashkëshortit. Një ditë, Nardi solli disa dokumente, duke i quajtur “për shërbimet komunale”. Më nxiti të firmos shpejt, kthente faqet me nxitim. Refuzova t’i nënshkruaja menjëherë. Më pas ai u largua nga banesa. Pak kohë më vonë mora njoftim për regjistrimin e kalimit të pronësisë. Besoj se firma ime është përdorur nën një paraqitje të rreme dokumentesh.
Avokati shtoi sqarime teknike. U paraqitën mesazhe. U dëgjuan fragmente nga regjistrimet e saj — zë i zakonshëm, pa dramë, ku ajo thoshte: “po më bëjnë presion”, “duan ta kalojnë pronën”, “Nardi solli letra”.
Bardha u ngrit me të njëjtën siguri me të cilën dikur kishte hyrë në atë apartament.
— Era ka qenë gjithmonë e ftohtë, — deklaroi ajo. — Asnjëherë nuk na trajtoi si familje. Gjithmonë theksonte: “është e imja”. Nardi vuante. Edhe Taulanti. Ne kërkonim paqe. Ajo kërkonte kontroll.
Era dëgjonte dhe mendonte sa lehtë mund të quhet “paqë” ajo që në thelb është pushtim. Dhe sa bindshëm mund ta besojë njeriu versionin e vet.
Nardi foli me zë të pasigurt:
— Unë… nuk doja keq… Mendova se kështu do të ishte më mirë… Era gjithsesi…
— I pandehur, — e ndërpreu gjykatësi, — a pranoni se dokumentet u dorëzuan pa një pëlqim të qartë të bashkëshortes për dhurim?
Ai heshti. Bardha shtrëngoi buzët, sikur donte të përgjigjej në vend të tij, por ligji nuk i jepte atë të drejtë.
Taulanti u shpreh shkurt:
— Procedura është ndjekur sipas rregullave. Dokumentet janë regjistruar. Çështjet e tjera janë familjare.
Gjykatësi shqyrtoi provat me kujdes.
Vendimi nuk u shpall menjëherë, por Era e ndiente se e vërteta kishte peshë. Jo gjithmonë fiton. Por ndonjëherë mjafton që të mos rrëzohet.
Kur u lexua: “Të shpallet e pavlefshme marrëveshja për shkak të mashtrimit”, ajo nuk ndjeu gëzim. Ndjeu lodhje. Si pas një udhëtimi të gjatë ku të gjithë përpiqeshin ta bindnin se po ecte në drejtimin e gabuar, ndërkohë që ajo thjesht po shkonte në shtëpi.
Taulantit dhe Nardit iu dha afat për të liruar banesën.
Bardha nuk iu afrua. E shikonte Erën si tradhtare, jo si dikë që mbrojti pronën e vet.
Nardi e arriti pranë daljes.
— Era… — tha me zë të ulët. — Nuk e mendoja se do përfundonte kështu.
Ajo e pa drejt.
— E mendoje që do përfundonte siç ishte më e leverdishme për nënën dhe vëllain tënd. Për mua nuk mendove fare.
Ai uli sytë.
— Gjithmonë më bëje të ndihesha i vogël.
Era buzëqeshi me ironi.
— Ia dilje edhe pa mua.
Ai deshi të shtonte diçka, por vetëm tha:
— Më fal.
— Është vonë, — tha ajo. — Jo sepse mbaj mëri. Por sepse kam mësuar të mos u besoj fjalëve kur pas tyre qëndrojnë duar të tjera me dosje.
Një javë më pas, Era hapi derën e apartamentit. Bravat ishin ndërruar. Ajri kishte një qetësi të re. Shtëpia ishte sërish e saj — por me një çmim të paguar në nerva.
Brenda gjithçka ishte në rregull. Madje edhe çajniku qëndronte në vend, sikur askush të mos kishte dashur të linte gjurmë.
Në tryezë ishte një letër. Shkrimi i Nardit, pak i shtrembër, si gjithmonë kur nxitonte.
“Era. E kuptova që nuk e përballova dot. Gjithmonë kam dashur që dikush të vendoste për mua — mamaja, Taulanti, ti. Mendova se po të merrja një pjesë nga ty, do të ndihesha më i fortë. Nuk ndodhi. U largova. Mos më kërko. Nuk jam as hero, as viktimë. Jam thjesht i dobët. Ke të drejtë: shtëpia i takon atij që e ka fituar. Më fal.”
Ajo e lexoi dy herë. Pastaj e palosi dhe e futi në një sirtar. Jo si kujtim. Si provë që, të paktën një herë, e vërteta ishte thënë troç. Edhe pse me vonesë.
Vendosi çajnikun në zjarr. Shtoi dy lugë sheqer. Si dikur.
Dhe mendoi, me një qetësi që e befasoi: ja pra, vetmia. Nuk është dramë. Nuk është ndëshkim. Nuk është krenari. Është thjesht një gjendje ku askush nuk të tërheq nga mënga për të të bërë të përshtatshme.
Telefoni vibroi. Mesazh nga Ina Begaj:
“Si je? U ktheve në shtëpi?”
Era shkroi:
“Në shtëpi. Dhe më në fund pa ‘plane familjare’ mbi jetën time.”
Ina u përgjigj menjëherë:
“Të respektoj për këtë. Po nëse do të flasësh, jam këtu. Vetëm mos më thuaj që ata ‘donin më të mirën’. Donin më të leverdishmen.”
Era buzëqeshi. Në atë buzëqeshje kishte pak gëzim, por shumë kthjelltësi.
U afrua te dritarja. Në oborr, dikush parkonte me vështirësi, dikush debatonte për një vend makine, dikush mbante çanta nga marketi. Jeta e zakonshme — e zhurmshme, qesharake, herë pas here e ashpër. Por e vërtetë.
Për herë të parë pas shumë kohësh, ajo nuk mendoi çfarë prisnin të tjerët prej saj. Mendoi çfarë donte vetë.
Jo hakmarrje.
Jo triumf.
Jo prova për askënd.
Thjesht të jetonte në mënyrë që askush të mos guxonte më t’i thoshte: “Firmos këtu, s’është asgjë.”
Sepse “asgjë” nuk janë letrat.
“Asgjë” është kur të trajtojnë si funksion, jo si njeri.
Era piu një gllënjkë çaji të nxehtë dhe tha me zë të ulët:
— Mirë. Tani mund të filloj nga e para. Pa aktorë të panevojshëm.
Në dhomë dëgjohej tik-taku i orës. I rregullt. I qetë. Sikur më në fund, shtëpia të kishte sërish zonjën e saj.